«БИЗ УРУШНИ КЎРДИК, ЭНДИГИ АВЛОДЛАРИМИЗ КЎРМАГАЙ»

Тинчлик! Унинг нечоғлик азизлигини биламиз, қадрлаймиз. Чунки тинчлик фаровон ҳаёт, эмин-эркин яшаш, барча орзу-истакларнинг ижобати демакдир. Дунёнинг турли ҳудудларида айни кунда ҳам содир бўлаётган ўзаро урушлар, низолар, талотўплар оқибатида ҳалок бўлаётган бегуноҳ инсонлар, болалар, вайронага айланаётган шаҳар-қишлоқлар ҳақидаги хабарларни ўқиганимизда, эшитганимизда, албатта қалбимиз ларзага келади, уруш оловини ёқишга уринаётганларни лаънатлаймиз, тинч ва осойишта юртимизга меҳримиз ортади, тилимизга шукрона келади, бунингдек саодатли кунларимиз бардавом бўлишини тилаймиз.

Туманимизнинг "Боғ” маҳалласида истиқомат қилувчи, 1924 йилда туғилган  Йўлдош ота Ортиқов Иккинчи жаҳон уруши даҳшатларини ўз бошидан кечириб, не-не алп йигитлар душман ўқидан  жон берган, мардлик, фидойилик ва жасорат туфайли ғалабага эришилганига гувоҳ бўлган инсонларнинг бири. У 1942 йилда ўз ихтиёри билан тенгқурлари қатори Иккинчи жаҳон урушига кетди. Ҳарбий тайёргарликдан сўнг Москва остонасида жангга кирди. Бу немисларнинг Иккинчи жаҳон урушидан кўзлаган энг манфур режаларидан бири – собиқ иттифоқни босиб олишнинг амалга ошишига оз қолиб, жангларда босқинчиларнинг қўли баланд келиб турган вақтлари эди.

Жанглар омонсиз бўлмас, ишга яроқи барча эркаклар урушга сафарбар этилиб, армия сафи кенгайтирилар, душманни яксон қилишнинг оқилона режалари тузилиб, ҳарбий аскарларнинг маҳорати тинмай ошириларди.

Йўлдош Ортиқов 1943 йил августгача, қўлидан оғир яраланганигача ҳаёт-мамот жангларида қатнашди, Москвани, Ленинград (ҳозирги Санкт-Петербург)ни озод қилишда қаҳрамонликлар кўрсатиб, қатор медаллар олди. У қўлидан яраланиб, оғир аҳволда Мамайқўрғондаги ҳарбий госпиталга олиб келинди. Бир ойлар ўтгачгина ўзига келиб, урушда ўзимизникиларнинг қўли баланд кела бошлаганини, бунга ўзининг ҳам ҳиссаси қўшилганини англаб, ширин энтикди. Шу ерда афсуски жароҳати оғир бўлганлигидан узоқ даволанишига тўғри келди. 1944 йилда туғилиб ўсган қишлоғига қайтди. Йўлдош Ортиқов урушдан қайтиб, қишлоқдошлари ҳам урушдан жабр кўрганлигини, турмуши оғирлигини  билиб, яримжонман, деб ўтирмай, хўжаликда подачилик қилди, бригадада ҳисобчи бўлди. Раҳима Ортиқова билан турмуш қуриб, 9 нафар фарзандли бўлди.

Ҳозир улар невара, чевараларининг ҳурматида, эътиборида, тилидан шукронаси тушмай, эл-юртга тинч-осойишталик тилаб, фароғатда умр кечираяпти. Уруш фахрийларига давлатимизнинг ғамхўрлигидан миннатдорчилиги чексиз.

                                                  ***

Манғит шаҳрининг Навоий номли маҳалласида истиқомат қилувчи Собир Нуруллаев салкам бир асрга яқин умр кўрган пир-у бадавлат инсон. Табиатан ҳазилкаш, чаққон ва тиним билмайдиган отахон гоҳ уйида неваралари билан чақчақлашиб ўтирса, гоҳ қўни-қўшнилар йиғинларига чиқади, гоҳ велосипедини миниб, севимли машғулоти – балиқ овига боради, ўз тили билан айтганда, "насибасини олиб қайтади”.

Маҳалладошлар унинг шу ёшида ҳам тетик ва бардамлигини отахоннинг очиқкўнгиллигидан, тинимсизлигидан деб билишади. Отахоннинг ўзи:

– Бугунгидай фаровон кунларга етгунча не бир уқубатларни кўрмадик. Кексайган чоғимда тинч-осойишталикда бехавотир яшаётганимдан, элу юртимизнинг, юртдошларимизнинг ардоғида эканлигимдан Яратганга шукронам чексиз, – дейди мамнуният билан.

