КАЛИШ ёки ФИДОЙИЛИК

Онамнинг биттагина опаси бўлган. Акаси ҳам ёлғиз, биттагина. Акаси Иккинчи жаҳон урушига кетиб, қайтиб келмаган. Бу ҳақда онам бизга такрор ва такрор гапирганлар. Авваллари хат-хабар келиб турган, кейинчалик эса дом-дараксиз, изсиз кетган тоғамиздан на қора хат, на бошқа хабар келмаса-да,

момом ўғлидан умидини узмаган ва албатта, келишини таъкидлайверарди.

Момом 94 ёшида оламдан ўтдилар. Бақога кетар палласида ҳам ўғлининг исмини жуда кўп такрорлаб, эшикка термулганларича жон бердилар...

Момомдан кейин онам дабдурустдан акасининг кириб келишини, кўз олдига келтириб, баъзида ёш болалардек қувониб кетар эди. Бу эса бизга худди туш ёки эртакдек туюлар, ўша изсиз кетган тоғамизни кўз олдимизга келтириб, ўзимизча тасаввур қилардик.

Онам билан холам иккиси оиланинг устуни бўлганлар. Онамни узатишгандан кейин холам ёлғиз онасини ташлаб, эрга тегишини ўзига эп кўрмаган.

Лола холамни сўровчилар кўп бўлсаям рад жавобини бериб, онаси хизматига бел боғлаган. Бироқ қариндошлар уни ўртага олишиб, бир содда, очиқкўнгил йигитни ичкуёв қилишган. Оилада энди эркак борлигидан хурсанд бўлганлар. Лола холам биттагина ўғил фарзанд кўрган-у, бошқа фарзандли бўлмаганлар.

Бир умр пахта даласида меҳнат қилганлар. Баъзи-баъзида онам бизни ёрдам берасизлар, дея момомникига жўнатар эди.

Момом белини маҳкам боғлаб, сигир соғарди. Холам ва эри эртадан то кечгача далада. Момомга раҳмим келганлигидан мен ҳам ёрдам бераман. Бир оиланинг мол-ҳоли, ош-овқати момом зиммасига оғирлик қилишини ўйлайман. Ёрдам бергани ошиқаман.

Улар менинг уйимга кетишимни истамас, ҳатто кетиб қолмаслигим учун пул ҳам бериб қўяр, бу пулга мактаб кийими олишимни, аъло ўқишимни уқтиришдан чарчамас эдилар. Мен эса вақт ўтган сари бу инсонлар ҳам менинг битта оилам эканлигини тушуниб етдим.

Қазои-қадар етиб, момом вафот этди. У 94 ёшда эди.

Орадан кўп ўтмай, холамнинг вафоти ҳақида хабар келди. Онам бетоб, унга сездирмай, бешта қиз етиб бордик. Қўшнилар: “ана, Хадичанинг қизлари келдилар”, дейишди. Биз холамнинг армонини, онам учун тўлиқ бажардик. Гоҳ онам, гоҳо холажоним, дея видолашдик.

Менга холамнинг калишини беришди.

– Ол, уйдан кириб-чиққанингда холангни эслаб киясан, – дейишди қўшнилар.

Ҳали кийилмаган, яп-янги калишга тикилиб қолдим. У аслида момомга тегишли эди.

– Тоғанг армиядан эсон-омон келса, тўйида кийиш учун хивалик момонгдан олдим, – дея авайлабгина сандиғига солиб қўярдилар момом.

Тоғам эса... ҳамон бедарак. Ҳамон унинг номи Иккинчи жаҳон уруши иштирокчилари орасида бирон рўйхатда йўқ. Унинг номини сўроқлаб момом ҳам, онам ва бошқа қариндошлари ҳам дунёдан ўтиб кетишди. Учинчи, тўртинчи авлод вакиллари – биз қолдик. Ҳар йили ҳайит ва байрамларда, 9 май – Хотира ва қадрлаш кунида суратларига тикилиб-тикилиб, фидойилик қасрини қуриб кетган жафокаш момомни ёдга оламиз. Вақт ўтаверади, хотиралар эса мангу уйғоқдир.

Пойгакда момомнинг калиши, худди эгасини кутган каби яп-янги, эскирмайди..

Зуҳра АҲМЕДОВА.