21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 04:24
Мақолалар 👁 356

ХОТИРА БОР ЭКАН, ТИРИКДИР ОДАМ!

ХОТИРА БОР ЭКАН, ТИРИКДИР ОДАМ!

Хотира. Хотира - оддий сўз эмас,

Ҳаяжонсиз айтиб бўлмас бу сўзни.

Хотира бор экан, ўлимлар абас,

Хотира бор экан, англаймиз ўзни.

Олий тоифали шифокор Тожибой ҳожи Бозорбоев бошчилигида чироқчилик дўсти Ўроқбойнинг йил фотиҳасига жўнадик. Қашқадарё вилояти Чироқчи тумани бош шифокори Холёр полвон Қодиров бизни илиқ кутиб олди. Маърака тарқагач, полвоннинг хонадонида меҳмон бўлдик. 94 ёшли оналарини зиёрат қилиб, дуоларини олдик.

“Чироқчи туманининг ҳудуди Андижон вилоятига тенг”, деб таърифлаганларича бор. Кўкдаланинг бепоён қир-далаларининг соф ҳаволаридан симириб, Бегламишсой элатига етиб келдик. Ўзбек халқи 92 бовли уруғининг шеваларидай ҳар минтақада урф-одатлар ҳам хилма-хил ва бир-биридан гўзал. Чироқчида вафот этганига тўрт ойдан ўтган мўминнинг йил оши Наврўз арафасида берилар экан. Қайғуси эски йилда қолиб кетсин, янги йилда шодлик келсин, деган тилак ва ниятда. Шунингдек, жорий йилда (Наврўздан Наврўзгача) тушган келинларнинг ҳаммаси Наврўз байрамида қайтадан келинлик либосларин кийиб, халққа салом берар экан.

Нариги четини кўз илғамас Бегламишсой адири байрам тараддуди билан гавжум. Чодирлар тикилган, дошқозонларда (уларда ҳозир ҳам ер ўчоқлардан кенг фойдаланилар экан) сумалак, палов, шўрва, қашқадарёча жиз, тандир кабоб, яхна учун гўшт пишиб ётир. Катта супа-саҳна тузатилиб, овоз кучайтиргич, колонкалар қўйилган. Улоқчи от минган чавандоз полвонлар, ўзбек миллий курашининг усталари бўлган забардаст полвонлар жам бўлмоқда, рўйхатдан ўтмоқда.

Холёр полвон Қодиров уч марта Ўзбекистон чемпиони – нафақат Қашқадарё, бутун Республикага танилган полвон. У бизнинг туманимиз фарзанди, атоқли полвон Элёр Машариповнинг ҳам устозларидан бири. Наврўз байрамини ташкил қилган ҳам, мутасадди ҳам Холёр полвоннинг  ўзи! Чавандозлар ҳам, полвонлар ҳам, ҳамқишлоқлари ҳам исмини айтмасдан “полвон” десалар бўлди – Холёр полвонни тушунишар экан, “Полвон дўхтир” деб эъзозлашар экан!

Полвон дўхтир саҳна – супа олдига ўрнатилган микрофонга бориб, Наврўз байрамига аталган табрик шеърини ўктам, янгроқ овозда ўқиб берди. Халойиқ гулдурос қарсаклар билан олқишлаб, полвоннинг табригига ҳамрозлик изҳор қилди. Байрамга Қорақалпоғистондан азиз меҳмонлар ташриф буюрганини, уларга табрик учун сўз берилишини эълон қилар экан, халойиқдан бу нарсага қаттиқ эътибор беришларини сўради ва бизни микрофон олдига чақирди. Бир зум ўнг қўлини кўтариб, турган-у ўтирганларнинг диққатини жамлади.

- Ёдингиздами доктор Назар Товошаров?!

- Ёдимизда! – гувиллаб жавоб берди халойиқ.

- Ёдингиздами доктор Онахон опамиз?!

- Ёдимизда! – яна гувиллади халойиқ.

