“BILMAGANIN SOʻRAB OʻRGANGAN...”

Mutoyiba hikoya

– Oʻzing dehqonchilikni oʻrganguningga qadar boshqa tajribali dehqonlardan koʻz olib yur, bolam. Ana, Yangiboy aka tomorqasini sugʻorsa,  sen ham sugʻor, u nima eksa shuni ek,  oʻgʻit-dori bergan paytda sen ham oʻgʻitla. Xullas, “Qari bilganini pari bilmas”, deydilar. Hech kim dehqon boʻlib, yo usta boʻlib tugʻilmaydi. Oʻrganib yur, bolam, oʻrganib, – deb tez-tez taʼkidlardi Mirzaga onasi.

Yangiboy akaning yeri ham ularning yeriga teng, suvi ham bir ariqdan. Lekin u hosilni yaxshi oladi: ayniqsa, kartoshkalari yirik-yirik, bozorda xaridorgir. Nima siri bor ekan-a?

Yangiboy akaning oʻzidan soʻrayin desa, hamishagi hazilkashligi... teskari maslahat beradimi deb, gumonlanib qoʻrqadi. Pandlab qoʻyib, kulgiga olgan paytlari ozmi? Yana odamlarning oldida kulgiga qolib yursa...

Shuning uchun Mirza oʻtsa-ketsa poylab yuradi, nima qilayotgan ekan, deb: sugʻorsa – sugʻoradi, haydasa – haydaydi va hokazo. Hatto bir oʻtirishmada gullab ham qoʻydi:

– Men yoʻlini topdim, Yangakangdan soʻrab oʻtirmayman. U nima qilsa, men ham shuni qilaveraman.

Yangiboy aka uning bu gapini eshitib:

– Bilganimizcha aytamiz-ku, soʻrasang. Hay, soʻramasang ham oʻzing bilasan, – deb miyigʻida kulib qoʻydi.  

Bir kuni Yangiboy aka uyining oldida Mirzani toʻxtatib, murojaat qilib qoldi:

– Mirza, bir iltimos bor. Mashinani bola minib ketgandi, ishxonasidan komandirovkaga yuborishibdi. Endi haftadan keyin keladimi, menga doʻkondan bir qop selitra keltirib bersang...

– Yuring, birga borib kelamiz, – dedi Mirza.

Yangiboy aka bir xalta selitra, bir xalta ammofos oldi. Yana bir xalta olmoqchi edi. Mirza:

– Men ham olaman,endi mashinaga ogʻir boʻlib ketadi. Yana kelib olib ketarmiz, – deb toʻxtatdi.

Yangiboy aka oʻgʻitni tushirayotganlarida:

– Hozir ayni paytida, Mirzaboy, rahmat senga, dori berishni kechiktirsang boʻlmaydi, shu bugunoq ammofosni sepib sugʻoramiz, xudo xohlasa, – deb qoʻydi. Mirza ham xuddi  shunday oʻgʻit oldi. Kechqurun pushtalarga bir tekisda ammofos sochib sugʻorib yubordi.

Kartoshka palagi koʻk yoyib pushta toʻldira boshladi. Mirza deyarli har kuni mashinasini sekin haydab, Yangiboy aka nima qilayotgan ekan deb nazar solib, poylab yurishi. Yangiboy aka ham otizda yurgan boʻlsa, qoʻl koʻtarib salomlashib qoladi. “Ha, soʻrashga boʻyning yor bermay poylab yuribsanmi meni”, deb qoʻyadi ichida. Shunday qilib, hafta, oʻn kun oʻtdi, u ham, bu ham kartoshkaning  oʻtogʻini olib, yengil chopiq qilib yuborishdi.

Mirza shunday kunlarning birida mashinasini sekin haydab, qarab borayotsa, Yangiboy aka chelakni koʻtarib, changitib dori berayotir... Uyiga borib choyga ham qaramasdan  bir qop selitrani olib chiqdi-da, kartoshka pushtalariga engashib yurib berib chiqdi, boʻlmasa palak ustiga tushsa quritadi, axir. Yangiboy aka suv ochadi baribir, deb suvni qaratdi.

Ikki kundan keyin kartoshka palaklari soʻlib, shalpaya boshladi. Kun issigʻidan boʻlsa kerak, kechqurun salqinda tiklanib ketadi, deb qoʻydi oʻzicha. Ammo kechqurun qarasa, badtar soʻlib qolibdi. Juda ichi kuydi. Oxiri chidamay, Yangiboy akaning yoniga bordi. Uning kartoshkalari yashnab turibdi.

– E, Yangaka, sizni dori beryapti deb men ham dorilagandim, qurib qolyapti-ku?!

– E kalla, kallavoy, – dedi u bola faqirga pand berganidan, bir tomondan ekinga chinakam achinib... Doridan qurigan boʻlsa, endi tekislab sugʻorda, sabzi ekib tashla. Yaxshi sabzi boʻladi xudo xohlasa. Yovvoyi oʻtlar urugʻi ham koʻkaradi, haydagach, ular oʻladi, bir oʻtoqdan qutulasan .

Sabzi, rostdan ham yaxshi koʻkardi. Kartoshkaning alamini unutib, Mirza sabzi parvarishiga ahamiyat berib yurgan edi, bir kuni Yangiboy akaning mashinasi kelib toʻxtadi va signal berdi.

Mirza chiqib salomlashdi. Yangiboy aka oʻgʻli bilan kelgan ekan. Mashina yukxonasining kapotini koʻtarib, “olinglar buni”, dedi. Mirza va Yangiboy akaning oʻgʻli ikkalasi ikki qop kartoshkani tushirgach, Yangiboy aka Mirzaning qoʻltigʻidan tutib, sal chetga chiqardi va dedi:

– Bu, Mirzaboy, bizning kartoshkadan ushrkavsan. “Bilmaganin soʻrab oʻrgangan olim, orlanib soʻramagan oʻziga zolim”, deganlar. Hoʻ boyagida, sen meni poylab yurgan kunlaringda changitib sepayotganim selitramas, soʻndirilgan ohak edi, kartoshkaga qurt tushmaydi, yerning zaxini neytrallaydi. Hm! Bilib qoʻyganing yaxshi deb aytyapman-da...

– Hi-hi-hi, ha-ha-ha, hi-hi, – deb kulishga harakat qilardi Mirza nima deyarini bilmay...

Tursunboy Abdullayev.