MEHR BERIB, MEHR KOʻRMAGAN ONA

(Boʻlgan voqea)

Eshikka qarab yotaverishdan Qumri xolaning toqati-toq boʻldi...

Yozning oʻrtasi boʻlsa ham kechasi bilan tinmay yomgʻir yogʻdi. Derazaga yomgʻir tomchilarining chirsillib urilishi xuddi musiqa tovushlari kabi yoqimli edi.

U tashqariga chiqib, yomgʻir yogʻishini kuzatgisi keldi. Ammo taqdir hukmi, Qumri xola bir necha yildan beri toʻshakka mixlangan. Yomgʻir tomchilariga oʻxshab, uning koʻz yoshlari duv-duv toʻkildi.

U bolalarini juda sogʻingandi. Koʻz oldiga yoshligi, zabardast erkaklardek kuch-quvvatga toʻlgan, suqsurday epchil-chaqqon yurishlari kelaverdi. Oʻzining holiga oʻzi achindi.

– Qayerda adashdim, qayerda xato qildim? Hamma ogʻirlikni yelkamga olaverib, bolalarimni taltaytirib yubordimmi? Nega farzandlarim bemehr, nega?

Xola yigʻlay-yigʻlay ovozi chiqmay qoldi. Yoz issigʻidan boʻgʻriqib yoʻtal tutar, nafas olishi qiyinlashib, ogʻzini katta ochar edi...

Zumrad bugun tushlikni ertaroq tayyorladi. Uy-roʻzgʻor tashvishlari bilan boʻlib uch kundirki, Qumri xolanikiga ahvolini soʻrab chiqolmayapti. Qoʻshnilari bir-biriga mehrli, tez-tez Qumri xolanikiga chiqib turishadi. Zumrad bir kosa ovqat olib xolanikiga chiqdi.

– Zumrad... Zumrad..., – xola Zumradni koʻrib yigʻladi, – mana shu oyoqlarim yurmayapti.

Zumrad xolaning ahvoli ogʻirlashib qolganligini bilmagan edi.

– Xolajon, albatta, yuradi. Bugun boʻlmasa, ertaga yuradi. – Zumrad xolani quchoqlab, tinchlantirishga urindi. Uning sanalib qolgan qovur-gʻalari-yu, boʻrtib chiqqan yelka suyaklarini silayotib, Zumrad birdan seskanib ketdi. “Buncha ozgʻin bechora, faqat suyak boʻlib qolibdi-ya! Farzandlariga xabar berish kerakmikan?” – deb oʻyladi.

Uy ham anchadan beri tozalanmaganligidan shiftlarga oʻrgimchaklar in qurib tashlagan, deraza burchaklarini ham egallab olgan edi. Xolaning yuz-qoʻllarini yuvdirib, oldiga ovqatini qoʻyarkan:

– Siz bemalol ovqatlana-vering, men xonalarni tozalab chiqaman, – dedi.

Zumrad yeng shimarib uy tozalashga kirishib ketdi. Bir pasda hamma yoqni chinnidek qilib boʻlganidan keyin xolaning yaqin qarindoshlarini xabardor qilishga qaror qildi.

Qumri xolaning yolgʻiz oʻgʻli va qizi Rossiya davlatiga ishlagani ketganiga ancha boʻldi. Oʻgʻlini kuzatib qolganida sogʻligi juda yaxshi edi. Vaqtida davolanmaganligidan kasallik zoʻraydi va toʻshakda yotib qoldi... Uzoq qarindoshlari ham Zumrad ogohlantirganligi uchun Qumri xolanikida yashay boshlashdi.

Jazirama issiq tanani kuydiradi. Tirik jon borki, oʻzini soya-salqin yerga uradi. Ana shunday jazirama, saraton kunlarining birida Qumri xola vafot etdi. Bir zumda qoʻni-qoʻshnilar, qarindosh-urugʻlar yigʻildilar. Janozaga kelgan odamlar juda koʻp boʻldi. Ular Qumri xola hayotda orttirgan qadrdonlari edi. Mahalla ahli Qumri xolani soʻnggi manzilga kuzatdilar. Tobut yerdan koʻtarildi. Ammo, ammo... tobut ortida “onajon!” deb uvvos solib yigʻlaydigan na oʻgʻil, na qiz farzandi boʻlmadi shu kuni. Tobutga qoʻni-qoʻshnilar yelkalarini navbatma-navbat tutdilar... Bemehr oʻgʻil bilan qiz uchinchi kuni yetib kelishdi va shunday afsus-nadomat bilan yigʻlashdiki, ularni koʻrganlarning biri achinsa, boshqa biri:

– Onani xoʻrlaganning yuzi qora, sizlar onangizning duosini olmadingiz, roziligini eshitmadingiz, diydoriga toʻymadingiz, eng soʻnggi manzilga kuzatib, farzandlik burchingizni ado qilmadingiz, bu bizning musulmonchiligimizga toʻgʻri kelmaydigan ish, – deya bemehr farzandlardan norozi boʻldi.

Qizi esa onasining qabriga qimmatbaho marmar oʻrnatishini aytib yigʻlaganida Zumrad titrab ketdi:

– Onangning qabrini oltinga koʻmsang ham, uning oldidagi qarzingdan qutulolmaysan, koʻz yoshlaringga el-yurt ishonadi, deb oʻylaysanmi? – dedi jahl bilan.

Odamlar tarqalishdi. Yolgʻiz yashasa-da, hovli-joyini obod qilib, mahallaga mehr berib oʻtgan, mahalladoshlaridan mehr koʻrgan Qumri xola bilan bogʻliq xotiralar odamlar bilan birga ketganday, hovli ham huvillab qoldi.

Zuhra AHMEDOVA.