21.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
21.11.2026, 02:33
Жамият 👁 293

Абу Райҳон Беруний таваллудининг 1050 йиллигига БОБОМИЗ ҚОЛДИРГАН МЕРОС

Абу Райҳон Беруний таваллудининг 1050 йиллигига БОБОМИЗ  ҚОЛДИРГАН  МЕРОС

Кўҳна заминимизда қанчадан-қанча зиёлилар, буюк мутафаккирлар, алломалар, олим-у уламолар, шоир-у донолар дунёга келишган, ижод қилишган, она Ватанимиз довруғини жаҳонга танитган буюклар Ватанидир бу. Ана шундай Аллоҳ берган буюк аждодимиз – Беруний бобомиздир.

Президентимизнинг 2022 йил 25 августдаги Қарорига кўра, халқимиз минг йиллаб кутган орзу-армонлар амалга ошиши учун замин яратилди – буюк қомусий олим  Абу Райҳон Беруний таваллудининг 1050 йиллиги кенг нишонланадиган бўлди. Шунга асосан Беруний меросини ўрганиш бўйича халқаро йўналиш белгиланиб, 2023 йил охиригача  Қорақалпоғистон Республикаси Беруний туманида Абу Райҳон Беруний мажмуаси қурилиши, аллома илмий-ижодий меросига мансуб қўлёзма ва бошқа маданий бойликлар реставрация қилиниши, ўқувчилар ўртасида Хоразм вилоятида тегишли фан бўйича халқаро фан олимпиадаси  ўтказилиши, шунингдек, Абу Райҳон Беруний номидаги халқаро мукофот таъсис этилиши  каби муҳим жараёнлар илм ва ижод аҳли томонидан  мамнунлик, фахр-у ифтихор билан кутиб олинди.

Кечагидек эсимда, 90-йилларнинг бошида Беруний туман газетасида фаолият юритаётган кезларим эди. Шаҳарнинг диққатга сазовор жойларини айланиш мақсадида шундоққина марказдаги Беруний хиёбонида бўлдик. Аллома бюстини зиёрат қилиб, ўзининг бетимсол билими билан дунёни лол қолдирган олим туғилиб-ўсган Кат қалъасида  унинг ҳаёти ва ижодини акс эттирувчи бирорта жўяли нарса топа олмадим. Билим масканларида ҳам асарлари, экспонатларига кўзим тушмади. Ёшлар деярли олим ҳақида билимга эга эмас эди. Ўша давр учун бу, албатта, табиий ҳолат. Ёшларда айб йўқ. Айб тоталитар тузумда, мустамлакачилик замонида. Қани эди, олимнинг киндик қони томган гўшасида  мўъжазгина музей бўлса-ю, Абу Райҳон Беруний ҳаёти ва ижоди ҳақида сўзлаб турса, мангуга... мангуликка дахлдор фахримиз ҳақида... деб орзуладим.

Бу ҳақда “Ўзбекистон овози” газетасида каттагина чиқиш қилдим. Йиллар ўтди, фарзандлик бурчим янглиғ бу орзу кўнглимнинг туб-тубида қолиб кетди, унутилди.

Бугун эса Президентимиз томонидан қабул қилинган Қарор  менинг олис хотирамни уйғотди. Беруний бобомизга бўлган ҳурмат-эътиборни янада оширди. Беруний аниқ ва табиий фанларга оид 182 та асарини бизга мерос қилиб қолдирган. Унинг 18 таси астрономия, 15 таси география, 5 таси астрономик ускуналар ва улардан фойдаланиш, 4 таси ёруғлик нурини кузатишга, 5 таси вақтни ҳисоблаш ва аниқлашга, 5 таси юлдузларга, 7 таси астрологияга, 14 таси оптика фанига оид асарлар бўлган. Қизиғи шундаки, бу асарларнинг 30 га яқини бизгача етиб келган. Асарларининг асл қўлёзма нусхалари турли чет эл кутубхоналарида, жумладан Теҳрон ва Туркия кутубхоналарида сақланмоқда. Алломанинг 300 га яқин қўлёзмаси Туркиянинг Сулаймония кутубхонасида мавжуд. Унинг машҳур  “Қадимги халқлардан қолган ёдгорликлар”, “Ҳиндистон” асарларини бугун кўпчилик яхши билишади. Беруний ернинг шар шаклида эканлигини исботлаб берган биринчи олимдир. У “Ҳиндистон” асарида  "Қуёш кўринмай қолишининг сабаби ернинг юмалоқлигидадир. Агар ер юмалоқ бўлмаганда ёз ва қишда кун ва тун ҳар хил бўлмас эди. Ернинг чораги маъмурадир. Маъмурани ғарб ва шарқ томонидан Атлантика ва Тинч океани ўраб турибди. Бу океан ернинг обод қисмини денгизлардан, нариги томондан ғарб ва шарқдан ажратиб турибди" деб ёзган. Алломанинг бу фикрлари XV асрдан бошлаб юзага келган буюк географик кашфиётларга асос солган.

Бобокалонимиз Американи кашф этган сайёҳ Христофор Колумбдан 450 йил бурун  Колумбия деб ном берган оролни ўзининг “Ҳиндистон” асарида кашф этган, исботлаб ҳам берган.

Абу Райҳон Беруний ўзининг жаҳонни лол қолдирадиган ўлмас асарлари, кашфиётлари билан бутун дунё маърифатпарварлари қалбини забт этган аллома. Кўплаб мамлакатлар маданий-маънавий, илмий тараққиётига ҳисса қўшган, олим-у фозиллар етишиб чиқишига замин яратган қомусий олим. Беруний –бизнинг фахримиз. Сабаби у заминимиз фарзанди. Биз унинг ворисларимиз.

Минг шукурки, ота-боболаримиз ва биз орзу қилган кунлар келди. Беруний шаҳрида алломага бағишланган мажмуа қурилади. Бобомиз мероси чуқур ўрганилади.

Аллома босиб ўтган ҳаёт йўли ибрат мактабидир. Унинг бой илмий меросини авлодлар ўрганиб, берунийзодалар етишиб чиқишига ишонамиз, албатта.

Зиёда САДАДДИНОВА, 41-сонли мактабнинг

  ижодий-маданий масалалар бўйича тарғиботчиси.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026