Odam savdosi — inson erkinligiga tahdiddir

Odam savdosi insoniyat taraqqiyotiga xavf solayotgan transmilliy jinoyat turlaridan biri hisoblanadi. Bu illatga qarshi kurashish maqsadida davlatlararo hamkorlikni kuchaytirgan holda qarshi kurash olib borilayotganiga qaramasdan oʻtgan davr mobaynida millionlab odamlar uning qurboni boʻldi.

 Xalqaro huquq normalari asosida  2008-yil 17-aprelda “Odam savdosiga qarshi kurashish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Pespublikasining Qonuni qabul qilindi. Odam savdosiga qarshi kurashish faoliyatini takomillashtirish maqsadida 2008-yil 8-iyulda “Odam savdosiga qarshi kurashish samaradorligini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Pespublikasi Prezidentining 911-sonli Qarori qabul qilindi.

Shunga koʻra odam savdosi jabrdiydalariga yordam koʻrsatish va himoya qilish boʻyicha ixtisoslashtirilgan muassasalar tuzildi. Odam savdosi jabrdiydalarini qulay yashash va shaxsiy gigiyena shart-sharoitlari, shuningdek, oziq-ovqat, dorivor vositalar va tibbiyot buyumlari bilan taʼminlash, odam savdosi jabrdiydalariga kechiktirib boʻlmaydigan tibbiy, psixologik, ijtimoiy, yuridik va boshqa yordam koʻrsatish ham yoʻlga qoʻyildi.

Vazirlar Mahkamasining 2008-yil 2-iyundagi 117-sonli «Oʻzbekiston Pespublikasi hukumatining ayrim qarorlariga oʻzgartishlar kiritish toʻgʻrisida »gi Qarori asosida odam savdosi jabrdiydasi hisoblangan Oʻzbekiston Pespublikasi fuqarolari shaxsini aniqlash bilan bogʻliq boʻlgan va Oʻzbekiston Pespublikasiga qaytish huquqini beruvchi hujjatlarni rasmiylashtirishda konsullik toʻlovlari va boshqa toʻlovlardan ozod etildi.

Bundan tashqari, odam savdosi masalasi boʻyicha fuqarolarning noqonuniy yoʻllar bilan chet mamlakatlarga ishlash uchun ketishini oldini olish maqsadida Oʻzbekiston Pespublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligiga qarashli Tashqi mehnat migratsiyasi tashkil etildi. Agentlik Oʻzbekiston Pespublikasi fuqarolarining chet ellarda mehnat faoliyatini amalga oshirish hukuqini roʻyobga chiqarishda koʻmaklashadi. Xorijiy ish beruvchilar bilan mehnat shartnomalari tuzishning xuquqiy jixatlari toʻgʻrisida xabardor qilishiga, ularning malaka oshirishiga va chet ellarda mehnat faoliyatini amalga oshirayotgan fuqarolarning ijtimoiy muhofazasini belgilangan tartibda taʼminlashga alohida eʼtibor qaratadi.

2008-yil 16-sentyabrda   “Oʻzbekiston Pespublikasining ayrim qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi qonuni bilan  Jinoyat kodeksining 135-moddasi yangi tahrirda bayon qilindi. Unda ham odam savdosi, odamni olish-sotish yoxud odamni undan foydalanish maqsadida yollash, topshirish, yashirish yoki qabul qilish kabi jinoyatlarni amalga oshirganlik boʻyicha qatʼiy choralar belgilandi. Xalqaro qonunchilik va Oʻzbekiston Pespublikasi milliy qonunchiligida odam savdosi jabrdiydalari huquqlarini himoya qilish, ularning ijtimoiy reabilitatsiyasi va himoyasini taʼminlash belgilab qoʻyilgan.

Asrimizning jiddiy muammosiga aylangan ushbu illat xalqaro, mintaqaviy, koʻp va ikki tomonlama munosabatlarni talab etadi. Odam savdosiga qarshi kurashish xalqaro va mintaqaviy darajada jiddiy yondashilib, oʻzaro hamkorlikda olib borilsagina yaxshi samara beradi.

Jamshid Bekimbetov, tuman Adliya boʻlimi   
bosh maslahatchisi.