20.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
20.11.2026, 21:43
Jamiyat 👁 2,216

Eldan hayo kötarilmasin!

Eldan hayo kötarilmasin!

"Nikohning birinçi keçasi avaxtada ötdi”. Eski gazetalar taxlamlarini körib ötirganimda uşbu sarlavha diqqatimni tortdi va maqolani öqişga tuşdim. Unda bayon qilinişiça, AQŞning Vaşington ştatida yangi kelin nikohining ilk keçasini qamoqxonada ötkazgan. Bunga uning kuyov bilan nikohdan ötib, bir-biriga sodiq qoliş uçun qasamyod qilganligini nişonlaş uçun uyuştirilgan bazmda içkilikdan kayfi oşib qolib, kuyovga taşlangani va qölini tişlab olgani sabab bölgan.

Politsiya xodimlari buni zöravonlik va tan jarohati yetkaziş, deya baholaşgan va garçi  kuyov jarohatini yaşirişga urinsa-da, kelinni hibsga olişgan.

Biz bunday soğlom turmuş tarziga va milliyligimizga yot illatlar  haqida ommaviy axborot vositalari orqali xabardormiz. Har gal yuqoridagiday, bizning turmuş tarzimizga yot voqealar haqida öqiganimizda "Astağfurulloh”, deb qöyamiz. "Ilohim, bizdan yiroq bölsin”, deya tilaymiz. Ammo tilakka qarşi bugungi globallaşuv jarayoni, axborot-kommunikatsion texnologiyalarining turmuşimizdan tobora çuqur  joy olayotgani yoşlarning dunyo voqealaridan xabardorligini oşirib, baʼzi zamondoşlarimizning ulardan kör-körona qisman bölsa-da, andoza olişiga sabab bölayotir.

Hozir töy-bazmlarga borsangiz, baʼzi  ayollar, erkaklar va hatto yoşlar ham bemalol spirtli içimliklar isteʼmol qilayotganini körişingiz mumkin. Göyoki bu heç ayb, uyatli iş emasdek. Içkilik kişining aql-şuurini yemirişini, mast odam öz-özini idora qila olmay, jinoyat, notinçliklar keltirib çiqarişga moyil bölişini nahot ular anglamasa?..

Yoxud aynan şunday joylarda katta-yu kiçikning, ota-bola, qaynona-kelin barçasining jazavaga tuşib, raqs tuşayotganini köriş mumkin. Köça-köyda yoşlarning qöltiqlaşib, ayol-qizlarning qomatini köz-köz qiluvçi kiyimlarda yurişiga közimiz örganib ham borayapti.

Mohiyatan dilni xira qiladigan voqealarga tez-tez duç kelamiz.

... Ötgan yil bahorining oxirgi kunlaridan biri edi. Tor kofta va şim kiygan 35-40 yoşlar atrofidagi ayol köp qavatli uylar yonidagi oziq-ovqat dökonida navbatiga qaramay, zaruratini bitirib ketişga oşiqayapti:

– Iltimos, singlim, menga ikki non va qaymoq berib yuboring!

– Menga qarab yuboring!

Sotuvçi qiz uning sözlariga "hozir, hozir”, deganiça navbati kelgan odamga xizmat qilaveradi.

Ayol bezovtalanib u yoq-bu yoqqa yurgan böladi-da yana sotuvçi qizga iltimosini eslatadi. Şu payt uning qölidagi telefoniga qönğiroq keldi.

– Ha, – javob berdi ayol. – Turdingmi, qizim? Çoy qöyib tur, hozir issiq non, qaymoq olib boraman.

 U yoqdan norozi ovoz eşitildi:

– Tez böling, doim şunday qilasiz, maşğulotga keçikama-a-a-n.

Ayol "hozir , hozir” – deganiça xaridini olib, dökondan şoşib çiqib ketdi. Sotuvçi qiz uni tanirkan şekilli, orqasidan:

– Ana, ön beş yaşar qizning holi. Nega çoyim tayyor emas, deb onasini yozğirayapti, vaqt esa tuşlikka yaqinlaşdi,  – dedi istehzo bilan.

Ayolning nega navbatda turgan odamlardan oldin savdosini qilib ketişga uringani dökondagilarga ayon böldi.

– Zarur işim bor edi, desa işonibman. "Zarur işi” şu qiz ekan-da, – dedi örta yaşar kişi.

– Onasiyam qiziga mos ekan özi, kap-katta ayolning kiyinişini qarang, – deya keksa onaxon uning orqasidan qarab, boş çayqab qoldi.

Keyingi vaqtlarda turmuş şaroitimiz yaxşilangani sayin  ayrim kimsalarning biroz yalqov bölib borayotgani bor gap. Biroq tuyaning yuki yengil bölsa, yotoğon keladi, deganlariday, ösmir-yoşlar orasida ota-ona ğamxörligining, mehnatining qadrini bilmaydigan, aksinça, battar taltayadigan uyatsiz, xudbinlar köpayib ketayapti.

