“BILMAGANIN SÖRAB ÖRGANGAN...”
Mutoyiba hikoya
– Özing dehqonçilikni örganguningga qadar boşqa tajribali dehqonlardan köz olib yur, bolam. Ana, Yangiboy aka tomorqasini suğorsa, sen ham suğor, u nima eksa şuni ek, öğit-dori bergan paytda sen ham öğitla. Xullas, “Qari bilganini pari bilmas”, deydilar. Heç kim dehqon bölib, yo usta bölib tuğilmaydi. Örganib yur, bolam, örganib, – deb tez-tez taʼkidlardi Mirzaga onasi.
Yangiboy akaning yeri ham ularning yeriga teng, suvi ham bir ariqdan. Lekin u hosilni yaxşi oladi: ayniqsa, kartoşkalari yirik-yirik, bozorda xaridorgir. Nima siri bor ekan-a?
Yangiboy akaning özidan sörayin desa, hamişagi hazilkaşligi... teskari maslahat beradimi deb, gumonlanib qörqadi. Pandlab qöyib, kulgiga olgan paytlari ozmi? Yana odamlarning oldida kulgiga qolib yursa...
Şuning uçun Mirza ötsa-ketsa poylab yuradi, nima qilayotgan ekan, deb: suğorsa – suğoradi, haydasa – haydaydi va hokazo. Hatto bir ötirişmada gullab ham qöydi:
– Men yölini topdim, Yangakangdan sörab ötirmayman. U nima qilsa, men ham şuni qilaveraman.
Yangiboy aka uning bu gapini eşitib:
– Bilganimizça aytamiz-ku, sörasang. Hay, söramasang ham özing bilasan, – deb miyiğida kulib qöydi.
Bir kuni Yangiboy aka uyining oldida Mirzani töxtatib, murojaat qilib qoldi:
– Mirza, bir iltimos bor. Maşinani bola minib ketgandi, işxonasidan komandirovkaga yuborişibdi. Endi haftadan keyin keladimi, menga dökondan bir qop selitra keltirib bersang...
– Yuring, birga borib kelamiz, – dedi Mirza.
Yangiboy aka bir xalta selitra, bir xalta ammofos oldi. Yana bir xalta olmoqçi edi. Mirza:
– Men ham olaman,endi maşinaga oğir bölib ketadi. Yana kelib olib ketarmiz, – deb töxtatdi.
Yangiboy aka öğitni tuşirayotganlarida:
– Hozir ayni paytida, Mirzaboy, rahmat senga, dori berişni keçiktirsang bölmaydi, şu bugunoq ammofosni sepib suğoramiz, xudo xohlasa, – deb qöydi. Mirza ham xuddi şunday öğit oldi. Keçqurun puştalarga bir tekisda ammofos soçib suğorib yubordi.
Kartoşka palagi kök yoyib puşta töldira boşladi. Mirza deyarli har kuni maşinasini sekin haydab, Yangiboy aka nima qilayotgan ekan deb nazar solib, poylab yurişi. Yangiboy aka ham otizda yurgan bölsa, qöl kötarib salomlaşib qoladi. “Ha, söraşga böyning yor bermay poylab yuribsanmi meni”, deb qöyadi içida. Şunday qilib, hafta, ön kun ötdi, u ham, bu ham kartoşkaning ötoğini olib, yengil çopiq qilib yuborişdi.
Mirza şunday kunlarning birida maşinasini sekin haydab, qarab borayotsa, Yangiboy aka çelakni kötarib, çangitib dori berayotir... Uyiga borib çoyga ham qaramasdan bir qop selitrani olib çiqdi-da, kartoşka puştalariga engaşib yurib berib çiqdi, bölmasa palak ustiga tuşsa quritadi, axir. Yangiboy aka suv oçadi baribir, deb suvni qaratdi.
Ikki kundan keyin kartoşka palaklari sölib, şalpaya boşladi. Kun issiğidan bölsa kerak, keçqurun salqinda tiklanib ketadi, deb qöydi öziça. Ammo keçqurun qarasa, badtar sölib qolibdi. Juda içi kuydi. Oxiri çidamay, Yangiboy akaning yoniga bordi. Uning kartoşkalari yaşnab turibdi.
– E, Yangaka, sizni dori beryapti deb men ham dorilagandim, qurib qolyapti-ku?!
– E kalla, kallavoy, – dedi u bola faqirga pand berganidan, bir tomondan ekinga çinakam açinib... Doridan qurigan bölsa, endi tekislab suğorda, sabzi ekib taşla. Yaxşi sabzi böladi xudo xohlasa. Yovvoyi ötlar uruği ham kökaradi, haydagaç, ular öladi, bir ötoqdan qutulasan .
Sabzi, rostdan ham yaxşi kökardi. Kartoşkaning alamini unutib, Mirza sabzi parvarişiga ahamiyat berib yurgan edi, bir kuni Yangiboy akaning maşinasi kelib töxtadi va signal berdi.
Mirza çiqib salomlaşdi. Yangiboy aka öğli bilan kelgan ekan. Maşina yukxonasining kapotini kötarib, “olinglar buni”, dedi. Mirza va Yangiboy akaning öğli ikkalasi ikki qop kartoşkani tuşirgaç, Yangiboy aka Mirzaning qöltiğidan tutib, sal çetga çiqardi va dedi:
– Bu, Mirzaboy, bizning kartoşkadan uşrkavsan. “Bilmaganin sörab örgangan olim, orlanib söramagan öziga zolim”, deganlar. Hö boyagida, sen meni poylab yurgan kunlaringda çangitib sepayotganim selitramas, söndirilgan ohak edi, kartoşkaga qurt tuşmaydi, yerning zaxini neytrallaydi. Hm! Bilib qöyganing yaxşi deb aytyapman-da...
– Hi-hi-hi, ha-ha-ha, hi-hi, – deb kulişga harakat qilardi Mirza nima deyarini bilmay...
Tursunboy Abdullayev.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