МАШАҚҚАТЛАР ЧЕКИБ, БАХТГА ЕТГАН МОМО

Римажон Иккинчи жаҳон уруши бошланганида 12 яшар қизалоқ эди. Замон оғир, 1937-1939 йилларда ҳукм сурган “қама-қама”лар, бугун бир тенгқурининг отаси ё акасини, эртасига ўзларининг бирон бир қариндошини, маҳалладошини нотаниш, ғалати отлиқлар келиб қўлларига кишан солиб олиб  кетганларини кўравериб, ёшига нисбатан анча эрта улғайган Римажон катталарга ўхшаб ғам чекар, қайғурар, ҳатто яхши замонлар келишини Аллоҳдан илтижолар қилиб сўрарди. 12 ёшли навниҳол қизалоқ катталарга қўшилиб, урушга кетган эркакларнинг ўрнига қазувга чиқар, пахта экиб, чопиқ қиларди. “Уруш болалари” дейишарди фронт ортидаги фронтларда тер тўккан Римажон каби навниҳол ўсмирларни.

Ана шу “уруш болалари” Иккинчи жаҳон урушида қозонилган оламшумул ғалабага беқиёс улкан ҳиссаларини қўшган давр фидойилари бўлдилар.

Эсида, ҳозирги Қипчоқ қишлоғи ҳудудида майда-майда колхозлар бўларди. Римажон ўша колхозлардан биридаги пахтачилик бригадасида ишчи бўлганида ҳали суяги қотмаган қизалоқ эди. Фрунзе номли бу колхознинг юмушлари ҳеч тугамасди. Бир-икки соат мактабда номигагина таълим олган болалар мактабдан сўнг тўғри далага чиқиб кетишарди. Эрта баҳордан то кеч кузгача оёқ кийимдан муаммо бўлмас, “ишчи болалар” ялангоёқ юришга мажбур  эдилар. Қишда бири урушга кетган акасининг, бири отасининг оғир кирза этикларини кийиб, қазувга чиқишар, мактабга эса ака-ука, опа-сингиллар тушликкача бири кийган кийимни, тушликдан сўнг иккинчиси кийиб, ўқишга боришарди. Ҳатто  китоб жилдигача ўртада бўлар, бунинг  учун талашмас, ҳаёт одамларни бир-бирларига ўта меҳрли, оқибатли қилиб қўйганди гўё.

Ўлимларни, йўқотишларни кўравериб дийдалари қотиб кетганди уларнинг. Римажон Отажонова то Иккинчи жаҳон уруши тугагунга қадар колхозчилар билан баб-баравар меҳнат қилди.

– Чигитни қўлда экардик, – эслайди момо, – баъзан туни бўйи қўлларим зирқираб оғриб чиқарди. Меҳнат одамни тоблайди, дейишарди катталар. Тобландик, лекин бу машаққатли йиллар сўнгги тақдиримизга ўз муҳрини босди, ўқишимиз чала қолди.

“Ҳамма нарса фронт учун!” деган даъваткор шиор уруш йилларидаги Римажон каби навниҳол болаларнинг болалиги, болалигига қўшиб орзу-умидларини ҳам урушга сафарбар этган эди. Қорни нонга, эгни кийимга ёлчимай улғайган, машаққатли меҳнатлари учун ёлчитиб ҳақ олишни билмай вояга етган Римажон Отажонова Иккинчи жаҳон уруши иштирокчиси бўлган Қурбонбой Аминов билан турмуш қурди. Урушдан кейинги тикланиш йиллари ёш оила учун осон бўлмади. Улар тонгдан-шомгача колхоз даласида тер тўкдилар, яхши кунлар умиди билан, шукроналар қилиб умр кечирдилар.

Уч қиз, икки ўғилни тарбиялаб, вояга етказишди, касб-корли қилишди. Ойсанам, Холбика, Бибисора қизлари, Мақсудхон ва Исмоилжон исмли ўғилларининг камолини кўриш насиб этганидан Римажон момо мамнун.

– Қурбонбой бобонгиз уруш жароҳатлари азоби туфайли эртароқ кетиб қолдилар, –маҳзунлик билан хотирлайли момо. – Жаҳаннам ичидан омон қайтиб, ўғил-қиз ўстирдик, тинч замонларни кўрдим, армоним йўқ, дердилар доим. Ахир шундай дориломон кунларда яшаб ҳам армон қилиш мумкинми? Менинг ҳам армоним йўқ. Бизлар кўрган машаққатларни, оғир дамларни ҳеч бир авлод кўрмасин!

Момонинг тилидан шукроналар тушмайди. Атрофи тўла боғ-бўстон, чаманзор. Не истаса, муҳайё қиладиган фарзандлари, невара-ю чевараларининг саноғидан адашиб кетадиган момо яна шукроналик билан дуога қўл очадилар:

– Эл-юрт тинч бўлсин, болалар, зурриёдларимиз соғ, ҳаётимиз бардавом бўлсин! Одамзот насли ҳеч қачон уруш кўрмасин, Аллоҳу акбар!

Момонинг атрофини тўлдириб турган 50-60 нафар невара-чевара-ю эвараларнинг кўзлари чақнаб кетади, қувончдан, моможонлари билан ширин дийдордан яйраб-яшнайди болажонлар.

Илоҳим момомизга куч-қувват берсин-у эзгу тилаклари ижобат бўлсин!

Робия ЙЎЛДОШЕВА.