Ҳа, отахоннинг Иккинчи жаҳон уруши оловли сўқмоқларида, урушдан кейинги оғир тикланиш йилларида бошидан ўтказган заҳматли кунларини таърифлашга тил ожиз.

У урушга отланганида айни 18 ёшида эди. Тенгқур жўралари Олломберган Ўрозоқов, Собир Бобожонов, Давлатбой Бобожоновлар билан дастлаб  Чолиш портигача пароходда, кейинчалик поездда кетиб борар экан, радиода эшитган, газеталарда ўқиган уруш ҳақидаги хабарлари хаёлидан кетмас, тезроқ манзилга етгиси, ғалабага ҳисса қўшгиси келарди. Шундай бўлди ҳам. Собир Нуруллаев урушда кўрсатган жанговар хизматлари учун кўкси тўла медаллар билан қайтди.

Отахон ўз ҳаёт йўли ҳақида гапирар экан, бугунгидай дориломон кунларнинг қадрига етмоқ лозимлигини уқтиришдан чарчамайди. Фарзандлари, неваралари ардоғида ўтаётган кунларига шукрона айтади.

***

Орамизда Иккинчи жаҳон урушида қозонилган буюк ғалабага муносиб ҳисса қўшиб, юртимизни фашизм балосидан асраб қолиш йўлида ўзининг фарзандлик бурчини шараф билан адо этган табаррук инсонлар бор. Уларнинг бу буюк хизматлари давлатимиз, юртдошларимиз томонидан юксак қадрланмоқда.

9 май – Хотира ва қадрлаш куни байрами олдидан мактаблар, коллежлар ўқувчилари билан, меҳнаткашлар вакиллари билан уларнинг учрашувлари ўтказилиб, хотиралари тингланмоқда, уларнинг буюк хизматлари эътироф этилиб, самимий тилаклар билдирилмоқда.

Байрам арафасида "Дўстлик” маҳалласида истиқомат қилувчи Иккинчи жаҳон уруши фахрийси Ражаб Казаковнинг хонадонига ҳам отахонни байрам билан қутлагани келаётганларнинг сони кўп. Қорақалпоғистон Республикаси Вазирлар Кенгаши Раиси Қаҳрамон Сариев, Қорақалпоғистон Республикаси Мудофаа вазирлигидан вакиллар, туман ҳокими Султонбой Йўлдашевларнинг ташрифи айниқса, отахоннинг кўнглини тоғдай юксалтирди.

– Ҳар бир даврнинг одамларга юклайдиган ўз масъулияти бўлади. Бизнинг зиммамизга Иккинчи жаҳон урушига барҳам бериш, юртимизни босқинчилардан ҳимоя қилиш вазифаси тушди. Биз уруш фахрийлари бунинг уддасидан чиқдик ва бурчимизни бажардик, – дейди отахон камтарлик билан. Аслида унинг "урушни биз кўрдик, эндиги авлодларимиз кўрмагай”, – дея тилак тилашида олам-олам маъно бор. Боиси отахоннинг хаёлидан, гарчи Иккинчи жаҳон урушида қозонилган буюк ғалабага 72 йил тўлаётган бўлса-да, уруш манзаралари ҳамон ўчмайди. Ҳафталаб оч-наҳор, уйқусиз жанг-жадаллар билан ўтган кунлар, кўз ўнгида душман ўқидан тутдай тўкилган қуролдош дўстлари...

Баъзан жанг сурони тинган лаҳзаларда қуролдош ҳамюртлар бир-бирлари билан оиласи, яқинлари, туғилган юрти ҳақида суҳбатлашишар, урушдан омон қайтиш насиб этармикан, деган ўйларга боришарди. Шунда улар қайси биримиз юртимизга тирик қайтсак, шаҳид кетган юртдошларимизнинг жангда, қаҳрамонона ҳалок бўлганлигини айтамиз, – дея аҳдлашишарди.

Ражаб Казаковга элга омон қайтишдек улуғ бахт насиб этди. Урушда уч марта ярадор бўлиб, жисмида ўқ асоратлари билан бўлса-да, омон қайтиб, меҳнат қилди, оила қуриб, 9 нафар фарзанднинг отаси бўлди.

Отахон ҳозир наинки фарзандлари, невара-чеваралари, балки, бутун юртдошлари меҳри оғушида кексалик гаштини суриб, фароғатда яшамоқда. Аслида уруш фахрийларини қанча эъзозласак, қанча ардоқласак, шунчалик кам.

Ойгул РАЖАБОВА.