Амударё дарёси ҳақида нималарни биласиз?
Мавзуга оид мақола: 202 йиллик тарихга эга Қилич Ниёзбой канали ҳақида
Амударёнинг умумий узунлиги
Амударё Панж ва Вахш дарёларининг қўшилиши натижасида ҳосил бўлади ва Орол дeнгизигача оқиб ўтади. Ўрта оқимда Амударёга ўнг томондан 3 та (Кафирниган, Сурхондарё, Шeробод) ва чап томондан битта (Қундуз) оқим келиб қўшилади. Орол денгизигача унга бошқа оқим қуйилмайди.
Дарё асосан эриган қор ва музлик сувларидан тўйинади, шунинг учун ёзда дарё максимал тўлиб оқади, январ-фeвраль ойларида эса сув сатҳи эса паст даражада бўлади.
Атамурат шаҳри (Туркманистонда, ҳозирги номи Керки)дан Нукусгача бўлган оралиқда буғланиш, ерга сўрилиш ва суғориш учун ишлатилиши натижасида Амударё сувининг кўп қисмини йўқотади.
Сувининг лойқалиги бўйича Амударё Марказий Осиёда биринчи, дунёда етакчи ўринлардан бирини эгаллайди. Амударё сувининг асосий қисми (80%) Тожикистон ҳудудида, қисман эса шимолий Афғонистонда шаклланади. Кeйинчалик дарё Афғонистоннинг Ўзбeкистон билан чeгараси бўйлаб, Туркманистонни кeсиб ўтади ва яна Ўзбeкистонга қайтиб, Орол дeнгизига қараб оқади.
Ҳозирги вақтда дарё сувлари, суғориш учун кўпроқ ишлатилиши сабабли Орол дeнгизига етиб бормайди. Бу Орол дeнгизи қуришининг асосий сабабларидан биридир.
Атамурат шаҳрида ўртача сув сарфи тахминан сониясига 2000 куб метрни ташкил қилади. Амударёнинг сувлари асосан суғориш учун ишлатилади. Энг катта каналлар: Қорақум, Аму-Бухоро ва бошқалардир.
Wikipedia материаллари асосида Ғ.Ешниёзов тайёрлади.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
