20.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
20.11.2026, 21:41
Жамият 👁 2,215

Элдан ҳаё кўтарилмасин!

Элдан ҳаё кўтарилмасин!

"Никоҳнинг биринчи кечаси авахтада ўтди”. Эски газеталар тахламларини кўриб ўтирганимда ушбу сарлавҳа диққатимни тортди ва мақолани ўқишга тушдим. Унда баён қилинишича, АҚШнинг Вашингтон штатида янги келин никоҳининг илк кечасини қамоқхонада ўтказган. Бунга унинг куёв билан никоҳдан ўтиб, бир-бирига содиқ қолиш учун қасамёд қилганлигини нишонлаш учун уюштирилган базмда ичкиликдан кайфи ошиб қолиб, куёвга ташлангани ва қўлини тишлаб олгани сабаб бўлган.

Полиция ходимлари буни зўравонлик ва тан жароҳати етказиш, дея баҳолашган ва гарчи  куёв жароҳатини яширишга уринса-да, келинни ҳибсга олишган.

Биз бундай соғлом турмуш тарзига ва миллийлигимизга ёт иллатлар  ҳақида оммавий ахборот воситалари орқали хабардормиз. Ҳар гал юқоридагидай, бизнинг турмуш тарзимизга ёт воқеалар ҳақида ўқиганимизда "Астағфуруллоҳ”, деб қўямиз. "Илоҳим, биздан йироқ бўлсин”, дея тилаймиз. Аммо тилакка қарши бугунги глобаллашув жараёни, ахборот-коммуникацион технологияларининг турмушимиздан тобора чуқур  жой олаётгани ёшларнинг дунё воқеаларидан хабардорлигини ошириб, баъзи замондошларимизнинг улардан кўр-кўрона қисман бўлса-да, андоза олишига сабаб бўлаётир.

Ҳозир тўй-базмларга борсангиз, баъзи  аёллар, эркаклар ва ҳатто ёшлар ҳам бемалол спиртли ичимликлар истеъмол қилаётганини кўришингиз мумкин. Гўёки бу ҳеч айб, уятли иш эмасдек. Ичкилик кишининг ақл-шуурини емиришини, маст одам ўз-ўзини идора қила олмай, жиноят, нотинчликлар келтириб чиқаришга мойил бўлишини наҳот улар англамаса?..

Ёхуд айнан шундай жойларда катта-ю кичикнинг, ота-бола, қайнона-келин барчасининг жазавага тушиб, рақс тушаётганини кўриш мумкин. Кўча-кўйда ёшларнинг қўлтиқлашиб, аёл-қизларнинг қоматини кўз-кўз қилувчи кийимларда юришига кўзимиз ўрганиб ҳам бораяпти.

Моҳиятан дилни хира қиладиган воқеаларга тез-тез дуч келамиз.

... Ўтган йил баҳорининг охирги кунларидан бири эди. Тор кофта ва шим кийган 35-40 ёшлар атрофидаги аёл кўп қаватли уйлар ёнидаги озиқ-овқат дўконида навбатига қарамай, заруратини битириб кетишга ошиқаяпти:

– Илтимос, синглим, менга икки нон ва қаймоқ бериб юборинг!

– Менга қараб юборинг!

Сотувчи қиз унинг сўзларига "ҳозир, ҳозир”, деганича навбати келган одамга хизмат қилаверади.

Аёл безовталаниб у ёқ-бу ёққа юрган бўлади-да яна сотувчи қизга илтимосини эслатади. Шу пайт унинг қўлидаги телефонига қўнғироқ келди.

– Ҳа, – жавоб берди аёл. – Турдингми, қизим? Чой қўйиб тур, ҳозир иссиқ нон, қаймоқ олиб бораман.

 У ёқдан норози овоз эшитилди:

– Тез бўлинг, доим шундай қиласиз, машғулотга кечикама-а-а-н.

Аёл "ҳозир , ҳозир” – деганича харидини олиб, дўкондан шошиб чиқиб кетди. Сотувчи қиз уни таниркан шекилли, орқасидан:

– Ана, ўн беш яшар қизнинг ҳоли. Нега чойим тайёр эмас, деб онасини ёзғираяпти, вақт эса тушликка яқинлашди,  – деди истеҳзо билан.

Аёлнинг нега навбатда турган одамлардан олдин савдосини қилиб кетишга урингани дўкондагиларга аён бўлди.

– Зарур ишим бор эди, деса ишонибман. "Зарур иши” шу қиз экан-да, – деди ўрта яшар киши.

– Онасиям қизига мос экан ўзи, кап-катта аёлнинг кийинишини қаранг, – дея кекса онахон унинг орқасидан қараб, бош чайқаб қолди.

Кейинги вақтларда турмуш шароитимиз яхшилангани сайин  айрим кимсаларнинг бироз ялқов бўлиб бораётгани бор гап. Бироқ туянинг юки енгил бўлса, ётоғон келади, деганларидай, ўсмир-ёшлар орасида ота-она ғамхўрлигининг, меҳнатининг қадрини билмайдиган, аксинча, баттар талтаядиган уятсиз, худбинлар кўпайиб кетаяпти.

