Qabristonda

(Boʻlgan voqea)

Erining yil oshini oʻtkazishgan kuni qaynonasi Zulayhoni bagʻriga bosib, oʻksib-oʻksib yigʻladi.

- Hammamizdan ham senga qiyin, bolam, ikki norasida goʻdak bilan juda yosh qolding, Erali kenja bolam edi, peshonamga sigʻmadi, - dedi ogʻir xoʻrsinib. – Ilohim, bolalarining umri uzoq boʻlsin.

Bibijon ena koʻz yoshlarini roʻmolining uchi bilan artarkan, yana nimadir demoqchiday, kalovlandi.

- Boya onangga aytdim, agar... agar turmush qurish niyating boʻlsa... men roziman, bolam, faqat, faqat Eralimdan yodgor nevaralarimni...

Zulayho dong qotib qoldi. Enasi nimalar deyapti? Uni Eralining xotiralaridan ayirmoqchimi? Bu gap oʻzi kimdan chiqdi?

- Ena! – Zulayho kelin boʻlganidan beri birinchi marta ovozini koʻtarib, Bibijon enaga tik boqdi. – Meni bu uydan haydamoqchimisiz? Haydasangiz, ketaman, lekin siz oʻylagan ishga aslo rozi boʻlmayman...

Zulayhoning koʻzlariga negadir yosh kelmadi, bir yildan beri tunlari yum-yum yigʻlab chiqadigan, birov Eralining nomini aytsa, koʻziga gʻir-r yosh keladigan Zulayho hozir ich-ichidan faryod qilsa-da, bu faryod boʻgʻzini kuydirsa-da, otliqib chiqmadi. Uning butun vujudi ana shu faryod oʻtida lovullab yonayotgan kabi keng hovliga sigʻmay qoldi. Qilayotgan ishini ham unutib, darvozadan otilib koʻchaga chiqdi. U saldan keyin uylaridan yarim chaqirimcha olisdagi qabriston tomon chopib borayotganini angladi. Ana, Eralisining  qabri, yonida biri-biriga chirmashib oʻsgan ikki tup toʻrongʻil, toʻrongʻil tagida moʻʼjazgina kursi. Bu kursini qayn ogʻasi olib kelib qoʻygan.

Zulayho qabrni bir aylanib chiqdi-da, oʻsha kursiga oʻtirdi. Ogʻir tin olib, Eralining tugʻilgan va vafot etgan sanalari bitilgan muzday qora marmarga yuzini bosdi. Sassiz-samarsiz uzoq oʻtirdi. Erali bilan ilk tanishgan kunini, farzandlari tugʻilgandagi eng baxtiyor, saodatli damlarini xotirladi...

U qancha vaqt qabrtoshga yuzini bosib oʻtirdi, bilmaydi. Faqat quyosh botayotgan paytda oʻzining Erali bilan xayolan suhbatlashib, hovrini bosib olganini his etdi.

- Turaqol, qizim! – uning yelkasiga kimdir qoʻlini qoʻydi. – Kun botayotgan paytda qabrni ziyorat qilmaydilar.

Bu qabriston qorovuli Niyoz bobo edi.

Zulayho Niyoz boboga salom berdimi, yoʻqmi, bilmaydi, bilgani, boboning koʻkragiga boshini qoʻyib, oʻksib-oʻksib yigʻladi.

- Yigʻla, bolam, yigʻlayver, yengil tortasan, ana, Bibijon ham bu tomonga kelayotir.

Qabriston darvozasida haqiqatan ham qaynonasi koʻrindi, u Abdumoʻʼminni yetaklab, Abduraufni opichlab olgancha Eralining qabridan koʻz uzmay kelardi.

- Meni ne koʻylarga solding-a, bolam, ne koʻylarga solding, – qaltiroq qoʻllari bilan oʻgʻlining qabrini siladi onaizor.

- Unday dema, singlim, Allohga shak keltirma, mana bu qora koʻzlar omon boʻlishsin, endi turinglar, kun botib, namozshom kirayotir, bunday osiy boʻlmanglar.

Niyoz bobo enasi va onasiga javdirashib boqib turgan ikki norasida goʻdakni yetaklagancha qabrdan uzoqlasharkan, birdaniga:

- Voy, ilon! – degan hayqiriqdan ilkis ortiga qaradi. Niyoz boboning ortida, ikki qadam narida, Bibijon ena bilan Zulayhoning oldilaridan buralib-buralib kesib oʻtayotgan qop-qora ilonga koʻzi tushgan Niyoz bobo:

- Astagʻfurulloh, - dedida, choʻk tushib, qandaydir duoni qayta-qayta oʻqidi va :

- Alloh Eraliga ikki oʻgʻil beribdi, shuning shukronasini qilmaysizlarmi? Noshukurga Allohning jazosi, sabrliga mukofoti borligini nega oʻylamaysizlar?

Ilon buralib-buralib ulardan uzoqlasharkan, Bibijon ena Zulayhoning qoʻllaridan mahkam tutgancha buyruq ohangida qatʼiy gapirdi:

- Ikkinchi bunday qila koʻrma, erking ham, ixtiyoring ham oʻzingda!

Qabriston darvozasidan chiqisharkan, Zulayho qaynonasiga:

- Rahmat sizga, onajon! – dedi yuragi toʻlib. – Men endi ham Erali, ham Zulayho boʻlaman, baxtimga siz va nevaralaringiz omon boʻlishsin.

Qizini xotini qazo qilgan yaqin qarindoshiga uzatishni oʻylab, Bibijon enaga kuyovining yil oshi kuni shu haqda ogʻiz ochgan Zulayhoning onasi bir kelganida:

- Bolam, endi 30 yoshga toʻlding, hayoting.., - deb gap boshlagan edi Zulayho:

- Mening hayotim mana shu oilada! - dedi shartta onasining gapini boʻlib, - Baxtimni oʻylasangiz, ikkinchi mening hayotim bilan savdolashmang!

Shu boʻldi-yu, Zulayhoning qulogʻi tinchidi, erining xotirasi, qaynonasi, farzandlari quvonchi bilan yashay boshladi. U mana shu xayoliy orzulari bilan juda baxtli edi.

Robiya YOʻLDOShEVA.