SUDLAP FAOLIYaTI YaNADA TAKOMILLAShADI

Soʻnggi yillarda mamlakatimizda fuqarolarning huquq va erkinliklarini, ularning shaʼni va qadr-qimmati kamsitilishiga, qonuniy manfaatlari cheklanishiga yoʻl qoʻymaslikka qaratilgan keng koʻlamli ishlar amalga oshirildi. Olib borilayotgan sud-huquq islohotlarining asosiga qonun ustuvorligi, fuqarolarning qonun oldida tengligi, insonparvarlik, adolatlilik va aybsizlik prezumptsiyasi kabi konstitutsiyaviy printsiplar poydevor qilib qoʻyildi.
Sud sohasida amalga oshirilgan islohotlar sudyalarning mustaqilligi va huquqiy kafolatlari tizimining huquqiy asoslari “Sudlar toʻgʻrisida”gi qonuni va boshqa qonun hujjatlarida mustahkamlanganligida, Prezident tomonidan joriy etilgan qator qaror va farmonlarda namoyon boʻldi. Mazkur normativ-huquqiy hujjatlar asosida “sudyalarning mustaqilligi” tushunchasi ham mustahkamlanib, yangi huquqiy kategoriya — “sud hokimiyatining mustaqilligi” joriy etildi.
Sud-huquq tizimini bosqichma-bosqich isloh qilish, 2017-2021-yillarda moʻljallangan Harakatlar strategiyasida ham belgilab qoʻyildi.
Sud tizimida avval sud hokimiyatining ikkita oliy organi, yaʼni Oʻzbekiston Pespublikasi Oliy sudi va Oʻzbekiston Pespublikasi Oliy xoʻjalik sudlari mavjud edi, Prezidentimiz Sh.M.Mirziyoyevning tashabbusi bilan Oliy xoʻjalik sudi tugatilib, sud hokimiyatining yagona oliy organi — Oʻzbekiston Pespublikasi Oliy sudi tashkil qilindi. Oʻzbekiston Pespublikasi Sudyalar oliy kengashi tuzildi hamda sudyalik lavozimiga muddatsiz davrga tayinlash tartibi joriy etildi.
Tumanimizda ham Jinoiy, Fuqarolik, Maʼmuriy va Iqtisodiy sudlar tomonidan turli koʻrinishdagi jinoyat va huquqbuzarliklarga oid ishlar koʻrib chiqilib, ular boʻyicha qonunga muvofiq tegishli choralar qoʻllanildi. Shu qatorda aholi oʻrtasida sayyor sud majlislari, targʻibot-tashviqot tadbirlari keng miqyosda oʻtkazilib, huquqiy tushunchalar berildi. Shuningdek, tizimda amalga oshirilayotgan islohotlar, yangiliklardan xabardor qilib borildi hamda bu oʻz navbatida aholi oʻrtasida huquqbuzarliklar, jinoyatlar sodir qilinishining oldi olinishida muhim ahamiyat kasb etdi. Pandemiya sababli joriy etilgan karantin davrida ham belgilangan tartib-qoidalar asosida sudlar tomonidan sohadagi ishlar davom ettirildi.
Shu oʻrinda Prezidentimiz tomonidan 2020-yil 24-iyulda fuqarolarning odil sudlovga erishish darajasini yuksaltirish, ishlarni sudda koʻrish sifatini oshirish hamda xolis, adolatli va qonuniy sud qarorlarini qabul qilish uchun taraflarning tengligi va tortishuvchanligini amalda taʼminlash mexanizmlarini kengaytirish maqsadida qabul qilingan “Sudlar faoliyatini yanada takomillashtirish va odil sudlov samaradorligini oshirishga doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi Farmoni ham sud-huquq tizimidagi islohotlarni davom ettirish yoʻlidagi yana bir muhim va tarixiy hujjat boʻlganligini aytish joiz. Jumladan, tumandagi sud sohasi xodimlari tomonidan bu borada ham tegishli tartibda targʻibot-tashviqot ishlari amalga oshirilmoqda.
Ushbu Farmon Oʻzbekiston Pespublikasi Oliy sudi tomonidan sudyalar oliy kengashi va sudyalar hamjamiyati bilan birgalikda qonunchilik tashabbusi asosida sud tizimida 2021-yil 1-yanvardan boshlab tashkiliy tuzilmaviy oʻzgarishlarni amalga oshiradi. Xususan, viloyat va unga tenglashtirilgan fuqarolik ishlari boʻyicha, jinoyat ishlari boʻyicha sudlar va iqtisodiy sudlar negizida sudyalarning qatʼiy iqtisoslashuvini saqlab qolgan va sud ishlarini yuritish turlari boʻyicha alohida sudlov hayʼatlarini tashkil etadi.
Maʼmuriy huquqbuzarliklar toʻgʻrisidagi ishlarni koʻrib chiqish vakolatini maʼmuriy sudlardan jinoyat ishlari boʻyicha sudlarga oʻtkaziladi. Maʼmuriy va boshqa ommaviy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan ishlarni koʻrishga ixtisoslashtirilgan tumanlararo maʼmuriy sudlari tashkil etiladi. Bunda Qoraqalpogʻiston Pespublikasi  viloyatlar va Toshkent shahar maʼmuriy sudlari saqlab qolinadi.
Sud ishlarini nazorat tartibida koʻrish instituti tugatiladi. Oʻzbekiston Pespublikasi Oliy sudi raisi, Bosh prokurori va ular oʻrinbosarlarining sudning hal qiluv qarorlari hukmlari, ajrimlari hamda qarorlari ustidan nazorat tartibida protest kiritish huquqi bekor qilinadi.

Mazkur Farmon sud himoyasini taʼminlashdagi ortiqcha byurokratik toʻsiqlarni bartaraf etishga, sud qarorlarini qayta koʻrishning bir-birini takrorlovchi bosqichlarini bekor qilishga, investorlar huquqlarining ishonchli sud himoyasida boʻlishini taʼminlashga, sud organlarining amaldagi tuzilishini zamon talablari va xalqaro standartlarga muvofiqlashtirishga xizmat qilishi shubhasiz. Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, endi fuqarolarning huquq va erkinliklarini himoya qilish orqali xalqimizning sud tizimiga boʻlgan ishonchi yanada qatʼiy mustahkamlanadi.

O. Xudoyberganova.