BAXILLIK
Otanazar bobo zör boğbon edi. Qayerda qanday mevaning yaxşi navi borligini eşitsa, albatta borib körar, novdasidan olib kelib, öz boğidagi daraxtlarga payvand qilmagunça tinçimasdi. Ö-hö, boboning boğini körsangiz, xuddi jannatning özi, deysiz. Yonğoqdan tortib, bodom-u xandon pistagaça, eng sara örik, olma-yu anor, anjirgaça bor! Boboning boğidagi mevalar lazzatini totganlarning tilidan bol tomadi.
Otanazar bobo juda saxiy, köngli oçiq odam edilar, Alloh rahmat qilsin. Boğida qaysi meva pişsa:
– Yangilik, olinglar, – deb laganni töldirib olib çiqardilar.
Bolalar-ku boboning boği-yu mevalarini kattalardan ham yaxşiroq bilişardi.
Otanazar bobo olamdan ötdi-yu, yaxşilar bilan gavjum bu sölim boğ ham öz tarovatini yöqotdi. Boboning ikki öğli rözğorini bölaklab, şaharga köçib ketişdi. Boğli hovlida kenja öğli Ğoyibnazar oilasi bilan qoldi.
Ğoyibnazar otasining tamoman teskarisi edi. Maktabda öqituvçi bölib işlaydigan Ğoyibnazar otasidan boğdorçilik ilmini yaxşigina özlaştirgan, barça yumuşlarni vaqtida, sifatli va tartibli bajarardi. Şundanmi, boğ gurkirab rivojlandi. Lekin...
Ğoyibnazar ölguday qizğançiq, bundan ham yomoni baxil edi. U boğdagi mevalardan atrofdagilarga, qöni-qöşnilarga tattirişi tugul, körsatişni ham xohlamasdi. Qişloqda eng avval uning boğidagi öriklar pişardi. Manğit dehqon bozoriga eng avval u örik sotgani çiqardi. Örikmisan-örik, har biri çoğroq olmaday, şakari tanglayga yopişadi-ya!
Otanazar boboning Gulimboy ismli orasidan qil ötmas jörasi bor edi. Bir kuni Ğoyibnazarni ana şu ota qadrdoni yöqladi:
– Ğoyibnazar, öğlim, şu ertapişar örigingning novdasidan kesib ber, – dedi hol-ahvol söraşgaç. – Özim hayotligimda jöramning qöli tegib, mehri singgan mevadan bir payvandtok qilay.
Ğoyibnazar indamadi. Ota-sining qadrdon jörasiga yo beraman, yo bermayman, demadi. Jim ötiraverdi.
– Ğoyib, hoy Ğoyib, quloğing oğirlaşib qolmadimi? – kuldi u.
Ğoyibnazar esa heç kutilmaganda örnidan “dik” etib turdi-yu, boboni hayron qoldirib, uyiga kirib ketdi.
– Bolaga yoqmadi, – öziga-özi gapirgança asta qözğaldi Gulim bobo.
Gulim bobodan söng yana qançalab mahalladoşlari har yili payvandtok pallasida Ğoyibnazarnikiga kelib, quruq ketişdi. Novda sörab kelguvçilarni xuşlamagan Ğoyibnazar Otanazar bobodan qolgan boğ atrofini simtör bilan örab çiqdi.
“Bilib böladimi, – öyladi u, – keç-peçda kelib, örik novdalaridan kesib ketişadimi?”
U tong bilan boğni tekşirib körar, mevali daraxtlarning şoxçalarini bir-bir közdan keçirardi. Erta bahor edi, boğ çetidagi ertapişar örikning şoxçalaridan biri sindirib olinganini körib qoldi. Tutaqib ketdi:
– Men boğ qilsam-u, manglayi terlamagan birov kelib undan andoza köçirsa. Yöq, men bunga yöl qöymayman!
U tutaqqaniça darvozaxonaga kirib, arra olib çiqdi.
– Mening boğimdan payvand-kurtak oliş mana bunday böladi! – U endi kurtak yozayotgan daraxtni kesa boşladi. – Qani, olganlaringni bir körayçi! Qani, qörayçi! – u har arra tortganida “qani, qani...” deb jazavaga tuşib baqirardi.
Uning ovozini eşitib, içkaridan yugurib çiqqan xotini va bolalari to vaziyatni anglab yetgunça bölmay, avval qarsillagan sas va Ğoyibnazarning “öldi-i-i-m!” degan çinqiriği eşitildi. Qarsillab ovoz çiqarib yiqilgan örik daraxtining ulkan tanasi Ğoyibnazarning oyoqlarini bosib qolgan, kuçli oğriqqa çiday olmayotgan Ğoyibnazar qöllari bilan yerni tirmalab faryod çekardi.
Bu voqea bir zumda butun mahallaga tarqaldi. Bir-ikki qöni-qöşni bilan yetib kelgan Gulimboy bobo uni daraxt ostidan çiqarib olib, öğlining maşinasida şifoxonaga olib ketdi. Ğoyibnazarning bir oyoği töpiğidan, ikkinçisi tizzasidan singan ekan. Salkam uç oy deganda Ğoyibnazar oyoqqa turdi. Şu yili boği qarovsiz qoldi. Vaqtida şakl berilmagan boğning barakasi uçdi. Boz ustiga qizğançiq, baxilligidan ertapişar örigini kesaman, deb özi nogiron bölib qoldi. Uning bu qilmişidan norozi bölgan mahalladoşlari Ğoyibnazarnikiga umuman kelmay qöyişdi.
Oradan ikki yil ötib, Gulim bobo uni yöqladi:
– Yaxşiyam jöram ekib ketgan ertapişar örigingdan bitta novda olgan ekanman, – dedi u xontaxtaga lagan töla oltinday sap-sariq örikni qöyarkan. Sen, bola, baxilligingdan çöloq bölib qolding, davlating qaytdi. Men söradim, novda bermading, xudo körib turibdi, simtördan qölimni çözib, bitta novdani sindirib oldim... mana, bir mahalla ahli töyguday meva berdi.
Ğoyibnazar uyalganidan yerga kirib ketguday böldi. Ammo endi keç edi. Butun mahalla uni endi Ğoyibnazar muallim, deb emas, Ğoyib baxil, Ğoyib çöloq deb atay boşlagan, feʼliga yaraşa laqab olib bölgan edi.
– Otanazar jöramning ruhi şod bölsin, deb köça böyidagi jaydari örikka payvand qildim, hammaga yetadi, sen ham tatib kör, yangilik, – deya xuddi Ğoyibnazarning yuziga urganday laganni oldiga surib qöydi Gulimboy bobo. – Duşmaningdan boşqa heç kimdan molingni qizğanma, bola, el-yurtdan ayirmasin, boşqa bunday nomaʼqulçilik qilma!
Bobo ketdi. Ğoyibnazar çöloq oyoqlariga muştlagança yer bilan bitta bölib ötirar, içini afsus va puşaymon öti kuydirardi.
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