BIROV ZOR, BIROV BEZOR...

Yaqindagina tovugʻimiz joʻja ochdi. Joʻjalari bir-biridan yoqimtoy, bir-biridan shirin. Erkalatib, joʻjalaridan birortasini qoʻlimga olmoqchi boʻlsam ona tovuq yonimga qanotlarini yoygancha hurpayib kelib, vajohatini koʻrsatadi. Ona tovuq oʻnta bolasini ortiga ergashtirib oladi-da, dalaning oʻrtasida turib goh osmonga, goh yon-atrofga alanglab, joʻjalaridan koʻz uzmaydi. Mabodo birorta begona mushuk yoki daydi itga koʻzi tushsa, “qaqagʻ”lagancha bizga xabar beradi...

Qoʻshnimiz sigirini sogʻishidan oldin buzoqchasini ona sigirning oldiga bogʻlab qoʻyadi. Qoʻshni yangam to sutni sogʻib boʻlgunga qadar ona sigir buzoqchasini yalab, erkalaydi. Agarda buzoqchani yoniga bogʻlamasa, jonivor sut bermaydi. Xalq tili bilan aytganda “iymay” qoʻyadi... Mana ona mehri! Mana onalik masʼuliyati!                                                                                                                                      Yaratgan Egam mehr tuygʻusini jamiki maxluqotga teng taqsimlagan: Tabiatga ham, jamiyatga ham. Har ikkisiga ham ona mehri suv va havoday zarur. Har ikkisida ham onaga buyuk zot, dunyodagi eng mukammal zot deya qaraladi.  Ammo, bir ogʻriqli savol qiynaydi. Hamma onalarni ham buyuk, deb ayta olamizmi? Bola tuqqanning hammasi onalik maqomiga loyiqmi? Afsuski, yoʻq!

Bugun jinoyatchilik deb atalgan jirkanch koʻchada yana bir jinoyat turi paydo boʻlib, avj olmoqdaki, ayrimlar uchun bu odatiy “biznes”ga aylanayotganday. Bu – bola oldi-sotdisi, yaʼni farzand savdosi.   Yo alhazar! Insoniyat shu qadar tubanlashib ketdimi, oʻzi dunyoga keltirgan norasidani oʻzi sotsa?! Bunday mudhish jinoyatlarni OAV orqali har kuni koʻraverib, eshitaverib odatiy holga ham aylanib qoldi. Shu oʻrinda, internet materiallari asosida tayyorlangan statistikaga diqqatingizni qaratmoqchiman.

Internet tarmoqlaridagi xabarlarga koʻra, ana shunday bolafurushlardan bittasi A.Oʻ ismli ayol 2020-yilning iyul oyida oʻz hamshahari X.M bilan tanishib, hozirda sharoiti ogʻirligi va moddiy tomondan qiynalayotgani sabab pul kerakligini, buning evaziga oʻz farzandi – 2019-yilda tugʻilgan Oʻ.ni 17 ming AQSh dollariga sotishini aytadi. Va bu haqida xabar topgan IIB xodimlari tomonidan qoʻlga olinib, ayolga 5-yil ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlanadi. Avvalroq, Sirdaryoda toʻrt kunlik chaqalogʻini 20 ming dollarga sotayotgan ayol, Xivada 4 oylik qizini 120 mln. soʻmga pullamoqchi boʻlgan hamda Namanganda 6 oylik chaqalogʻini 1,9 mln. soʻmga sotib yuborgan turmushga chiqmagan ayol qoʻlga tushgani haqida xabar berilgandi, – deyiladi ijtimoiy tarmoqlardan birida. Soʻnggi uch yil mobaynida Oʻzbekistonda chaqaloq savdosi boʻyicha 185 ta holat aniqlangan. Ushbu jinoyatlarning asosiy sabablari onalarning ijtimoiy-moddiy jihatdan himoyasizligi va nikohsiz tugʻilgan bolalar tugʻilishini yashirish istagi ekanligi maʼlum boʻlgan.

Sabablarga eʼtibor bering, ijtimoiy-moddiy himoyasizlik va nikohsiz tugʻilgan bolalar... Nikohsiz tugʻilgan bolalar bu oʻz oldiga, alohida mavzu. Biroq, ijtimoiy-iqtisodiy yetishmovchilik mening nazarimda, oʻz tuqqan farzandini sotib yuborishga aslo sabab boʻla olmaydi. Shu kabi jinoyatlarni amalga oshirgan koʻpchilikning topib olgan gapi shu – moddiy yetishmovchilik.             Soʻnggi yillarda boʻsh ish oʻrinlarini yaratish, aholini ish bilan taʼminlash va kambagʻallikni qisqartirish boʻyicha davlatimiz tomonidan qanchadan-qancha islohotlar amalga oshirilmoqda. Tadbirkorlikka keng yoʻl ochilmoqda. Mana shunday imkoniyatlar yaratilgan bir sharoitda, farzandini sotib yuborishning sababi – pul tanqisligi, deyish oʻta uyat. Shu oʻrinda haqli bir savol tugʻiladi. Agar bola savdosining sababi haqiqatan moddiy yetishmovchilik boʻlsa, u holda, bolani sotib, pulni choʻntakka urgan ona shu pul evaziga vaqtincha yaxshi yashashi mumkindir. Lekin oʻsha pul tugagach qanday kun koʻradi? Yana bola tugʻib, yana sotadimi?!

Aslida bunday qabih jinoyatlarning asosiy sababi – dangasalik, boqimandalik, oriyatsizlikdir! Ana shu uchta salbiy illat odamlarni oson pul topish va boylik orttirish tomon yetaklaydi. Va oxirida sovuq panjaralar ortiga itaradi. Nima boʻlganda ham kimlar uchundir xulosa qilishdan yiroqmiz. Holbuki, inson hayoti davomida “muqaddima” va “xulosa”larni oʻzi yaratadi. Demoqchi boʻlganim, kattalarning xatosi uchun bolalar badal toʻlamasligi kerak.

Aziza MADRAHIMOVA,

QDU talabasi.