- Мана бу кишилар – азиз меҳмонларимиз – ана шу Онахон опамизнинг ҳамюртлари бўладилар, – деб Тожибой ҳожи Бозорбоевга сўз берди. Халойиқ тинимсиз қарсаклар билан эҳтиром изҳор қиларди, бу бизни кучли ҳаяжонга соларди, Онахон опанинг бунча ҳурмат-эъзозни қандай топганларини билгимиз келарди. Бу байрам таассуротларининг ўзи бир дунё. 27 та келинчакни қатор қўйиб, келин саломлар айтиб, байрамга ҳисса қўшганимиз завқи ҳам яна бир дунё! “Қиз бола оиласининг, элининг юзи!” деб бекорга айтмас экан-да, халқимиз.

Бизнинг юртимиз қизи – бизнинг ҳаммамизнинг опамиз, синглимиз ҳақида айтилган меҳрли, соғинчли гаплар бизни тўлқинлантирмасинми! Бу гапларни ҳамюртларимиз билан ўртоқлашишнинг эртаси-ю кечи бўлмас, деб бугун сизларга ҳам илиндим.

Ҳурматли суҳбатдош, тақдир-насиба иши билан Қашқадарёга келин бўлиб тушган, хизмати, адаб-у икроми, хулқи, ибо-ҳаёси билан ёрининг ҳам, эл-у юртининг ҳам муҳаббатига, ҳурмат-эҳтиромига сазовор бўлган ҳамюртимиз Энажон Тўлиевага бағишланган мақолам муқаддимасини Холёр Қодировнинг “Шаъм сўнади, аммо Сиз эмас” номли хотира китобидаги ушбу сўзлар билан бошласам афзал бўлар, деб ўйладим:

“Назар Товошаров Қашқадарёнинг Чироқчи туманидан. Энажон Тўлиева Қорақалпоғистоннинг Амударё тумани, Қиличбой қишлоғидан.

Иккаласи бирга турмуш қуриб, оиланинг ҳамма қийинчиликларини тенг баҳам кўриб, уч ўғил, икки қизни тарбиялаб, элга қўшишди.

Онажон опа (Энажонни чироқчиликлар шундай деб эъзозлашар эканлар) асли Амударё туманида туғилган бўлиб, олийгоҳни тугатгандан кейин Чироқчига, Назар ака хонадонига келин бўлиб тушди. Уларнинг оиласига ҳамма ҳавас қилар, гўё иккаласининг меҳригиёси одамни сеҳрлаб қўярди.

Чироқчига ишга ўтказишганда ушбу хонадонда яшаб ишладим. Ҳар тонг уйғонар эканман, Назар ака ва Онажон опа чой дамлаб турган бўларди. Опа жуда самимий, меҳрибон эди. Доимо мени “Оға” деб чақирарди. Тиббиёт соҳасидаги билимларимни бойитишда ўз маслаҳатларини аямасди.

Чироқчида Онажон опани жуда севишарди. Айниқса, Чиял хўжалигида ишлаганда Онажоннинг тутинган опа-сингиллари шундай кўп эдики, ҳозиргача ҳаммаси уни армон билан эслашади, қўмсашади...

Амударё полвон қизи,

Палахмон тоши бўлди.

Чироқчилик Назарнинг,

Умр йўлдоши бўлди.

 

Ишлади юрагидан,

Халққа берди борини.

Ҳаётини бахш этди,

Ҳамда касб-у корини.

 

Ҳамма ҳавас қиларди,

Ортидан термулишиб.

Эр-у хотин яшарди,

Бахтидан ўргулишиб.

 

Ўттиз йил ишлаб берди.

Чироқчининг элига.

Ҳамма ҳавас қиларди.

Дўхтир келин феълига.

 

Эрта тонгдан келарди,

Иш жойи – чиллахона.

Иш жойда ҳам Назари,

Унга доим ҳамхона.

 

Биров айтмади: “Аттанг,

Дўхтир келин-а, ёмон.

Бировни ранжитмади,

Шиори: “Омон-омон!”

 

Уч ўғил, икки қизни,

Тортиқ қилди элимга.

Нима бўлди, не бўлди:

Кўз тегди-я келинга?!

 

Касал бўлди қўққисдан

Унинг суянган тоғи.

Ўттиз йил сирлашгани,

Ёстиқдоши, ўртоғи...

 

Жонида жон қолмади,

Даво излаб чопишди.

Тошкентда сиҳатгоҳда,

Давосини топишди.

 

Назар қайтди ишига,

Равон бўлди йўллари.