Бундан ҳам ачинарлиси, ҳаётга енгил-елпи қараш кучайиб, уят, ҳаё, номус каби ахлоқий қадриятларимиз даражасига кўтарилган юксак инсоний фазилатларга путур етаётганидир.

Яқинда бир тўйда "ҳурматли” кеча маликаси – келин-пошшанинг ташлаб кетган йигити жўралари билан сочини қиртишлаб олдириб, дадиллик  учун "отиб” ҳам олиб, собиқ қайлиғини табриклаш учун тўйига ташриф буюрган. Даврабоши унинг талабига биноан "келиннинг дўсти”, – дея унга табрик сўзи берган. Унинг пойинтар-сойинтар сўзига, афтодаҳол юришига ким тушунса, ким тушунмаган.

Нақадар бемаънилик! Шундай эмасми? Бу қилиғи билан у нима демоқчи бўлганини, йигитлик ғурури, шаънини оёқости қилганини ўзи билмаса керак-ов? Акс ҳолда ундай қилмаган бўларди. Энг ачинарлиси, беш-олти жўрасининг "қўй”, дейиш ўрнига шу ишга бош қўшиб келганидир. Уларнинг орасида наҳот бир эсли-ҳушлиси бўлиб, ўзимизни-ўзимиз шарманда қилмайлик, келиннинг шаънини ўйлайлик, дейишга ақли етмаган бўлса?

Бола тарбиясига масъул инсонлар – энг аввало, ота-оналар ўсиб келаётган фарзандга одоб-ахлоқни, ибо-ҳаёни, кийиниш, умум орасида ўзини тутиш, муомала маданиятини жуда ёшлигидан ўргатиб, шуурига сингдириб боришлари керак. Жамики инсоний фазилатлар тамал тоши, пойдевори фарзанд туғилганидан бошлаб, оилада қўйилади. Пойдевори мустаҳкам бўлмаган иморат ҳам мустаҳкам бўлмаганидек, оилада дастлабки тарбия яхши бўлмаса, уни мактаб, жамоатчилик тўғри йўлга солмоғи мушкул.

Афсуски, кейинги вақтларда аёл-қизларнинг пул топиш мақсадида бозорма-бозор юришлари, ҳатто йиллаб оиласидан узоқда, чет давлатларда ишлашлари уларнинг табиатида миллий менталитетимизга хос бўлмаган одатларнинг шаклланишига сабаб бўлаётир. Айтайлик, ўта тор, калта кийимлар кийиш, эркаклардан ийманмай, ўзини эркин қўйиб муомала қилиш, ўзбек аёлларига хос бўлмаган андишасизликлар шулар жумласидандир.

Умумтаълим муассасаси раҳбари бўлиб ишлайдиган аёл афсусланиб, шундай деб қолди:

– Зарурат юзасидан буюм бозорига тушиб, кўрганларим ақлимга сиғмай келдим. Ўрта  ёшлардаги аёл билан келини шоша-пиша кўйлак танлашаяпти. Сотувчи қиз уларга мос келгудай кўйлакларини бирин-кетин кўрсатаяпти. Ишонсангиз, дўкон тўридаги тор, юпқа парда билан тўсилган бурчакда қайнона-келин биргаликда ечиниб, гоҳ у, гоҳ бу кўйлакни кийиб кўришаяпти. Сотувчи қизга айтганларидан англашимча, яқин қариндошининг тўйига янги кўйлакда боришмоқчи экан. Майли, чўнтаги кўтарган одам янги кийим олаверади. Бироқ менга таъсир қилгани, қайнона-келиннинг бир-бирининг олдида қайта-қайта ечиниб, кийингани бўлди. Наҳот қайнона-келин бир-бирининг олдида яланғочланиб, кийиниб-ечиниши уят эканлигига  ақли етмаса? Яна иккови ҳам калта, баданини кўз-кўз қилиб турадиган тор кўйлакларни  кўришаяпти. Умуман ҳозир бировнинг олдида кийиниб-ечиниш уятли иш эмасдай  бўлиб бораётгани кишини ўйлантиради.

Ҳаё, ибо, андиша инсоний фазилатларнинг энг сарваридир. Ҳазрат Навоий бобомиз "Ҳайратул - аброр” достонида халқ учун мансаб эмас, айнан ҳаё ва одоб шарафлироқ эканлиги ҳақида ёзган.

"Ҳаё – иймондандир”, дейилади муқаддас ҳадиси шарифда. Бас, шундай экан, ҳар бир ота-она фарзандлари тарбиясида ҳаё, уятни тарбиялашга алоҳида эътибор бермоғи, бутун оила аъзолари йиғилиб, турли мақбул-номақбул сериалларни кўргандан кўра, уларнинг ақлини ўстириб, тафаккур оламини кенгайтирадиган, яхши-ёмонни фарқлашга ўргатадиган китобларни олиб бериб, мутолаа қилишларини назорат қилиши, китобдан олган таассуротлари ҳақида эринмай суҳбатлашишлари лозим. Беҳаёликка, худбинликка қарши курашнинг энг мақбул йўли – яхши тарбия беришдир.

Ойгул РАЖАБОВА, журналист.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026