Ortingizda bir chimdim mehr qolsin

Mehr qahat boʻlmasin, azizlar

Mehr. Bor-yoʻgʻi toʻrtta harfdan iborat bu soʻzda ne sehr borki, insoniyat tugʻilganidan to soʻnggi nafasigacha shu moʻʼjizaviy tuygʻu ogʻushiga intilib yashaydi. Shundanmi, momo-bobolarimiz duoga qoʻl ochganlarida ulugʻ Tangri taolodan oʻgʻil-qizlariga aql-farosat, shafoatli hayot, el-yurtiga mehr-oqibat va birdamlik soʻrashni aslo kanda qilmaydilar. Momo-bobolarimiz biladilar: mehr ildiz otgan oilada inson, avvalo ota-ona, tugʻishganlik qadri hamisha baland tutiladi. Bunday oilalar ham, oila aʼzolari ham el-yurtga fayz bagʻishlab yashaydilar. Xalqiga, Vataniga fidoyilik qiluvchilar ham ana oʻshalardir. Oiladagi mehr-oqibatdan rang olib, elga qoʻshilgan, el boʻlgan bu kabi insonlarga nisbatan qalbimizda havas uygʻonadi. Lekin...

Bor-yoʻgʻi beshta harfdan iborat bu inkor soʻz koʻnglimizda avvalo hadik uygʻotadi, soʻngra... Soʻngra oʻz xulq-atvori bilan atrofidagilarga ozor yetkazuvchi, dillarga ranj-alam solib, koʻzlarni bemavrid yoshlaguvchi insonlarning mehrdan yiroq dunyosiga moʻralaymiz-u, vujudimiz muzlaydi. Mehribon koʻngillardan rang olib shodlangan koʻnglimiz xira tortadi.

“Lekin shundaylar ham borki, oʻz jigarbandidan mehrini darigʻ tutib yashaydi”, – deyishimiz bilan koʻz oldimizda mehr qahat oila, mehrdan mosuvo odamlar, tund chehralar gavdalanadi. Shunda dilimizdan bir fikr kechadi:

– Mehr qahat boʻlmasin, azizlar! Mehrsizlik insonlarni bir-biridan uzoqlashtiradi, obroʻsizlantiradi va ... el-yurt nazaridan qoldiradi...

Oʻgaylik devorini qulatgan mehr

Yaqindagina biz bilan ham-nafas, toʻlib-toshib yashab yurgan ajoyib onaxonimiz bexos yotib qolibdilar. Gap-u soʻzi oʻrinli, hikmatli, nihoyatda farishtali onaxonning mahallada hurmati biland edi. Koʻrgani bordim. Yoshligida nihoyatda goʻzal va latofatli boʻlgan bu ayolni keksaligida ham goʻzallik tark etmagan, yuzi-koʻzi nurli edi. Xastalik goʻyo adashib uning jismini mahv etgan-u, bir kuni tark etadiganday:

– Xudoyimga yoqibman, shekilli, dard berdi, shifosini ham beradi, shukur. Onaxonning har bir lutfida shukrona, dardidan soʻz ochmadilar. Garchi toʻshakda boʻlsalarda, meni shodon kutib, samimiy xayrlashdilar. Ikki kundan soʻng esa onaxon bandalikni bajo keltirdilar. Sadrxonada “onam”lab, “opam”lab, “jigarim”lab yigʻlaganlar, onaxonning tobutiga bir bora yelka tutmoqqa oshiqqanlarning hisobi boʻlmadi.

Men onaxonning butun hayotini yaxshi bilardim: ota-onadan yolgʻiz farzand boʻlgan bu ayol ikki marta turmush qurdi, farzand koʻrmagan, ikkinchi turmushida onasidan ayrilib yetim qolgan besh nafar bolaga onalik mehr-muhabbatini bergan, oʻqitish, uyli-joyli qilish uchun oʻzini oʻtga-choʻqqa urgan, bolalar otasidan ham ayrilib qolganida taqdirning bemavrid sinovlariga bardosh berib yashagan bagʻrikeng, koʻngli toza, mehr-oqibatda tengsiz ayol edilar. Kattasi 10 yoshda, kichigi 1 yoshda onadan, soʻng otadan ayrilgan goʻdaklar ayolning mehr ardogʻida ulgʻayishdi. Ularning qalbiga oