ЎЖАР ҚАЙНОНА ВА АҲИЛ ОВСИНЛАР

(Бўлган воқеа)

Шарифа эна уч ўғил ўстирди. Ўғилларининг учови ҳам ўқимишли, давлат идораларида ишлашади. Шунинг учунми, келин танлашда ҳам ўғилларининг кўнглига қараб ўтирмади, ўқимишли, касб-корли қизларга оғиз солди. Иккала келиннинг бири шифокор, бири эса пиллачилик соҳаси агрономи. Нима бўлди-ю кенжа ўғли Аброржон ўз айтганидан қайтмади, коллежни тикувчилик йўналиши бўйича тугатган қизни танлади. Тағин қўшни тумандан.

Тиббиёт олийгоҳини тугатиб қўшни туманда ишлаб юрган Аброржон Шодияхондан бошқасига уйланмаслигини айтганида тепа сочи тикка бўлди.

– Қўйсанг-чи, кампир, – деди умр йўлдоши Тангри бобо уни фикридан қайтариш учун, – ҳозирги замонда ёшларнинг кўнглига қарамасак бўлмайди. Суриштирдим, жуда-а яхши оиланинг қизи экан. Ахир ўғлинг ҳам ақлсиз эмас-ку!

– Мен қаёқдаги ўқимаган қиз учун Аброржонимни дўхтирликка  шунча йил ўқитдимми? – қизишди Шарифа эна.

– Ҳов, кампиржон, – кулди Тангри бобо, – менинг онам раҳматлик сени келин қилаётганларида Тангрибой ўғлимни фалон йил ўқитдим, Шарифа ўқимаган экан, демаган эди-ку!.

– Бу бошқа масала...

– Ўғлингга келганда “масала” ўзгариб қолдими?

Тангри бобо кампирининг нозик жиҳатига ишора қилганди. Шарифа эна жим бўлиб қолди.

Барибир тўйдан сўнг ҳам Шарифа эна ўзича “ўқимаган келин”га унчалик рўйхушлик бермай юрди. Рўзғори бўлак катта келини Насиба шифокор бўлгани учунми, сал шамолласа ҳам ётиб олади-да, қўнғироқ қилади. Бояқиш келин ишдан чиқиб ҳам, ишига бораётиб ҳам қайнонасининг аҳволидан хабар олишни канда қилмайди. Иккинчи келини эса уч фарзандини боғчага ташлаб, ишга чиқиб кетаверади. Болаларни боғчадан Тангри бобо ёки Шарифа эна олиб келишади. Пилла қурти парвариши мавсумида-ку пиллачи келин кеча-кундуз тиним билмайди. Бундай пайтларда ошхона-ю, барча уй юмушлари, бола тарбияси ҳам Шарифа энанинг ўзига қолади. Аброржон уйлангач, Шарифа энанинг кун тартиби ўзгарди. Янги келинига унчалик рўйхушлик бермаган Шарифа энанинг жони ором топди.

– Оёқ-қўли чаққонгина  экан, ўқимаган бўлсаям, –деди бир куни чолига.

– Нима, ўқиганнинг оёқ-қўлида автомобилникидай тезликни оширадиган мурват бўладими, қизиқсан-а, кампир, – ярим ҳазил, ярим чин гапирди Тангри бобо. – Шу қилиғингни қўй энди, уят бўлади.

– Шунча йил дўхтирликка ўқиган боламни айтаман-да, отаси, ўзига ўхшаган дипломли қизга...

– Бас қил, – жаҳли чиқди Тангри бобонинг, – сенинг ҳам дипломинг йўқ эди, мен ҳам фалон йил ўқиб дўхтир бўлган эдим. Нима, сен ҳам менинг тенгим эмасмидинг? Ёки уйингга қайтариб юборишим керакмиди?

Шарифа эна ўпкалагандай, чолига орқа ўгириб ўтириб олди. Шунда очиқ турган ошхона эшиги олдида Шодияхоннинг барча гапни эшитиб, аста уй томон йўналганига кўзи тушди-ю, чолига жаҳл билан айтмоқчи бўлган гапи бўғзида қолди.

