Kunlardan bir kun... mahallada

Tarbiya

(Boʻlgan voqea)

Qiz bola biri-biriga begona insonlarning oʻrtasida qon-qarindoshlik rishtalari orqali oʻzaro  mehr-oqibat tuygʻularini uygʻotgani uchun uni qadimdan momolarimiz: “oʻzga bogʻda unib-oʻsib, ota makonga ifor baxsh etgan gulim”, deya mehr koʻshkida ardoqlashgan.

Xolidaxonning Samarqandday dongʻi olamni tutgan goʻzal shahardan Amudaryo degan, bepoyon Qizilqumning bir chetidagi yarim dasht, yarmi chaman yurtga kelin boʻlaman, degan oʻy-xayol yetti uxlab tushiga ham kirmagan. Taqdir ekan-da, Nurbekjon bilan yulduzi-yulduziga toʻgʻri keldimi, koʻngil mayliga quloq tutgan ikki yosh institutni tugatiboq turmush qurishdi. Hayotidan noliydigan joyi yoʻq, bir ayol hayotda erishishi mumkin boʻlgan orzulariga erishdi. Uch qiz, bir oʻgʻilni tarbiyalab, voyaga yetkazishdi. Qizlarining uchalasi ham ota-onasining kasbini tanlab, oʻqituvchi boʻldilar. Oʻgʻli – oliygoh talabasi.

Oʻtgan haftada Xolidaning uchinchi qizi Asalga sovchi keldi. Qayerdan deng. Jizzaxning Zomin tumanidan! Jizzaxdan Nurbek bilan Xolidaxonning uyini soʻroqlab sovchilar kelishsa, hammadan koʻp xafa boʻlgan Xolida boʻldi.

–  Shundan-shunga  uzatamanmi qizimni? – hech qabul qilaolmadi u.

– Oʻzing-chi, oʻzing ham bitta Nurbekni deb, hammamizni tashlab, Amudaryoni vatan qilmadingmi? – Uni uzib-uzib oldi opasi Xosiyat aya. – Norozi boʻlma, qiz bola otilgan tosh, tushgan joyida gullaydi, qizingning koʻngli oʻsha tomonda, zominlik bolada! Yaxshi odamlar ekan, hammalari oʻqimishli, ziyoli.

Toʻy tadorigi boshlanib ketdi. Hamma narsa badastr boʻlib, toʻyga bir hafta qolganida Asal oʻzini gʻalati tuta boshladi. Goh hovlining bir chetida xayolga choʻmib oʻtirib qolsa, goh xonasiga kirib, gʻujanak boʻlib yotib oladi. Buni ota uydan ketar pallasidagi qiz bolaning gʻamginligiga yoʻygan Xolida baribir koʻngli xijil boʻlib:

– Adolat, – dedi katta qiziga, – singling bilan bir gaplashib koʻr, nimadandir xafaga oʻxshaydi.

Adolat Asal bilan uzoq suhbatlashdi va onasiga uning bel sohasida sanchiq borligi, sanchiq paydo boʻlganida qiynalayotganini, oʻzini issiq tutsa, bir-ikki kunda oʻtib ketishini aytib:

– Shamollagan boʻlsa kerak, qaygʻurmang, – dedi-yu uyiga joʻnab qoldi.

Qaygʻurmay boʻlarkanmi, erta-indin kelin boʻladigan qiz, tagʻin salkam 1000 chaqirim olis yurtga, begonalar orasiga-ya! Xolida qoʻyarda-qoʻymay Asalni shifokorga olib bordi.

– Ginekologga koʻrsating, – dedi ularni qabul qilgan urolog-shifokor. – Buyraklari top-toza, muammo yoʻq.

–  Ginekolog qabuliga yozilishdi. Endi navbati yetay deganida qoʻshni kelin Mehribon kelib qoldi. Shoʻx-shaddot, oldi-ortiga qaramay, baʼzan qoʻpol hazillar qilib, kimlarnidir ranjitib qoʻyadigan, ortidan gʻiybat qilib, oʻzi toʻqigan gʻiybatlari changalidan chiqaolmay, koʻpincha uyalib qoladigan Mehribon Xolidaxonga dabdurustdan:

– Ha, Xolida checha, yoshlikning soʻngi, qarilikning boshi, deb yoshlardan qolishmay, debsiz-da, necha oylik boʻldi? – dedi xo-xolab kularkan.

Uning bu gapidan bir dam oʻzini yoʻqotib qoʻygan Xolidaxon:

– Hay, Mehribon singlim-a, haziling ham bor boʻlsin, nevaralarim boʻyimga tenglashganda-ya, qoʻy-a, endi bola tugʻish ham, tarbiyalash ham sizlarga, – dedi atrofidagi yosh kelinlarga qarab, “toʻgʻrimi” deganday.