Bundan ham açinarlisi, hayotga yengil-yelpi qaraş kuçayib, uyat, hayo, nomus kabi axloqiy qadriyatlarimiz darajasiga kötarilgan yuksak insoniy fazilatlarga putur yetayotganidir.

Yaqinda bir töyda "hurmatli” keça malikasi – kelin-poşşaning taşlab ketgan yigiti jöralari bilan soçini qirtişlab oldirib, dadillik  uçun "otib” ham olib, sobiq qayliğini tabriklaş uçun töyiga taşrif buyurgan. Davraboşi uning talabiga binoan "kelinning dösti”, – deya unga tabrik sözi bergan. Uning poyintar-soyintar söziga, aftodahol yurişiga kim tuşunsa, kim tuşunmagan.

Naqadar bemaʼnilik! Şunday emasmi? Bu qiliği bilan u nima demoqçi bölganini, yigitlik ğururi, şaʼnini oyoqosti qilganini özi bilmasa kerak-ov? Aks holda unday qilmagan bölardi. Eng açinarlisi, beş-olti jörasining "qöy”, deyiş örniga şu işga boş qöşib kelganidir. Ularning orasida nahot bir esli-huşlisi bölib, özimizni-özimiz şarmanda qilmaylik, kelinning şaʼnini öylaylik, deyişga aqli yetmagan bölsa?

Bola tarbiyasiga masʼul insonlar – eng avvalo, ota-onalar ösib kelayotgan farzandga odob-axloqni, ibo-hayoni, kiyiniş, umum orasida özini tutiş, muomala madaniyatini juda yoşligidan örgatib, şuuriga singdirib borişlari kerak. Jamiki insoniy fazilatlar tamal toşi, poydevori farzand tuğilganidan boşlab, oilada qöyiladi. Poydevori mustahkam bölmagan imorat ham mustahkam bölmaganidek, oilada dastlabki tarbiya yaxşi bölmasa, uni maktab, jamoatçilik töğri yölga solmoği muşkul.

Afsuski, keyingi vaqtlarda ayol-qizlarning pul topiş maqsadida bozorma-bozor yurişlari, hatto yillab oilasidan uzoqda, çet davlatlarda işlaşlari ularning tabiatida milliy mentalitetimizga xos bölmagan odatlarning şakllanişiga sabab bölayotir. Aytaylik, öta tor, kalta kiyimlar kiyiş, erkaklardan iymanmay, özini erkin qöyib muomala qiliş, özbek ayollariga xos bölmagan andişasizliklar şular jumlasidandir.

Umumtaʼlim muassasasi rahbari bölib işlaydigan ayol afsuslanib, şunday deb qoldi:

– Zarurat yuzasidan buyum bozoriga tuşib, körganlarim aqlimga siğmay keldim. Örta  yoşlardagi ayol bilan kelini şoşa-pişa köylak tanlaşayapti. Sotuvçi qiz ularga mos kelguday köylaklarini birin-ketin körsatayapti. Işonsangiz, dökon töridagi tor, yupqa parda bilan tösilgan burçakda qaynona-kelin birgalikda yeçinib, goh u, goh bu köylakni kiyib körişayapti. Sotuvçi qizga aytganlaridan anglaşimça, yaqin qarindoşining töyiga yangi köylakda borişmoqçi ekan. Mayli, çöntagi kötargan odam yangi kiyim olaveradi. Biroq menga taʼsir qilgani, qaynona-kelinning bir-birining oldida qayta-qayta yeçinib, kiyingani böldi. Nahot qaynona-kelin bir-birining oldida yalanğoçlanib, kiyinib-yeçinişi uyat ekanligiga  aqli yetmasa? Yana ikkovi ham kalta, badanini köz-köz qilib turadigan tor köylaklarni  körişayapti. Umuman hozir birovning oldida kiyinib-yeçiniş uyatli iş emasday  bölib borayotgani kişini öylantiradi.

Hayo, ibo, andişa insoniy fazilatlarning eng sarvaridir. Hazrat Navoiy bobomiz "Hayratul - abror” dostonida xalq uçun mansab emas, aynan hayo va odob şarafliroq ekanligi haqida yozgan.

"Hayo – iymondandir”, deyiladi muqaddas hadisi şarifda. Bas, şunday ekan, har bir ota-ona farzandlari tarbiyasida hayo, uyatni tarbiyalaşga alohida eʼtibor bermoği, butun oila aʼzolari yiğilib, turli maqbul-nomaqbul seriallarni körgandan köra, ularning aqlini östirib, tafakkur olamini kengaytiradigan, yaxşi-yomonni farqlaşga örgatadigan kitoblarni olib berib, mutolaa qilişlarini nazorat qilişi, kitobdan olgan taassurotlari haqida erinmay suhbatlaşişlari lozim. Behayolikka, xudbinlikka qarşi kuraşning eng maqbul yöli – yaxşi tarbiya berişdir.

Oygul RAJABOVA, jurnalist.

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026