KALIŞ yoki FIDOYILIK

Onamning bittagina opasi bölgan. Akasi ham yolğiz, bittagina. Akasi Ikkinçi jahon uruşiga ketib, qaytib kelmagan. Bu haqda onam bizga takror va takror gapirganlar. Avvallari xat-xabar kelib turgan, keyinçalik esa dom-daraksiz, izsiz ketgan toğamizdan na qora xat, na boşqa xabar kelmasa-da,

momom öğlidan umidini uzmagan va albatta, kelişini taʼkidlayverardi.

Momom 94 yoşida olamdan ötdilar. Baqoga ketar pallasida ham öğlining ismini juda köp takrorlab, eşikka termulganlariça jon berdilar...

Momomdan keyin onam dabdurustdan akasining kirib kelişini, köz oldiga keltirib, baʼzida yoş bolalardek quvonib ketar edi. Bu esa bizga xuddi tuş yoki ertakdek tuyular, öşa izsiz ketgan toğamizni köz oldimizga keltirib, özimizça tasavvur qilardik.

Onam bilan xolam ikkisi oilaning ustuni bölganlar. Onamni uzatişgandan keyin xolam yolğiz onasini taşlab, erga tegişini öziga ep körmagan.

Lola xolamni sörovçilar köp bölsayam rad javobini berib, onasi xizmatiga bel boğlagan. Biroq qarindoşlar uni örtaga olişib, bir sodda, oçiqköngil yigitni içkuyov qilişgan. Oilada endi erkak borligidan xursand bölganlar. Lola xolam bittagina öğil farzand körgan-u, boşqa farzandli bölmaganlar.

Bir umr paxta dalasida mehnat qilganlar. Baʼzi-baʼzida onam bizni yordam berasizlar, deya momomnikiga jönatar edi.

Momom belini mahkam boğlab, sigir soğardi. Xolam va eri ertadan to keçgaça dalada. Momomga rahmim kelganligidan men ham yordam beraman. Bir oilaning mol-holi, oş-ovqati momom zimmasiga oğirlik qilişini öylayman. Yordam bergani oşiqaman.

Ular mening uyimga ketişimni istamas, hatto ketib qolmasligim uçun pul ham berib qöyar, bu pulga maktab kiyimi olişimni, aʼlo öqişimni uqtirişdan çarçamas edilar. Men esa vaqt ötgan sari bu insonlar ham mening bitta oilam ekanligini tuşunib yetdim.

Qazoi-qadar yetib, momom vafot etdi. U 94 yoşda edi.

Oradan köp ötmay, xolamning vafoti haqida xabar keldi. Onam betob, unga sezdirmay, beşta qiz yetib bordik. Qöşnilar: “ana, Xadiçaning qizlari keldilar”, deyişdi. Biz xolamning armonini, onam uçun töliq bajardik. Goh onam, goho xolajonim, deya vidolaşdik.

Menga xolamning kalişini berişdi.

– Ol, uydan kirib-çiqqaningda xolangni eslab kiyasan, – deyişdi qöşnilar.

Hali kiyilmagan, yap-yangi kalişga tikilib qoldim. U aslida momomga tegişli edi.

– Toğang armiyadan eson-omon kelsa, töyida kiyiş uçun xivalik momongdan oldim, – deya avaylabgina sandiğiga solib qöyardilar momom.

Toğam esa... hamon bedarak. Hamon uning nomi Ikkinçi jahon uruşi iştirokçilari orasida biron röyxatda yöq. Uning nomini söroqlab momom ham, onam va boşqa qarindoşlari ham dunyodan ötib ketişdi. Uçinçi, törtinçi avlod vakillari – biz qoldik. Har yili hayit va bayramlarda, 9-may – Xotira va qadrlaş kunida suratlariga tikilib-tikilib, fidoyilik qasrini qurib ketgan jafokaş momomni yodga olamiz. Vaqt ötaveradi, xotiralar esa mangu uyğoqdir.

Poygakda momomning kalişi, xuddi egasini kutgan kabi yap-yangi, eskirmaydi..

Zuhra AHMEDOVA.