Маъмурий суд ишларини юритишдаги муддатлар

Фуқаролар ва юридик шахсларнинг бузилган ҳуқуқларини тиклаш бевосита маъмурий судларга тааллуқлидир.

Маъмурий судларда низоли муносабатда жавобгар давлат бошқарув органлари, маъмурий ҳуқуқий фаолиятни амалга оширувчи бошқа органлар, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари ва уларнинг мансабдор шахслари бўлиб ҳисобланади.

Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексининг 188-моддасига кўра, манфаатдор шахс маъмурий органнинг, фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органининг қарорларини ҳақиқий эмас, улар мансабдор шахсларининг ҳаракатларини (ҳаракатсизлигини) қонунга хилоф деб топиш тўғрисида ариза (шикоят) билан, агар бу қарор, ҳаракатлар (ҳаракатсизлик) туфайли, унинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузган, унинг ҳуқуқлари, эркинликларини амалга оширишга ва қонуний манфаатларини рўёбга чиқаришга тўсиқлар вужудга келтирган, унинг зиммасига қонунга хилоф равишда бирор-бир мажбурият юклаган, унинг у ёки бу соҳадаги фаолиятни амалга ошириши учун бошқа тўсиқлар вужудга келтирган деб ҳисобласа, судга мурожаат қилишга ҳақли.

Ҳозирги кунда маъмурий судларга мурожаат қилувчиларнинг аксариятининг тушунмовчилигига сабаб бўлаётган маъмурий органлар билан боғлиқ муаммолардан бири – бу муддатни қўллаб ариза (шикоят)нинг рад қилинишидир.

Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексининг 186-моддасига кўра, агар ушбу Кодексда ёки ўзга қонунларда бошқа муддатлар белгиланмаган бўлса, маъмурий органнинг, фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органининг, улар мансабдор шахсларининг қарори, ҳаракати (ҳаракатсизлиги) устидан ариза (шикоят) манфаатдор шахсга ўзининг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги тўғрисида маълум бўлган пайтдан эътиборан уч ой ичида судга берилиши мумкин, давлат ижрочисининг қарорини ҳақиқий эмас, ҳаракатларини (ҳаракатсизлигини) қонунга хилоф деб топиш тўғрисидаги ариза (шикоят) манфаатдор шахсга ўзининг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатлари бузилганлиги тўғрисида маълум бўлган пайтдан эътиборан ўн кун ичида судга берилиши мумкин, ариза (шикоят) беришнинг узрли сабабга кўра ўтказиб юборилган муддати суд томонидан тикланиши мумкин.

Аризачи томонидан мазкур қонунда белгиланган уч ойлик муддатнинг ўтказиб юборилиши унинг тақдим этган аризаси (шикояти)нинг қаноатлантиришдан рад қилинишига сабаб бўлади.

Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодексдан фарқли равишда Фуқаролик кодексининг 150-моддасида даъво муддати уч йил деб белгиланган.

Оммавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган ишлар юзасидан Маъмурий суд ишларини юритиш тўғрисидаги кодекснинг 186-моддасида белгиланган муддатлар манфаатдор шахсга ўз ҳуқуқларининг бузилганлиги маълум бўлган пайтдан бошлаб ўтказиб юборилган бўлиб ҳисобланади.

Суд манфаатдор шахснинг аризасига асосан ўтказиб юборилган муддатни узрли деб топиши мумкин. Лекин муддатнинг узрли сабаблар билан ўтказилганлигини тасдиқловчи далилларни тақдим этиш мажбурияти манфаатдор шахснинг зиммасида қолади.

Манфаатдор шахс ўзининг бузилган ҳуқуқларини тиклаш, ўзининг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларининг бузилишига сабабчи бўлган маъмурий органлар ёки  ўзини ўзи бошқарув органлари қарорларини ҳақиқий эмас деб топишга, маъмурий органлар ёки ўзини ўзи бошқарув органлари мансабдор шахсларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан судга қонунда белгиланган муддатларда ва тартибда маъмурий судга мурожаат қилиши низонинг ижобий ҳал қилинишига сабаб бўлиши мумкин.   

Рахима Худайберганова, Қорақалпоғистон Республикаси маъмурий суди судьяси.