Amudaryo daryosi haqida nimalarni bilasiz?
Mavzuga oid maqola: 202 yillik tarixga ega Qiliç Niyozboy kanali haqida
Amudaryoning umumiy uzunligi
Amudaryo Panj va Vaxş daryolarining qöşilişi natijasida hosil böladi va Orol dengizigaça oqib ötadi. Örta oqimda Amudaryoga öng tomondan 3 ta (Kafirnigan, Surxondaryo, Şerobod) va çap tomondan bitta (Qunduz) oqim kelib qöşiladi. Orol dengizigaça unga boşqa oqim quyilmaydi.
Daryo asosan erigan qor va muzlik suvlaridan töyinadi, şuning uçun yozda daryo maksimal tölib oqadi, yanvar-fevral oylarida esa suv sathi esa past darajada böladi.
Atamurat şahri (Turkmanistonda, hozirgi nomi Kerki)dan Nukusgaça bölgan oraliqda buğlaniş, yerga söriliş va suğoriş uçun işlatilişi natijasida Amudaryo suvining köp qismini yöqotadi.
Suvining loyqaligi böyiça Amudaryo Markaziy Osiyoda birinçi, dunyoda yetakçi örinlardan birini egallaydi. Amudaryo suvining asosiy qismi (80%) Tojikiston hududida, qisman esa şimoliy Afğonistonda şakllanadi. Keyinçalik daryo Afğonistonning Özbekiston bilan çegarasi böylab, Turkmanistonni kesib ötadi va yana Özbekistonga qaytib, Orol dengiziga qarab oqadi.
Hozirgi vaqtda daryo suvlari, suğoriş uçun köproq işlatilişi sababli Orol dengiziga yetib bormaydi. Bu Orol dengizi qurişining asosiy sabablaridan biridir.
Atamurat şahrida örtaça suv sarfi taxminan soniyasiga 2000 kub metrni taşkil qiladi. Amudaryoning suvlari asosan suğoriş uçun işlatiladi. Eng katta kanallar: Qoraqum, Amu-Buxoro va boşqalardir.
Wikipedia materiallari asosida Ğ.Yeşniyozov tayyorladi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