Ajabtovur urf-odatlar haqida bilasizmi?

“Bormayman, Otajon, bormayman! Onajon, ketmayman!..” yor-yor aytilgach, boshiga hayo pardasi sanalmish chimildiq tortilgan qizning ikki yangasi qizning ikki qoʻlidan oxista ushlab, el-u yurt duosini olib, kuyov tomonga otlanayotgan kelinchakning ham alamli, ham sharafli nolasi bu! Alamli deganim boisi, shuncha yil tugʻilib-oʻsgan ota uyni tark etish oson emas. Sharaflisi – bu baxtli kunga erishish, ota uyning ostonasidan obroʻ-eʼtibor, iffat bilan, elning oq fotihasini olib chiqib ketish ulugʻ baxt. Bu onda qizning samimiy yigʻisiga atrofdagilar ham qoʻshiladi. Ha, har bir amudaryoliklar xonadonidagi qizlar mana shu goʻzal udum ila kuzatib qoʻyiladi qayn yurtga. “Uyidan yigʻlab ketgan qiz kulib keladi mehmonga”, deya hazillashib qoʻyadi yangalar.

Darhaqiqat, har bir xalqning, har bir millatning, mamlakat ichidagi har bir hududning oʻz udumi, tutumi, urf-odatlari bor. Biriniki birinikiga oʻxshamaydi, takrorlanmaydi. Dunyoning turli burchaklarida yashovchi xalqlarda esa biz bilmagan turli xil dasturlar, udumlar borki, ularni koʻrmasligimiz mumkin, ammo maqolamiz davomida bu haqida oʻqishingiz va mulohaza yuritishingiz mumkin.

1. Gruzinlarda qiziq odat bor. Gruzinlar mast holatda hech qachon mashina haydamaydi.Agar siz gruzinnikiga mehmon boʻlib borsangiz va meʼyordan koʻp sharob ichib qoʻysangiz, bemalol politsiyaga qoʻngʻiroq qilib, ichganingiz, hozir mashina roliga oʻtirsangiz, halokat sodir boʻlishi mumkinligi haqida ogohlantira olasiz. Shundan soʻng politsiyachilar siz aytgan manzilga kelib, oʻzingiz va mashinangizni manzilga bepul eltib qoʻyishadi.

2. SEMIZ KELINNI SEVADIGAN YuRT. Bu yurt Mavritaniya deb ataladi. Mavritaniya Gʻarbiy Afrikada joylashgan islomiy respublika sanaladi. Bu yerda kelin qancha semiz boʻlsa, shuncha goʻzal hisoblanadi. Shuning uchun ota-ona turmushga uzatish oldidan qizlarini alohida «tarbiyachi»lar ixtiyoriga topshiradi. Qizlar alohida joylarda oʻsha tarbiyachilar nazoratida koʻproq va yana koʻproq ovqatlanishadi. 8-10 yoshli qizlar ikki kilogacha kuchli kaloriyaga ega taomni yeb bitirishlari, kuniga 100 stakan tuya suti ichishlari talab etiladi. Shundan keyin bu qiz yana bir boshqa joyga yuboriladi. Yangi joyda qiz bola hech qanday harakat sodir etmasdan, kecha-yu kunduz faqat ovqat yeyishi kerak boʻladi.

3. Skandinaviyaliklarni dunyoning eng baxtli odamlari deyishadi. Ularning ayrim qoidalar:

1. Oila mehri

Daniyaliklarda uydagi shinamlik hamda qarindoshlar va doʻstlar bilan muloqotdagi mehrni anglatuvchi juda chiroyli soʻz bor — «hyugge» (hygge). Bu — juda koʻp xushxoʻr taom va ichimliklarga toʻla stol atrofida shamlar yogʻdusi ostida va issiqqina kamin atrofida yaqinlar bilan suhbat qurish jarayoni. «hyugge»ni har qanday oila uyushtira olishi mumkin, shu sababli unda dabdaba va manmanlikdan asar ham yoʻq. «hyugge» — bu jipslik, mehr-oqibat, yaqinlarning qoʻllashi va eʼtiborini bildiradi.

Boz ustiga, «hyugge» soʻzi Oksford lugʻati talqiniga koʻra, 2016-yili ishlatilgan eng mashhur yangi soʻzlar qatoridan oʻrin olgan.

2. Kamtarlik va oʻzgaga hurmat. Skandinaviya davlatlarida «Yante qonuni» deb ataluvchi qoidalar majmuasi bor. Bu qoida biror joyda qogʻozga aniq qilib tushirilmagan va individualizmga boʻlgan huquqni aslo tan olmaydi:

– Men bir xos insonman, deb oʻylama;

– bizning tengimizsan, deb oʻylama;

– bizdan aqlliroqsan, deb oʻylama;

– bizdan yaxshiroqsan, deb oʻylay koʻrma;

– bizdan koʻproq narsani bilasan, deb oʻylama;

– bizdan muhimroqsan, deb oʻylama;

– barcha narsa qoʻlingdan keladi, deb oʻylama;

– bizning ustimizdan kulishga urinma;

– kimningdir sen bilan ishi bor deb oʻylay koʻrma;

– bizga nimanidir oʻrgatishga qodirsan, deb oʻylama.

 Garchi skandinaviyaliklarning oʻzi bu qonun-qoidalar ustidan tez-tez hajv qilib, kulib turishsa-da, u haqiqatdan ham favqulodda doʻstona va jips jamiyat hosil boʻlishiga olib kelgan. Kamtarona boʻlish va atrofidagi insonlarni hurmat qilish — bu skandinavcha hayot tarzi. Bundan tashqari, bu qonun insonlarni takabbur va manman boʻlishdan qaytaradi, bu davlatlarda oʻzining erishgan natijalaridan kekkayish va boyligini koʻz-koʻz qilish odat tusiga kirmagan.

Internet materiallari asosida Aziza Madrahimova tayyorladi.