ТАЪНА

(Кичик ҳикоя)

Қатор ҳовлилар олдидаги майдончада ўн-ўн беш чоғли болалар ланка ўйнашарди. Уларнинг лан-кани ҳар тепганида санаганлари, бири-биридан ўзганига шодон қий-қирганлари майдонча четида уларни мунғайибгина кузатиб ўтирган Муҳсиннинг ҳавасини келтирарди. У ўзича болаларга қўшилиб санар, худди ўзи ғолиб келгандек, баъзан улар қувонишса, беихтиёр юзига табассум югурарди. Чор-атрофни ғира-ширагина кўроладиган бола тенгқурларининг ўйинини, ўйин деб талашиб-тортишишларини аниқ тасаввур эта оларди. Ахир у ҳам ўн ёшларигача улар билан гоҳ ланка, гоҳ футбол, хуллас, бири-биридан завқли ўйинларни бирга ўйнаган, лойсувоқ томлардан томларга сакраб, кўча чангитиб катталарни безор қилган “аскар”ларнинг бири бўлган. Фақат...

Ўшанда Муҳсин тўрт ёшларда бўлган. Бувисининг ҳар доим аввал чуқур хўрсиниб, кейин афсус-надоматлар билан эслашича, онаси даладан ишдан келиб, энди овқатга уннамоқчи бўлганида куни бўйи соғиниб қолганигами, оёғига ўралашиб хархаша қилаверган, картошка артаётган онасининг қўлидаги пичоғига ёпишганида онаси бошқа пичоқда ишини давом эттирган. Шошилинчда ўғлига қарашга улгуролмаётган вақтида Муҳсиннинг уҳҳҳ... деган овозидан югуриб келиб ... унинг бир кўзидан қон оқаётганини кўрган. Гоҳ бир қўлидаги картошкага, гоҳ олдида турган тақсимчага уриб ўйнаб ўтирган боланинг кўзига пичоқ қандай қилиб тегиб кетганини ўзи ҳам эслолмайди. Худди туш каби элас-элас эсида қолгани... кўзидаги оғриқ зарбига чидолмай йиғлаганлари, касалхонада энамга, уйимга кетаман, деб тўполон қилганлари... ва дўхтирларнинг “Кўзингга пичоқ тиқмаганингда уйингда юрардинг, жўра” дея овутганлари...

Муҳсин эсини танибдики, онаси уни доим авайлайди, кўнглига қарайди, худди олдида айбдордай, айбини ювишга чора тополмаётган одамдай юзига тик қарай олмайди. Бунинг сабабини у вақт ўтгани сайин – кўзлари хиралаша бошлаганида англагандай бўлди.

У ақлли бола эди. Энасининг узун тунлар сочларини силаб, елкасига қоқиб, дунёга сўқир бўлиб келиб, ёруғ оламнинг нелигини фақат эшитиб яшаётган болалар ҳам борлиги, ўзининг ҳарна бўлса-да кўраётганига қувониши лозимлигини айтиб овутишлари баъзан сиқилган дамларида юпанч бўларди. Онасининг олдида ўзини мудом яхши тутишга ҳаракат қиларди, ўзини деб онасининг қийналишини истамасди. Бироқ ерга урса кўкка сапчийдиган, ҳали болалик шўхликлари тарк этмаган ўн икки яшар боланинг тақдирига тан бериши ҳам осон эмасди. Айниқса, мактабга боролмайдиган бўлиб қолгач, хира бўлса-да кўраётганига қарамай, бутун дунёни зулмат босгандек, чексиз-чегарасиз зимистонда фақат ёлғиз ўзи қолиб кетгандек жуда азобланди. Баъзан қўлига тушган нарсани отиб, уриб, синдириб, зулмат қаърини ёриб нурафшон, оппоқ, ойдин манзилларни излаб кетгиси келарди. Бундай пайтларда унинг кўнглига қил сиғмас, ҳеч кимни ёнига йўлатгиси, ҳеч ким билан гаплашгиси келмасди. Шунда энаси... бошини хам қилганича чорасизлик аламидан тили гапга айланмай қолар, фақат қўллари билан сочларини, елкаларини силарди. Шунда... шунда Муҳсиннинг кўнгли бироз таскин топиб, овуниб қоларди. Кечқурун онаси даладан ҳориб-чарчаб қайтганида энаси ҳам, Муҳсин ҳам бу ҳақда гап очишмасди... Аммо бугун... бугун унинг мурғак қалбидан отилиб чиққан исён жуда шиддаткор, жуда аёвсиз эди: “Нега ҳамма кўрган дунёни мен кўролмайман? Нега ҳамма болалар каби мен ўйнаб-кулолмайман? Менинг бунга ҳаққим йўқмиди?” Саволлар жавоби онасига бориб тақалиб, юрагини бадтар пармалаб азоблар, бадтар хуноби ошиб телбаларча ўзини ўтга, чўққа ургиси келарди. Аслида у майдонча четида шунчаки томошабин бўлиб, майсалар устида ёнбошлаб ётганди. Барига синфдоши Бекки (асли исми Бекмурод, болалар уни шундай аташарди) сабаб бўлди. Майдончада ланкадан зерикиб футбол ўйинига ўтган болалардан бирининг тепган тўпи шундоққина Муҳсиннинг оёғи ёнига келиб тўхтади. Шунда Бекки унга:

– Муҳсин, менга от, – деб қичқирди. Бу пайтда у тўпни эгилиб олиб майдонча тарафга ирғитган эди.

– Сенга нима дедим, менга отсанг бўлардику, – деди Бекки жаҳл билан рақиби эгаллаб олган тўп кетидан югуриб бораётириб. Кейин жаҳл устида:

– Гапниям келиб-келиб сенга айтибман-ов, – деди ҳаммага эшиттириб. Бу гап Муҳсинга худди “сўқир бўлсанг ҳам сенга айтибман-ов” дегандай туюлди. Шунда... шунда бирдан Муҳсиннинг бутун борлиғи бўшашиб, карахт бўлиб қолди. Энди завқ билан майдончада футбол ўйнаётган тенгқурлари ҳам, майдонча четидаги нималар биландир машғул қизчалар ҳам унга худди тушидагидек, бадтар хира кўрина бошлади, қулоқларида Беккининг “келиб-келиб сенга айтибманов” деган сўзлари қайта-қайта акс садо берар, ҳар қайталанган сайин овоз тобора кучайиб, уни бетоқат қиларди.

У бу азобга қанча дош бериб турди, қачон уйига қайтди, ўзи ҳам билмайди. Билгани шуки, уйига қайтганида онаси ҳовлида куви пишарди. Муҳсиннинг авзойини кўриб, ҳайратланганича куви пишишдан тўхтаб, айрон юқи қўлларини этакчасига артди-да олдига юрди. Нимадир дейишга чоғланаётган эди, онасидан бурун Муҳсиннинг аламлари сиртига отилиб чиқди:

– Нега бундай қилгансиз, она? Ёш боланинг қўлидан бир пичоқни олиб қўйиш шунчалик қийинмиди, қийинмиди? Ё вақтингиз етмадими? Йиғласам ҳам нега олмагансиз? Шундай қилсангиз – бир йиғлаб қўярдим-да овунардим, энди умр бўйи йиғлайдиган бўлдимку, она! Нега олмагансиз қўлимдан пичоқни?

Онаси беихтиёр турган жойида вужудидан мадор кетиб ўтириб қолди. Йиллар бўйи кўнглини кемириб келаётган армони ҳозир ўғлининг тилидан таъна тошлари бўлиб ўзига отилаётган эди...

Ойгул РАЖАБОВА.