БАХИЛЛИК

Отаназар бобо зўр боғбон эди. Қаерда қандай меванинг яхши нави борлигини эшитса, албатта бориб кўрар, новдасидан олиб келиб, ўз боғидаги дарахтларга пайванд қилмагунча тинчимасди. Ў-ҳў, бобонинг боғини кўрсангиз, худди жаннатнинг ўзи, дейсиз. Ёнғоқдан тортиб, бодом-у хандон пистагача, энг сара ўрик, олма-ю анор, анжиргача бор! Бобонинг боғидаги мевалар лаззатини тотганларнинг тилидан бол томади.

Отаназар бобо жуда сахий, кўнгли очиқ одам эдилар, Аллоҳ раҳмат қилсин. Боғида қайси мева пишса:

– Янгилик, олинглар, – деб лаганни тўлдириб олиб чиқардилар.

Болалар-ку бобонинг боғи-ю меваларини катталардан ҳам яхшироқ билишарди.

Отаназар бобо оламдан ўтди-ю, яхшилар билан гавжум бу сўлим боғ ҳам ўз тароватини йўқотди. Бобонинг икки ўғли рўзғорини бўлаклаб, шаҳарга кўчиб кетишди. Боғли ҳовлида кенжа ўғли Ғойибназар оиласи билан қолди.

Ғойибназар отасининг тамоман тескариси эди. Мактабда ўқитувчи бўлиб ишлайдиган Ғойибназар отасидан боғдорчилик илмини яхшигина ўзлаштирган, барча юмушларни вақтида, сифатли ва тартибли бажарарди. Шунданми, боғ гуркираб ривожланди. Лекин...

Ғойибназар ўлгудай қизғанчиқ, бундан ҳам ёмони бахил эди. У боғдаги мевалардан атрофдагиларга, қўни-қўшниларга таттириши тугул, кўрсатишни ҳам хоҳламасди. Қишлоқда энг аввал унинг боғидаги ўриклар пишарди. Манғит деҳқон бозорига энг аввал у ўрик сотгани чиқарди. Ўрикмисан-ўрик, ҳар бири чоғроқ олмадай, шакари танглайга ёпишади-я!

Отаназар бобонинг Гулимбой исмли орасидан қил ўтмас жўраси бор эди. Бир куни Ғойибназарни ана шу ота қадрдони йўқлади:

– Ғойибназар, ўғлим, шу эртапишар ўригингнинг новдасидан кесиб бер, – деди ҳол-аҳвол сўрашгач. – Ўзим ҳаётлигимда жўрамнинг қўли тегиб, меҳри сингган мевадан бир пайвандток қилай.

Ғойибназар индамади. Ота-сининг қадрдон жўрасига ё бераман, ё бермайман, демади. Жим ўтираверди.

– Ғойиб, ҳой Ғойиб, қулоғинг оғирлашиб қолмадими? – кулди у.

Ғойибназар эса ҳеч кутилмаганда ўрнидан “дик” этиб турди-ю, бобони ҳайрон қолдириб, уйига кириб кетди.

– Болага ёқмади, – ўзига-ўзи гапирганча аста қўзғалди Гулим бобо.

Гулим бободан сўнг яна қанчалаб маҳалладошлари ҳар йили пайвандток палласида Ғойибназарникига келиб, қуруқ кетишди. Новда сўраб келгувчиларни хушламаган Ғойибназар Отаназар бободан қолган боғ атрофини симтўр билан ўраб чиқди.

“Билиб бўладими, – ўйлади у, – кеч-печда келиб, ўрик новдаларидан кесиб кетишадими?”

У тонг билан боғни текшириб кўрар, мевали дарахтларнинг шохчаларини бир-бир кўздан кечирарди. Эрта баҳор эди, боғ четидаги эртапишар ўрикнинг шохчаларидан бири синдириб олинганини кўриб қолди. Тутақиб кетди:

– Мен боғ қилсам-у, манглайи терламаган биров келиб ундан андоза кўчирса. Йўқ, мен бунга йўл қўймайман!

У тутаққанича дарвозахонага кириб, арра олиб чиқди.

– Менинг боғимдан пайванд-куртак олиш мана бундай бўлади! – У энди куртак ёзаётган дарахтни кеса бошлади. – Қани, олганларингни бир кўрайчи! Қани, қўрайчи! – у ҳар арра тортганида “қани, қани...” деб жазавага тушиб бақирарди.

Унинг овозини эшитиб, ичкаридан югуриб чиққан хотини ва болалари то вазиятни англаб етгунча бўлмай, аввал қарсиллаган сас ва Ғойибназарнинг “ўлди-и-и-м!” деган чинқириғи эшитилди. Қарсиллаб овоз чиқариб йиқилган ўрик дарахтининг улкан танаси Ғойибназарнинг оёқларини босиб қолган, кучли оғриққа чидай олмаётган Ғойибназар қўллари билан ерни тирмалаб фарёд чекарди.

Бу воқеа бир зумда бутун маҳаллага тарқалди. Бир-икки қўни-қўшни билан етиб келган Гулимбой бобо уни дарахт остидан чиқариб олиб, ўғлининг машинасида шифохонага олиб кетди. Ғойибназарнинг бир оёғи тўпиғидан, иккинчиси тиззасидан синган экан. Салкам уч ой деганда Ғойибназар оёққа турди. Шу йили боғи қаровсиз қолди. Вақтида шакл берилмаган боғнинг баракаси учди. Боз устига қизғанчиқ, бахиллигидан эртапишар ўригини кесаман, деб ўзи ногирон бўлиб қолди. Унинг бу қилмишидан норози бўлган маҳалладошлари Ғойибназарникига умуман келмай қўйишди.

Орадан икки йил ўтиб, Гулим бобо уни йўқлади:

– Яхшиям жўрам экиб кетган эртапишар ўригингдан битта новда олган эканман, – деди у хонтахтага лаган тўла олтиндай сап-сариқ ўрикни қўяркан. Сен, бола, бахиллигингдан чўлоқ бўлиб қолдинг, давлатинг қайтди. Мен сўрадим, новда бермадинг, худо кўриб турибди, симтўрдан қўлимни чўзиб, битта новдани синдириб олдим... мана, бир маҳалла аҳли тўйгудай мева берди.

Ғойибназар уялганидан ерга кириб кетгудай бўлди. Аммо энди кеч эди. Бутун маҳалла уни энди Ғойибназар муаллим, деб эмас, Ғойиб бахил, Ғойиб чўлоқ деб атай бошлаган, феълига яраша лақаб олиб бўлган эди.

– Отаназар жўрамнинг руҳи шод бўлсин, деб кўча бўйидаги жайдари ўрикка пайванд қилдим, ҳаммага етади, сен ҳам татиб кўр, янгилик, – дея худди Ғойибназарнинг юзига ургандай лаганни олдига суриб қўйди Гулимбой бобо. – Душманингдан бошқа ҳеч кимдан молингни қизғанма, бола, эл-юртдан айирмасин, бошқа бундай номаъқулчилик қилма!

Бобо кетди. Ғойибназар чўлоқ оёқларига муштлаганча ер билан битта бўлиб ўтирар, ичини афсус ва пушаймон ўти куйдирарди.

Робия ЙЎЛДОШЕВА.