Shu payt ularning navbati yetib, shifokor qabuliga kirib ketishdi. Asalni obdon tekshiruvdan oʻtkazgan ginekolog-shifokor:

– Hech xavotir olmang opa, – dedi Xolidaxonning qoʻliga bir parcha qogʻoz tutqazarkan. – Hammasi joyida, qizingiz jinday shamollabdilar, mana bu dorini uch mahal ichib yursa, uch kunda oʻtib ketadi.

– Turmushga berayotgandik, – yashirmadi Xolidaxon, – bir haftadan soʻng toʻy.

– Ha, shundaymi, ungacha dorini ichib yursa, oʻtib ketadi, baxtli boʻlishsin, – tabrikladi shifokor.

Haqiqatdan ham ikki-uch kundayoq Asal hech narsa koʻrmaganday, yana quvnoq, xotirjam boʻlib qoldi. Ammo...

Toʻydan bir kun avval dugonalari bilan shaharga ketgan Asal koʻzlari qizargan, xunob boʻlib qaytdi. Emishki, Asal homiladormish, aybini yashirish uchun uzoq yurtdan kuyov topganmish, yana nima deng, kuyovga ikkinchi xotin boʻlarmish!

Yo alhazar! Bu gapga Xolida qanday chidasin endi? Birdan ginekolog-shifokorning qabulida uchratgani, qoʻshni kelin Mehribonni esladi. Shaxd bilan uydan otilib chiqqan Xolida darvoza oldida mahallaning otinoyisi, koʻcha boshchi Bibijon enaga toʻqnash keldi. Salom-alikni ham unutib, onaxonning qoʻlidan mahkam tutib oldi:

– Vaqtida keldingiz, enajon, yuring, Mehribonni bir koʻrib kelamiz.

Xolidaxonning ovozidagi gʻazab alomatini sezgan Bibijon ena ostonada taqqa toʻxtadi:

– Avval ayt, ne mojaro?

– Asal qizim homilador emish, enajon, – ovozi qaltiradi Xolidaning.

– Boʻlmagan gapni gapirma, Asaloyni hammamiz bilamiz-ku!

– Yuring, Mehribon hammadan yaxshi bilarkan.

Bibijon ena qandaydir gʻiybatning hidini sezib, Xolidaga ergashdi.

Mehribon kelin hech narsa boʻlmaganday xo-xolagancha ularni qarshi olarkan, gujum tagidagi soʻrida oʻtirgan qaynonasining oldiga boshladi. Hol-ahvol soʻrashgach, “nima gap, yana qanday gʻiybatga aralashding?” deganday qaynonasi Mehribonga tikilib qaradi. Mehribon negadir talmovsirab qoldi va:

– Men choy..., – degancha oshxonaga yoʻnaldi.

– Toʻxta! – Keskin buyurdi Bibijon ena. – Qani ayt, Asaloyga nima boʻlibdi?

 Dabdurustdan berilgan bu soʻroq Mehribonni togʻday bosdi goʻyo.

– Nega indamaysan, butun mahallaga chiqib gapirganda tiling burro edi, yuzma-yuz kelganda soqov boʻlib qoldingmi? – Xolidaxon azbaroyi jahli chiqqanidan terlab ketdi.

– Men... men... ginekologning oldiga kirishganlariga...

– Ginekologning oldiga hammayam boradi, shifokorga koʻringanning barchasi homilador ekan-da, seningcha. Uyalmadingmi, yon qoʻshning, oʻz singlingday bokira qizning ustidan magʻzava toʻkkani Xudodan qoʻrqmadingmi? Bu gaplar ertaga qudalarning qulogʻiga yetsa, oqibati nima boʻladi, shuni oʻylamadingmi?

Bibijon enaning bu gaplaridan qattiq izza boʻlgan Mehribon gʻoʻldirab qoldi.

– Hazillashmoqchi, h-hazil...

– Nima?! – baland ovozda baqirib yubordi qaynonasi va xontaxtani mushtlab-mushtlab keliniga qattiq tanbeh berdi. – Sening shu suyaksiz tiling boshingga yetadi, qiliqlaring, kaltafahmligingdan yer bilan yakson boʻldim hozir. Koʻch-koʻroningni yigʻishtir-da, ket! Ota-onangga  borib ayt, men bir bokira qizning boshidan magʻzava toʻkdim, qaynonam haydab yubordi, de!

Mahallaning uch onaxoni oldida boshini egib qolgan Mehribon bazoʻr  tilga kirdi.

–  Meni kechiringlar...

U boshqa gapira olmadi, ogʻir qadamlar bilan yigʻlagancha uyiga kirib ketdi.

Asalning toʻyi juda chiroyli oʻtdi. Xolidaxonning taʼbiricha: “tushgan joyida toshday qotdi”, har gal toʻlib-toshib Mangʻitga kelganida ota uyiga oʻzga el – Zominning xush havolarini olib kirganday boʻladi.

Mehribon esa... Shu voqeadan soʻng, kamgap, kamsuqum boʻlib qoldi. Uni oʻsha kuniyoq Bibijon ena bilan qaynonasi yaxshilab “tarbiyalab” qoʻygan edi.

 Robiya Yoʻldosheva.