Aжабтовур урф-одатлар ҳақида биласизми?

“Бормайман, Отажон, бормайман! Онажон, кетмайман!..” ёр-ёр айтилгач, бошига ҳаё пардаси саналмиш чимилдиқ тортилган қизнинг икки янгаси қизнинг икки қўлидан охиста ушлаб, эл-у юрт дуосини олиб, куёв томонга отланаётган келинчакнинг ҳам аламли, ҳам шарафли ноласи бу! Aламли деганим боиси, шунча йил туғилиб-ўсган ота уйни тарк этиш осон эмас. Шарафлиси – бу бахтли кунга эришиш, ота уйнинг остонасидан обрў-эътибор, иффат билан, элнинг оқ фотиҳасини олиб чиқиб кетиш улуғ бахт. Бу онда қизнинг самимий йиғисига атрофдагилар ҳам қўшилади. Ҳа, ҳар бир амударёликлар хонадонидаги қизлар мана шу гўзал удум ила кузатиб қўйилади қайн юртга. “Уйидан йиғлаб кетган қиз кулиб келади меҳмонга”, дея ҳазиллашиб қўяди янгалар.

Дарҳақиқат, ҳар бир халқнинг, ҳар бир миллатнинг, мамлакат ичидаги ҳар бир ҳудуднинг ўз удуми, тутуми, урф-одатлари бор. Бириники бириникига ўхшамайди, такрорланмайди. Дунёнинг турли бурчакларида яшовчи халқларда эса биз билмаган турли хил дастурлар, удумлар борки, уларни кўрмаслигимиз мумкин, аммо мақоламиз давомида бу ҳақида ўқишингиз ва мулоҳаза юритишингиз мумкин.

1. Грузинларда қизиқ одат бор. Грузинлар маст ҳолатда ҳеч қачон машина ҳайдамайди.Aгар сиз грузинникига меҳмон бўлиб борсангиз ва меъёрдан кўп шароб ичиб қўйсангиз, бемалол полицияга қўнғироқ қилиб, ичганингиз, ҳозир машина ролига ўтирсангиз, ҳалокат содир бўлиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантира оласиз. Шундан сўнг полициячилар сиз айтган манзилга келиб, ўзингиз ва машинангизни манзилга бепул элтиб қўйишади.

2. СЕМИЗ КЕЛИННИ СЕВAДИГAН ЮРТ. Бу юрт Мавритания деб аталади. Мавритания Ғарбий Aфрикада жойлашган исломий республика саналади. Бу ерда келин қанча семиз бўлса, шунча гўзал ҳисобланади. Шунинг учун ота-она турмушга узатиш олдидан қизларини алоҳида «тарбиячи»лар ихтиёрига топширади. Қизлар алоҳида жойларда ўша тарбиячилар назоратида кўпроқ ва яна кўпроқ овқатланишади. 8-10 ёшли қизлар икки килогача кучли калорияга эга таомни еб битиришлари, кунига 100 стакан туя сути ичишлари талаб этилади. Шундан кейин бу қиз яна бир бошқа жойга юборилади. Янги жойда қиз бола ҳеч қандай ҳаракат содир этмасдан, кеча-ю кундуз фақат овқат ейиши керак бўлади.

3. Скандинавияликларни дунёнинг энг бахтли одамлари дейишади. Уларнинг айрим қоидалар:

1. Оила меҳри

Данияликларда уйдаги шинамлик ҳамда қариндошлар ва дўстлар билан мулоқотдаги меҳрни англатувчи жуда чиройли сўз бор — «hyugge» (hygge). Бу — жуда кўп хушхўр таом ва ичимликларга тўла стол атрофида шамлар ёғдуси остида ва иссиққина камин атрофида яқинлар билан суҳбат қуриш жараёни. «hyugge»ни ҳар қандай оила уюштира олиши мумкин, шу сабабли унда дабдаба ва манманликдан асар ҳам йўқ. «hyugge» — бу жипслик, меҳр-оқибат, яқинларнинг қўллаши ва эътиборини билдиради.

Боз устига, «hyugge» сўзи Оксфорд луғати талқинига кўра, 2016 йили ишлатилган энг машҳур янги сўзлар қаторидан ўрин олган.

2. Камтарлик ва ўзгага ҳурмат. Скандинавия давлатларида «Янте қонуни» деб аталувчи қоидалар мажмуаси бор. Бу қоида бирор жойда қоғозга аниқ қилиб туширилмаган ва индивидуализмга бўлган ҳуқуқни асло тан олмайди:

– Мен бир хос инсонман, деб ўйлама;

– бизнинг тенгимизсан, деб ўйлама;

– биздан ақллироқсан, деб ўйлама;

– биздан яхшироқсан, деб ўйлай кўрма;

– биздан кўпроқ нарсани биласан, деб ўйлама;

– биздан муҳимроқсан, деб ўйлама;

– барча нарса қўлингдан келади, деб ўйлама;

– бизнинг устимиздан кулишга уринма;

– кимнингдир сен билан иши бор деб ўйлай кўрма;

– бизга ниманидир ўргатишга қодирсан, деб ўйлама.

 Гарчи скандинавияликларнинг ўзи бу қонун-қоидалар устидан тез-тез ҳажв қилиб, кулиб туришса-да, у ҳақиқатдан ҳам фавқулодда дўстона ва жипс жамият ҳосил бўлишига олиб келган. Камтарона бўлиш ва атрофидаги инсонларни ҳурмат қилиш — бу скандинавча ҳаёт тарзи. Бундан ташқари, бу қонун инсонларни такаббур ва манман бўлишдан қайтаради, бу давлатларда ўзининг эришган натижаларидан кеккайиш ва бойлигини кўз-кўз қилиш одат тусига кирмаган.

Интернет материаллари асосида Азиза Мадраҳимова тайёрлади.