ЖАМИЯТДА АЁЛ-ҚИЗЛАР РОЛИ ВА НУФУЗИ ОШАДИ
Узоқ йиллардан буён эркаклар ва аёллар ўртасидаги тенглик масалалари жамиятда муҳокамаларга сабаб бўлиб келади. Бу борада кўплаб ҳуқуқий-норматив ҳужжатлар ишлаб чиқилишига қарамасдан, аёлларга нисбатан зўравонлик, куч ишлатиш ҳолатлари учраб турибди. Ўзбекистондаги доимий аҳоли сонининг 2023 йил 1 январь ҳолатига кўра 18,2 млн.и аёллар, 18 млн.и эркакларни ташкил қилмоқда. Aёллар сони эркакларга нисбатан кўп бўлишига қарамасдан бандлик жиҳатдан эркаклар устун. Масалан 2021 йил ҳолатига кўра Қорақалпоғистонда банд аёллар улуши 42,9 фоизни, эркаклар улуши эса 57,1 фоизни ташкил қилган.
2019 йил 2 сентябрда қабул қилинган “Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида” Ўзбекистон Республикасининг Қонуни қабул қилинган. Қонуннинг 3-моддасида гендер сиёсати амалга оширилишини таъминлашга доир вақтинчалик махсус чоралар — жинсларнинг нотенглигини бартараф этиш, хотин-қизлар ва эркакларнинг ҳақиқий ёки асос бўладиган тенглигини таъминлаш бўйича аниқ мақсадларга эришиш учун давлат органлари томонидан кўриладиган ҳуқуқий, ташкилий ҳамда институциявий хусусиятга эга чора-тадбирлар эканлиги ва гендер ҳамда гендер статистикаси ҳақида тушунча берилган. Унга кўра, гендер — бу хотин-қизлар ва эркаклар ўртасидаги муносабатларнинг жамият ҳаёти ва фаолиятининг барча соҳаларида, шу жумладан сиёсат, иқтисодиёт, ҳуқуқ, мафкура ва маданият, таълим ҳамда илм-фан соҳаларида намоён бўладиган ижтимоий жиҳат, гендер статистикаси эса давлат статистикасининг жамият ҳаёти ва фаолиятининг барча соҳаларида хотин-қизлар ва эркакларнинг ҳолати тўғрисида ҳар бир жинс бўйича алоҳида кўрсатилган маълумотларни ўз ичига олган, ҳар хил жинсдаги шахсларнинг ижтимоий-сиёсий ҳаётнинг барча соҳаларидаги тегишли ҳолатини акс эттирадиган, гендер муаммоларини ва жамиятдаги муносабатларни ёритадиган қисмидир.
Қонуннинг 4-моддасида хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатларини таъминлашнинг асосий принциплари сифатида қонунийлик, демократизм, хотин-қизлар ва эркакларнинг тенг ҳуқуқлилиги, жинс бўйича камситишга йўл қўйилмаслиги белгилаб қўйилганлигига қарамасдан бир қатор зўравонлик ҳаракатлари ҳали ҳам учраб турибди. 2022 йил ҳолатига кўра Қорақалпоғистонда 7, Ўзбекистонда эса 183 нафар аёллар яқин шерик ҳисобланмаган шахслар томонидан жинсий зўрланишга дучор бўлган. Мана шундай аёлларга нисбатан куч ишлатиш, жинсий зўравонликнинг олдини олиш мақсадида яқинда Сенатда болалар ва аёллар ҳуқуқларини ҳимоя қилишга қаратилган Қонун лойиҳасининг маъқулланиши ҳам бежиз эмас. Жиноят ва Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексларга киритилган ушбу ўзгартиришлар орқали тажовузкорларни жавобгарликка тортиш орқали аёлларни оиладаги зўравонликдан ҳимоя қилиш мумкин. Бу қонун лойиҳасига кўра, энди жинсий зўравонликда айбланганлар муддатидан илгари шартли озод қилинмайди, жазоси енгилига алмаштирилмайди, жинсий зўравонликка учраган шахсларнинг ёш чегараси бекор қилинади, жиноятчининг муайян жойларга бориши тақиқланади, вояга етмаганларга нисбатан жинсий зўравонликни содир этган шахсларнинг болаларга таълим-тарбия бериши, болалар билан бевосита ишлашни назарда тутувчи фаолият турлари билан шуғулланиши таъқиқланади. Бундан ташқари уларга нисбатан маълум миқдордаги жарималар ва қамоқ жазолари ҳам белгиланган.
Aлбатта, Қонунда белгиланаётган бундай чоралар кедгусида ўз самарасини беради ва аёлларнинг жамиятимиздаги ўрни ва роли ошади.
С.Султанов, туман Адлия бўлими ЮХКМ бош юрисконсулти
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
