Maʼmuriy sud ishlarini yuritishdagi muddatlar

Fuqarolar va yuridik shaxslarning buzilgan huquqlarini tiklash bevosita maʼmuriy sudlarga taalluqlidir.

Maʼmuriy sudlarda nizoli munosabatda javobgar davlat boshqaruv organlari, maʼmuriy huquqiy faoliyatni amalga oshiruvchi boshqa organlar, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organlari va ularning mansabdor shaxslari boʻlib hisoblanadi.

Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksining 188-moddasiga koʻra, manfaatdor shaxs maʼmuriy organning, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organining qarorlarini haqiqiy emas, ular mansabdor shaxslarining harakatlarini (harakatsizligini) qonunga xilof deb topish toʻgʻrisida ariza (shikoyat) bilan, agar bu qaror, harakatlar (harakatsizlik) tufayli, uning huquqlari va qonun bilan qoʻriqlanadigan manfaatlarini buzgan, uning huquqlari, erkinliklarini amalga oshirishga va qonuniy manfaatlarini roʻyobga chiqarishga toʻsiqlar vujudga keltirgan, uning zimmasiga qonunga xilof ravishda biror-bir majburiyat yuklagan, uning u yoki bu sohadagi faoliyatni amalga oshirishi uchun boshqa toʻsiqlar vujudga keltirgan deb hisoblasa, sudga murojaat qilishga haqli.

Hozirgi kunda maʼmuriy sudlarga murojaat qiluvchilarning aksariyatining tushunmovchiligiga sabab boʻlayotgan maʼmuriy organlar bilan bogʻliq muammolardan biri – bu muddatni qoʻllab ariza (shikoyat)ning rad qilinishidir.

Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksining 186-moddasiga koʻra, agar ushbu Kodeksda yoki oʻzga qonunlarda boshqa muddatlar belgilanmagan boʻlsa, maʼmuriy organning, fuqarolar oʻzini oʻzi boshqarish organining, ular mansabdor shaxslarining qarori, harakati (harakatsizligi) ustidan ariza (shikoyat) manfaatdor shaxsga oʻzining huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi toʻgʻrisida maʼlum boʻlgan paytdan eʼtiboran uch oy ichida sudga berilishi mumkin, davlat ijrochisining qarorini haqiqiy emas, harakatlarini (harakatsizligini) qonunga xilof deb topish toʻgʻrisidagi ariza (shikoyat) manfaatdor shaxsga oʻzining huquqlari, erkinliklari va qonuniy manfaatlari buzilganligi toʻgʻrisida maʼlum boʻlgan paytdan eʼtiboran oʻn kun ichida sudga berilishi mumkin, ariza (shikoyat) berishning uzrli sababga koʻra oʻtkazib yuborilgan muddati sud tomonidan tiklanishi mumkin.

Arizachi tomonidan mazkur qonunda belgilangan uch oylik muddatning oʻtkazib yuborilishi uning taqdim etgan arizasi (shikoyati)ning qanoatlantirishdan rad qilinishiga sabab boʻladi.

Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksdan farqli ravishda Fuqarolik kodeksining 150-moddasida daʼvo muddati uch yil deb belgilangan.

Ommaviy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan ishlar yuzasidan Maʼmuriy sud ishlarini yuritish toʻgʻrisidagi kodeksning 186-moddasida belgilangan muddatlar manfaatdor shaxsga oʻz huquqlarining buzilganligi maʼlum boʻlgan paytdan boshlab oʻtkazib yuborilgan boʻlib hisoblanadi.

Sud manfaatdor shaxsning arizasiga asosan oʻtkazib yuborilgan muddatni uzrli deb topishi mumkin. Lekin muddatning uzrli sabablar bilan oʻtkazilganligini tasdiqlovchi dalillarni taqdim etish majburiyati manfaatdor shaxsning zimmasida qoladi.

Manfaatdor shaxs oʻzining buzilgan huquqlarini tiklash, oʻzining huquq va qonuniy manfaatlarining buzilishiga sababchi boʻlgan maʼmuriy organlar yoki  oʻzini oʻzi boshqaruv organlari qarorlarini haqiqiy emas deb topishga, maʼmuriy organlar yoki oʻzini oʻzi boshqaruv organlari mansabdor shaxslarining harakatlari (harakatsizligi) ustidan sudga qonunda belgilangan muddatlarda va tartibda maʼmuriy sudga murojaat qilishi nizoning ijobiy hal qilinishiga sabab boʻlishi mumkin.   

Raxima Xudayberganova, Qoraqalpogʻiston Respublikasi maʼmuriy sudi sudyasi.