KASALLIKNI JILOVLASh OʻZ QOʻLIMIZDA

Bugungi kunda  koronavirus pandemiyasi haqida dunyoda bilmaydigan  odam qolmadi hisob. Tarixga  nazar soladigan boʻlsak  dunyo bunday  ofatlar  bilan ilgari  ham bir necha marta toʻqnash  kelgan. Oʻsha vaqtlardagi  epidemiyalarda qurbonlar soni  bir necha millionlarni tashkil  etgan. Qadimgi  davrlarda  dunyoda globallashuv hozirgidek  boʻlmaganligidan  epidemiyalar butun dunyo  boʻylab tarqab   ketmagan.
Oʻrta  asrlarda  Yevropada , Amerikada  har xil yuqumli  kasalliklardan millionlab odamlar qirilib  ketgani manbalarda  qayd etilgan. Yevropada salb  yurishlariga  qadar gigiyenik qoidalarga , yaʼni tozalikka koʻp ham amal qilishmagan. Shu sababdan tez-tez epidemiyalar tarqalib turgan.
XIX asrning oxiri  XX asrning boshlarida  Hindistonda bir necha bor vabo tarqab, bir necha million  kishi oʻlib ketgan. Oʻtgan asrning  1919-20- yillaridagi Ispan grippi dunyo koʻrgan eng katta  epidemiya sanaladi. Qurbonlar soni  bir necha  oʻn  millionni tashkil etgan.
Taniqli  tarixchilar  M.Boytsov, R. Shukurovlar (Oʻrta asrlar tarixi. Moskva, 1995)ning yozishicha,   XIV  asrda Yevropada dahshatli  “ qora oʻlat” tarqaladi. XIV  asrdan  iqlim keskin sovib, yogʻingarchiliklar koʻpayishi ocharchiliklar sonini yanada oshiradi. Doimiy toʻyib ovqat yemaslik  odamlarning zaiflashib, kasalliklarga chalinishini  osonlashtiradi. 1347-yil esa eng dahshatli  “qora oʻlat”  epidemiyasi boshlanadi.
Odamlar  oʻlatning  tarqalishi sabablarini  bilishmas, turli mish-mishlar tufayli  yahudiylarni,  xristianlarni odamlarni qirish   uchun quduqlarni zaharlashganlikda ayblashardi.  Bu xabarlar aholini dargʻazab qilib,  bir-biriga oshkora jang qilishgacha olib boradi va Yevropa  boʻylab minglab  kishilarning  oʻlimi bilan yakunlanadi. Yahudiylarni esa  oilalari bilan tiriklayin  yondirishgan.
Mana  shunday  jaholat , bilimsizlik, diniy mutaassiblik va  vahima  dahshatli  oqibatlarga   olib  kelishiga  tarix  guvohdir.
Ilm-fan yuksak choʻqqiga koʻtarilib, axborot-kommukatsiya texnologiyalari rivojlanib, odamlar yangiliklardan toʻla va tezkor bahramand boʻlayotgani buningdek ahvolga barham berdi, pandemiyani butun dunyo hamjihatlikda kurashi orqali yenga olishini hamma anglab yetmoqda.
Ayniqsa, bizning yurtimizda kasallikka qarshi kurash boʻyicha oʻrnatilgan karantin cheklovlariga amal qilinishi tufayli talafotlar boshqa qoʻshni davlatlarga nisbatan ancha kam boʻlmoqda. Kasallikni jilovlash – xalqimizning oʻz qoʻlida ekanligini unutmasligimiz kerak.

Jangaboy GULMANOV,
33-sonli maktab  tarix fani  oʻqituvchisi.