Қабристонда

(Бўлган воқеа)

Эрининг йил ошини ўтказишган куни қайнонаси Зулайҳони бағрига босиб, ўксиб-ўксиб йиғлади.

- Ҳаммамиздан ҳам сенга қийин, болам, икки норасида гўдак билан жуда ёш қолдинг, Эрали кенжа болам эди, пешонамга сиғмади, - деди оғир хўрсиниб. – Илоҳим, болаларининг умри узоқ бўлсин.

Бибижон эна кўз ёшларини рўмолининг учи билан артаркан, яна нимадир демоқчидай, каловланди.

- Боя онангга айтдим, агар... агар турмуш қуриш ниятинг бўлса... мен розиман, болам, фақат, фақат Эралимдан ёдгор невараларимни...

Зулайҳо донг қотиб қолди. Энаси нималар деяпти? Уни Эралининг хотираларидан айирмоқчими? Бу гап ўзи кимдан чиқди?

- Эна! – Зулайҳо келин бўлганидан бери биринчи марта овозини кўтариб, Бибижон энага тик боқди. – Мени бу уйдан ҳайдамоқчимисиз? Ҳайдасангиз, кетаман, лекин сиз ўйлаган ишга асло рози бўлмайман...

Зулайҳонинг кўзларига негадир ёш келмади, бир йилдан бери тунлари юм-юм йиғлаб чиқадиган, биров Эралининг номини айтса, кўзига ғир-р ёш келадиган Зулайҳо ҳозир ич-ичидан фарёд қилса-да, бу фарёд бўғзини куйдирса-да, отлиқиб чиқмади. Унинг бутун вужуди ана шу фарёд ўтида ловуллаб ёнаётган каби кенг ҳовлига сиғмай қолди. Қилаётган ишини ҳам унутиб, дарвозадан отилиб кўчага чиқди. У салдан кейин уйларидан ярим чақиримча олисдаги қабристон томон чопиб бораётганини англади. Ана, Эралисининг  қабри, ёнида бири-бирига чирмашиб ўсган икки туп тўронғил, тўронғил тагида мўъжазгина курси. Бу курсини қайн оғаси олиб келиб қўйган.

Зулайҳо қабрни бир айланиб чиқди-да, ўша курсига ўтирди. Оғир тин олиб, Эралининг туғилган ва вафот этган саналари битилган муздай қора мармарга юзини босди. Сассиз-самарсиз узоқ ўтирди. Эрали билан илк танишган кунини, фарзандлари туғилгандаги энг бахтиёр, саодатли дамларини хотирлади...

У қанча вақт қабртошга юзини босиб ўтирди, билмайди. Фақат қуёш ботаётган пайтда ўзининг Эрали билан хаёлан суҳбатлашиб, ҳоврини босиб олганини ҳис этди.

- Турақол, қизим! – унинг елкасига кимдир қўлини қўйди. – Кун ботаётган пайтда қабрни зиёрат қилмайдилар.

Бу қабристон қоровули Ниёз бобо эди.

Зулайҳо Ниёз бобога салом бердими, йўқми, билмайди, билгани, бобонинг кўкрагига бошини қўйиб, ўксиб-ўксиб йиғлади.

- Йиғла, болам, йиғлайвер, енгил тортасан, ана, Бибижон ҳам бу томонга келаётир.

Қабристон дарвозасида ҳақиқатан ҳам қайнонаси кўринди, у Абдумўъминни етаклаб, Абдурауфни опичлаб олганча Эралининг қабридан кўз узмай келарди.

- Мени не кўйларга солдинг-а, болам, не кўйларга солдинг, – қалтироқ қўллари билан ўғлининг қабрини силади онаизор.

- Ундай дема, синглим, Аллоҳга шак келтирма, мана бу қора кўзлар омон бўлишсин, энди туринглар, кун ботиб, намозшом кираётир, бундай осий бўлманглар.

Ниёз бобо энаси ва онасига жавдирашиб боқиб турган икки норасида гўдакни етаклаганча қабрдан узоқлашаркан, бирданига:

- Вой, илон! – деган ҳайқириқдан илкис ортига қаради. Ниёз бобонинг ортида, икки қадам нарида, Бибижон эна билан Зулайҳонинг олдиларидан буралиб-буралиб кесиб ўтаётган қоп-қора илонга кўзи тушган Ниёз бобо:

- Астағфуруллоҳ, - дедида, чўк тушиб, қандайдир дуони қайта-қайта ўқиди ва :

- Аллоҳ Эралига икки ўғил берибди, шунинг шукронасини қилмайсизларми? Ношукурга Аллоҳнинг жазоси, сабрлига мукофоти борлигини нега ўйламайсизлар?

Илон буралиб-буралиб улардан узоқлашаркан, Бибижон эна Зулайҳонинг қўлларидан маҳкам тутганча буйруқ оҳангида қатъий гапирди:

- Иккинчи бундай қила кўрма, эркинг ҳам, ихтиёринг ҳам ўзингда!

Қабристон дарвозасидан чиқишаркан, Зулайҳо қайнонасига:

- Раҳмат сизга, онажон! – деди юраги тўлиб. – Мен энди ҳам Эрали, ҳам Зулайҳо бўламан, бахтимга сиз ва невараларингиз омон бўлишсин.

Қизини хотини қазо қилган яқин қариндошига узатишни ўйлаб, Бибижон энага куёвининг йил оши куни шу ҳақда оғиз очган Зулайҳонинг онаси бир келганида:

- Болам, энди 30 ёшга тўлдинг, ҳаётинг.., - деб гап бошлаган эди Зулайҳо:

- Менинг ҳаётим мана шу оилада! - деди шартта онасининг гапини бўлиб, - Бахтимни ўйласангиз, иккинчи менинг ҳаётим билан савдолашманг!

Шу бўлди-ю, Зулайҳонинг қулоғи тинчиди, эрининг хотираси, қайнонаси, фарзандлари қувончи билан яшай бошлади. У мана шу хаёлий орзулари билан жуда бахтли эди.

Робия ЙЎЛДОШЕВА.