СУДЛАP ФАОЛИЯТИ ЯНАДА ТАКОМИЛЛАШАДИ

Сўнгги йилларда мамлакатимизда фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини, уларнинг шаъни ва қадр-қиммати камситилишига, қонуний манфаатлари чекланишига йўл қўймасликка қаратилган кенг кўламли ишлар амалга оширилди. Олиб борилаётган суд-ҳуқуқ ислоҳотларининг асосига қонун устуворлиги, фуқароларнинг қонун олдида тенглиги, инсонпарварлик, адолатлилик ва айбсизлик презумпцияси каби конституциявий принциплар пойдевор қилиб қўйилди.
Суд соҳасида амалга оширилган ислоҳотлар судьяларнинг мустақиллиги ва ҳуқуқий кафолатлари тизимининг ҳуқуқий асослари “Судлар тўғрисида”ги қонуни ва бошқа қонун ҳужжатларида мустаҳкамланганлигида, Президент томонидан жорий этилган қатор қарор ва фармонларда намоён бўлди. Мазкур норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар асосида “судьяларнинг мустақиллиги” тушунчаси ҳам мустаҳкамланиб, янги ҳуқуқий категория — “суд ҳокимиятининг мустақиллиги” жорий этилди.
Суд-ҳуқуқ тизимини босқичма-босқич ислоҳ қилиш, 2017-2021 йилларда мўлжалланган Ҳаракатлар стратегиясида ҳам белгилаб қўйилди.
Суд тизимида аввал суд ҳокимиятининг иккита олий органи, яъни Ўзбекистон Pеспубликаси Олий суди ва Ўзбекистон Pеспубликаси Олий хўжалик судлари мавжуд эди, Президентимиз Ш.М.Мирзиёевнинг ташаббуси билан Олий хўжалик суди тугатилиб, суд ҳокимиятининг ягона олий органи — Ўзбекистон Pеспубликаси Олий суди ташкил қилинди. Ўзбекистон Pеспубликаси Судьялар олий кенгаши тузилди ҳамда судьялик лавозимига муддатсиз даврга тайинлаш тартиби жорий этилди.
Туманимизда ҳам Жиноий, Фуқаролик, Маъмурий ва Иқтисодий судлар томонидан турли кўринишдаги жиноят ва ҳуқуқбузарликларга оид ишлар кўриб чиқилиб, улар бўйича қонунга мувофиқ тегишли чоралар қўлланилди. Шу қаторда аҳоли ўртасида сайёр суд мажлислари, тарғибот-ташвиқот тадбирлари кенг миқёсда ўтказилиб, ҳуқуқий тушунчалар берилди. Шунингдек, тизимда амалга оширилаётган ислоҳотлар, янгиликлардан хабардор қилиб борилди ҳамда бу ўз навбатида аҳоли ўртасида ҳуқуқбузарликлар, жиноятлар содир қилинишининг олди олинишида муҳим аҳамият касб этди. Пандемия сабабли жорий этилган карантин даврида ҳам белгиланган тартиб-қоидалар асосида судлар томонидан соҳадаги ишлар давом эттирилди.
Шу ўринда Президентимиз томонидан 2020 йил 24 июлда фуқароларнинг одил судловга эришиш даражасини юксалтириш, ишларни судда кўриш сифатини ошириш ҳамда холис, адолатли ва қонуний суд қарорларини қабул қилиш учун тарафларнинг тенглиги ва тортишувчанлигини амалда таъминлаш механизмларини кенгайтириш мақсадида қабул қилинган “Судлар фаолиятини янада такомиллаштириш ва одил судлов самарадорлигини оширишга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида”ги Фармони ҳам суд-ҳуқуқ тизимидаги ислоҳотларни давом эттириш йўлидаги яна бир муҳим ва тарихий ҳужжат бўлганлигини айтиш жоиз. Жумладан, тумандаги суд соҳаси ходимлари томонидан бу борада ҳам тегишли тартибда тарғибот-ташвиқот ишлари амалга оширилмоқда.
Ушбу Фармон Ўзбекистон Pеспубликаси Олий суди томонидан судьялар олий кенгаши ва судьялар ҳамжамияти билан биргаликда қонунчилик ташаббуси асосида суд тизимида 2021 йил 1 январдан бошлаб ташкилий тузилмавий ўзгаришларни амалга оширади. Хусусан, вилоят ва унга тенглаштирилган фуқаролик ишлари бўйича, жиноят ишлари бўйича судлар ва иқтисодий судлар негизида судьяларнинг қатъий иқтисослашувини сақлаб қолган ва суд ишларини юритиш турлари бўйича алоҳида судлов ҳайъатларини ташкил этади.
Маъмурий ҳуқуқбузарликлар тўғрисидаги ишларни кўриб чиқиш ваколатини маъмурий судлардан жиноят ишлари бўйича судларга ўтказилади. Маъмурий ва бошқа оммавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган ишларни кўришга ихтисослаштирилган туманлараро маъмурий судлари ташкил этилади. Бунда Қорақалпоғистон Pеспубликаси  вилоятлар ва Тошкент шаҳар маъмурий судлари сақлаб қолинади.
Суд ишларини назорат тартибида кўриш институти тугатилади. Ўзбекистон Pеспубликаси Олий суди раиси, Бош прокурори ва улар ўринбосарларининг суднинг ҳал қилув қарорлари ҳукмлари, ажримлари ҳамда қарорлари устидан назорат тартибида протест киритиш ҳуқуқи бекор қилинади.

Мазкур Фармон суд ҳимоясини таъминлашдаги ортиқча бюрократик тўсиқларни бартараф этишга, суд қарорларини қайта кўришнинг бир-бирини такрорловчи босқичларини бекор қилишга, инвесторлар ҳуқуқларининг ишончли суд ҳимоясида бўлишини таъминлашга, суд органларининг амалдаги тузилишини замон талаблари ва халқаро стандартларга мувофиқлаштиришга хизмат қилиши шубҳасиз. Хулоса қилиб шуни айтиш мумкинки, энди фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини ҳимоя қилиш орқали халқимизнинг суд тизимига бўлган ишончи янада қатъий мустаҳкамланади.

О. Худойберганова.