“БИЛМАГАНИН СЎРАБ ЎРГАНГАН...”

Мутойиба ҳикоя

– Ўзинг деҳқончиликни ўргангунингга қадар бошқа тажрибали деҳқонлардан кўз олиб юр, болам. Ана, Янгибой ака томорқасини суғорса,  сен ҳам суғор, у нима экса шуни эк,  ўғит-дори берган пайтда сен ҳам ўғитла. Хуллас, “Қари билганини пари билмас”, дейдилар. Ҳеч ким деҳқон бўлиб, ё уста бўлиб туғилмайди. Ўрганиб юр, болам, ўрганиб, – деб тез-тез таъкидларди Мирзага онаси.

Янгибой аканинг ери ҳам уларнинг ерига тенг, суви ҳам бир ариқдан. Лекин у ҳосилни яхши олади: айниқса, картошкалари йирик-йирик, бозорда харидоргир. Нима сири бор экан-а?

Янгибой аканинг ўзидан сўрайин деса, ҳамишаги ҳазилкашлиги... тескари маслаҳат берадими деб, гумонланиб қўрқади. Пандлаб қўйиб, кулгига олган пайтлари озми? Яна одамларнинг олдида кулгига қолиб юрса...

Шунинг учун Мирза ўтса-кетса пойлаб юради, нима қилаётган экан, деб: суғорса – суғоради, ҳайдаса – ҳайдайди ва ҳоказо. Ҳатто бир ўтиришмада гуллаб ҳам қўйди:

– Мен йўлини топдим, Янгакангдан сўраб ўтирмайман. У нима қилса, мен ҳам шуни қилавераман.

Янгибой ака унинг бу гапини эшитиб:

– Билганимизча айтамиз-ку, сўрасанг. Ҳай, сўрамасанг ҳам ўзинг биласан, – деб мийиғида кулиб қўйди.  

Бир куни Янгибой ака уйининг олдида Мирзани тўхтатиб, мурожаат қилиб қолди:

– Мирза, бир илтимос бор. Машинани бола миниб кетганди, ишхонасидан командировкага юборишибди. Энди ҳафтадан кейин келадими, менга дўкондан бир қоп селитра келтириб берсанг...

– Юринг, бирга бориб келамиз, – деди Мирза.

Янгибой ака бир халта селитра, бир халта аммофос олди. Яна бир халта олмоқчи эди. Мирза:

– Мен ҳам оламан,энди машинага оғир бўлиб кетади. Яна келиб олиб кетармиз, – деб тўхтатди.

Янгибой ака ўғитни тушираётганларида:

– Ҳозир айни пайтида, Мирзабой, раҳмат сенга, дори беришни кечиктирсанг бўлмайди, шу бугуноқ аммофосни сепиб суғорамиз, худо хоҳласа, – деб қўйди. Мирза ҳам худди  шундай ўғит олди. Кечқурун пушталарга бир текисда аммофос сочиб суғориб юборди.

Картошка палаги кўк ёйиб пушта тўлдира бошлади. Мирза деярли ҳар куни машинасини секин ҳайдаб, Янгибой ака нима қилаётган экан деб назар солиб, пойлаб юриши. Янгибой ака ҳам отизда юрган бўлса, қўл кўтариб саломлашиб қолади. “Ҳа, сўрашга бўйнинг ёр бермай пойлаб юрибсанми мени”, деб қўяди ичида. Шундай қилиб, ҳафта, ўн кун ўтди, у ҳам, бу ҳам картошканинг  ўтоғини олиб, енгил чопиқ қилиб юборишди.

Мирза шундай кунларнинг бирида машинасини секин ҳайдаб, қараб бораётса, Янгибой ака челакни кўтариб, чангитиб дори бераётир... Уйига бориб чойга ҳам қарамасдан  бир қоп селитрани олиб чиқди-да, картошка пушталарига энгашиб юриб бериб чиқди, бўлмаса палак устига тушса қуритади, ахир. Янгибой ака сув очади барибир, деб сувни қаратди.

Икки кундан кейин картошка палаклари сўлиб, шалпая бошлади. Кун иссиғидан бўлса керак, кечқурун салқинда тикланиб кетади, деб қўйди ўзича. Аммо кечқурун қараса, бадтар сўлиб қолибди. Жуда ичи куйди. Охири чидамай, Янгибой аканинг ёнига борди. Унинг картошкалари яшнаб турибди.

– Э, Янгака, сизни дори беряпти деб мен ҳам дорилагандим, қуриб қоляпти-ку?!

– Э калла, каллавой, – деди у бола фақирга панд берганидан, бир томондан экинга чинакам ачиниб... Доридан қуриган бўлса, энди текислаб суғорда, сабзи экиб ташла. Яхши сабзи бўлади худо хоҳласа. Ёввойи ўтлар уруғи ҳам кўкаради, ҳайдагач, улар ўлади, бир ўтоқдан қутуласан .

Сабзи, ростдан ҳам яхши кўкарди. Картошканинг аламини унутиб, Мирза сабзи парваришига аҳамият бериб юрган эди, бир куни Янгибой аканинг машинаси келиб тўхтади ва сигнал берди.

Мирза чиқиб саломлашди. Янгибой ака ўғли билан келган экан. Машина юкхонасининг капотини кўтариб, “олинглар буни”, деди. Мирза ва Янгибой аканинг ўғли иккаласи икки қоп картошкани туширгач, Янгибой ака Мирзанинг қўлтиғидан тутиб, сал четга чиқарди ва деди:

– Бу, Мирзабой, бизнинг картошкадан ушркавсан. “Билмаганин сўраб ўрганган олим, орланиб сўрамаган ўзига золим”, деганлар. Ҳў боягида, сен мени пойлаб юрган кунларингда чангитиб сепаётганим селитрамас, сўндирилган оҳак эди, картошкага қурт тушмайди, ернинг захини нейтраллайди. Ҳм! Билиб қўйганинг яхши деб айтяпман-да...

– Ҳи-ҳи-ҳи, ҳа-ҳа-ҳа, ҳи-ҳи, – деб кулишга ҳаракат қиларди Мирза нима деярини билмай...

Турсунбой Абдуллаев.