Аброржон ўзига умр йўлдош танлашда янглишмаганди. Шодия ақлли, шу билан бирга ўз касбининг устаси, ўта мулоҳазали қиз эди. Қисқа фурсат  ичида бутун маҳалла аҳлининг “чевар келин”ига айланди. Кун бўйи уй-рўзғор ишларидан ортиб, баъзан кечалари иш тикди. Қайнотаси ёрдами билан маҳалла гузаридан икки хонали қаровсиз уйни ижарага олиб, чеварлик ишини кенгайтирди. Ёш келинчаклар, қизларга иш ўргатди. Икки-уч йил ичида чеварлик устахонасига 6-7 та янги русумдаги тикув машиналари ўрнатди. Фарзандли бўлгач, бичиш-тикиш ишларини шогирдлари орқали бошқарди. Фаолият кўлами кенгайиб, қўшни маҳаллада, Манғит буюм бозорида ўзи тайёрлаган кийим-кечаклар билан савдо қилувчи иккита дўкон ишини йўлга қўйди.

– Иморатинг битди, қолган-қутганини  ўзларинг кўчиб бориб, эплаб оласизлар, – деди  бир куни пиллачи келини Зубайдага Шарифа эна.

– Ҳозир пилла мавсуми бўлса, болалар билан...

– Ҳай, болам, – келинини гапиргани қўймади Шарифа эна, – ўқиб-ўқиб, кеча-кундуз югуриб-йўртасан, сенинг хизматингни қилайинми, бола-чақангникиними?  Энди ўз аравангни ўзинг торт.

Қайнонасининг гапи келинга оғир ботди. Доим икки келиним ҳам олий маълумотли, деб кўкрагига уриб юрадиган  қайнонасини  танимай қолди. “Биров нимадир дедимикан?”  ўйлади ичида. Лекин сиртига чиқармади. Шарифа эна қатъийлашди. Ҳафта ўтмай, иккинчи ўғлининг ҳам рўзғорини бўлаклади.

Шундай кунларнинг бирида шифокор келини оёғи қайрилиб кетиб, тўпиғидан синди. Шифохонада бир ҳафта даволангач, уйига қайтди-ю, рўзғорнинг майда-чуйда ишлари  унга оғирлик қилиб қолди. Иккала фарзанди ҳам Тошкент шаҳрида таълим олишаётгани учун Анвар хотинининг ош-овқатига ўзи қарайдиган бўлди. Буни кўриб Шарифа эна жаҳл отига минди.

– Мен боламни хотинининг қўлига сочиқ туттириш учун ўқитганмидим?!

– Кампир! – Овозини кўтариб уришиб берди Тангри бобо. – Шундай пайтда бири-бирини суямаса, бундай турмуш нега керак? Нарвондан йиқилиб, оёғинг синганида мен сени опичлаб юрганман-а!

Шарифа эна бу сафар ҳам тилини тишлаб қолди.

– Эна, ҳеч хавотир олманг, – гапга аралашди Шодияхон, – мен ҳар куни чечамнинг уй ишларини қилиб бераяпман. Ахир менинг овсинларим билан сиздан бошқа бу юртда кимим бор?

Шарифа эна баттар мулзам бўлди. Билса, Шодия овсинининг уй юмушларини қилишдан ташқари, ўрин-кўрпасини солиш, йиғиштиришни ҳам бажараётган экан.

– Барака топсин, – деди келини Насибахон Шарифа энага Шодия ҳақида гапираркан. – Қайноғамнинг олдида чўлоқланиб юрманг, деб ҳар куни ўрнимни созлаб, эртасига яна янгидан тўғрилаб беради. Кир-чирларимизни ҳам юваяпти. Зубайда ҳам тез-тез келиб турибди. Кеча нон, сомса ёпган экан, олиб келди.

Шарифа эна келинларининг бунчалик аҳил эканлигини билмас эди. Умрида биринчи марта она бўлиб ўзининг хато ва гумонларга ўралашиб, келинларини бирини-биридан айириб юрганидан пушаймон бўлди, ич-ичидан мамнунлигини сездирмаслик учун аста  ўрнидан қўзғалди. “Кеча-кундуз ишдан бери келмайсан”, деб рўзғорини дабдуруст бўлаклаб ташлаган ўртанча келини Зубайдани ҳам бирров кўриш мақсадида ўғли Азимжоннинг уйи томон йўл олди.

– Ҳай, нодон-а, нодон, – ўзини-ўзи койиб борарди у йўл бўйи. – Сен не десанг  кўниб, бири-бирининг олдидан кесиб ўтмаган келинларингдан ўрган турмушни, одамгарчиликни!

Барибир Шарифа энанинг кўнгли тўқ эди.

Робия ЙЎЛДОШЕВА.