Яна бахтли ҳаёт деб,

Сайрарди булбуллари.

 

Уч ўғил учта жойда,

Ўқиш, ишини қилар.

Икки қизи – икки уй,

Худодан омад тилар.

 

Қўққисдан келган ажал,

Сиртмоғин солиб қўйди.

Шундай гўзал бекани,

Элимдан олиб қўйди...

 

Жойинг жаннатда бўлсин,

Дейман ҳар кун эрта тонг.

Қабринг нурларга тўлсин,

Қадрдоним, Онажон!"

Менга ушбу хотира китобини бераётиб, эл саломатлиги учун умрини бахш этаётган бу жуссаси алп Луқмон, қалби азамат, юраги шоирона туйғу ва муҳаббатларга лим-лим паҳлавон, бу қашқадарёча дангал, кўкдалачасига жайдари, бир неча шеърий, фалсафий китоблар муаллифи, Чироқчининг Паҳлавон Маҳмуди кўз ёшларини тия олмасди. Ўзини хотиржам тутишга ҳарчанд урингани сайин дийдаси эриб борарди:

- Вафотидан бир неча кун олдин Назар ака Сизга опангизнинг гапи бор экан, - деб қолди. Дарров бордик. Онам ўзини бардам тутиб гап бошлади. “Мендан ёш бўлсангиз ҳам, Сизни оға дедим... мени опа дедингиз. Мен опалик қилолдимми билмадим-у, лекин сиз оғалик қилдингиз... энди яна бир марта оғалик қилинг...

- Ҳўв опажоним-ов, ҳамиша опалик қилиб келдингиз, бир менинг эмас, бутун элимизнинг келинигина эмас, бекаси, опаси бўлолдингиз! Не яхши ниятингиз бўлса айтаверинг, иншааллоҳ бажаришга интиламиз, - дедим.

- Мана Назар оғангиз ҳузурида айтадиганим шуки, бу элда мен ундим, ўсдим, меҳр топдим, фарзандлар суйдим, хизматим қадрланди. Ҳурмат-иззат қозондим. Мингдан-минг розиман! Энди агар менга бир гап  бўлиб қолса, суягимни элимга юборинг, оғажон, элимга юборинг... Сизнинг қўлингиздан келади... Қиличбой элимга юборинг... – деди.

Биз Назар оға билан таскинга ҳам сўз тополмасдик... Шундай бўлди... Иккита машинада биттасида майитни, иккинчисида ўн тўртта шифокор касбдошларини кузатувчи қилиб, жанозасига жўнатдим. Ўзим уларнинг ҳам ишларига масъул бўлиб қараб қолдим... Кўп ўтмай Назар оғани ҳам бериб қўйдик... Лекин уларнинг порлоқ хотираси Чироқчи халқининг ёдида абадий яшашига ишонаман...

Бизнинг ҳамюртимиз бўлган Энажон Тўлиевани ардоқлаган элга, шу элнинг донгдор фарзанди Холёр полвон Қодировга, уларнинг фарзандларига бахт-у саодатлар тилаб, ушбу кичик мақоламни якунлар эканман, юртимизнинг қизлари – опа-сингилларимиз тақдир тақозоси билан қаерда бўлсалар ҳам Энажон (Онахон) Тўлиевадек оқ юзли, обрўли бўлгай, деб тилайман.

Юртбошимиз инсон қадрини улуғлашга эътибор бераётгани ҳикматларга тўла эканлигига иқрор бўламан. Қирқта бири-биридан ҳурматли шифокорларни хотирлаб битилган бу китобда гўё энг катта эҳтиром бизнинг ҳамюртимизга кўрсатилгандай. “Шаъм сўнади, аммо Сиз эмас” китобида айтилганидай:

Хотира бор экан, тирикдир одам,

Ё яхши, ё ёмон сайланажакмиз.

Она ер бағрида бир куни биз ҳам,

Албат хотирага айланажакмиз.

Шундай экан, бу қисқа умрда ҳар хил фитна-фасод, фисқу фужурдан йироқ бўлиб, илм-ҳунар ўрганишга, яхшилик биносини бунёд этишга бел боғлайлик, ана шунда Ватанимизга, миллатимизга хизмат қилган бўламиз.

Турсунбой АБДУЛЛАЕВ, меҳнат фахрийси.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026