ИНТЕЛЛЕКТУАЛ МУЛК ОБЪЕКТЛАРИНИ ФУҚАРОЛИК СУДЛАРИДА ҲИМОЯ ҚИЛИШ МАСАЛАЛАРИ

Интеллектуал мулк — бу инсон ақлий фаолияти натижасида юзага келадиган ва қонун билан ҳимоя қилинадиган мулкий ва номулкий ҳуқуқлар мажмуасидир. Бугунги кунда ахборот технологияларининг кенг тарқалиши интеллектуал мулк объектларига нисбатан ҳуқуқбузарликларнинг ҳам ортишига олиб келмоқда. Шу боисдан, интеллектуал мулкни самарали ҳимоя қилиш — долзарб ва устувор вазифалардан бири ҳисобланади.

Интеллектуал мулк муҳофазаси давлатнинг жаҳон ҳамжамиятидаги ўрнини белгилаб берувчи омиллардан бирига айланиб бормоқда. Ривожланган давлатлар тажрибаси шуни кўрсатмоқдаки, мамлакат тараққиёти кўп жиҳатдан интеллектуал мулкни муҳофаза қилиш тизимига боғлиқ. Интеллектуал мулк ҳуқуқини ҳимоя қилиш:

Мамлакатимизда инновацион жараёнларни ривожлантириш;

Чет эл инвестицияларини жалб этиш;

Замонавий технологияларни олиб келиш ва жорий этиш;

Пировард натижада мамлакатимиз иқтисодиётини ривожланишида муҳим омил бўлиб хизмат қилади.

Бинобарин, ҳар қандай давлатнинг интеллектуал мулкни ҳимоя қилишдаги манфаатдорлиги интеллектуал фаолият натижалари соҳибларига ўз мутлақ ҳуқуқларидан фойдаланиш ва уларни ҳимоя қилиш учун мақбул ҳуқуқий режим ўрнатишда намоён бўлади.

ХАЛҚАРО ТАЖРИБАЛАР: ИННОВАЦИОН ИНФРАТУЗИЛМА

Инновацион жараёнларни қўллаб-қувватлаш борасида турли давлатларда ўзига хос тажриба тўпланган.

1. АҚШ тажрибаси

АҚШ университетларида инновацион инфратузилмаларни шакллантиришга катта эътибор берилади. Бундай инфратузилмаларда илмий ишланмалар тижоратлаштирилиб, технологиялар трансфери амалга оширилади.

Бэй-Доул қонуни (1980): Бу қонун инновацион жараёнларнинг кескин ривожланишига, университетларга ўз илмий ишланмалари орқали даромад олишга кенг йўл очиб берган.

Намуналар:

Калифорния технология институти: Амалий фанлар ва инженерлик соҳасида етакчи бўлиб, унда тадқиқотларга ҳомийлик қилиш офиси, технологиялар трансфери офиси ва тадбиркорлар клуби каби инновацион инфратузилмалар ташкил этилган.

Стэнфорд университети: Асосий инновацион инфратузилмаси технологияларни лицензиялаш офиси ҳисобланиб, унинг функцияси университетнинг интеллектуал мулкини бошқаришдан иборат.

Массачусетс технология институти (МТИ): Технологияларни лицензиялаш офиси ва тадбиркорликни рағбатлантиришга қаратилган бошқа тузилмалар мавжуд.

2. Япония тажрибаси

Япониянинг юксак иқтисодий ривожланишга чет эл инновацияларини фаол қўллаш орқали эришгани маълум.

Сиёсат ўзгариши: ХХ асрнинг 80-йилларига келиб, Япониянинг иқтисодий сиёсати ўз илмий салоҳиятини ривожлантиришга қаратилади.

Технополислар: Мамлакатда 1983 йили технополисларни ривожлантириш концепцияси ишлаб чиқилган.

Натижа: Миллий технопаркларни ривожлантириш учун Япония ҳукумати томонидан махсус дастурлар қабул қилиниб, дастлаб 100 дан зиёд технопарк ташкил этилган. Технопарклар ишбилармонлик ва илмий-техник соҳа ўртасидаги алоқаларнинг ривожланишига олиб келди.

А. Сейтназаров, Фуқаролик ишлар бўйича Амударё туман суди раиси.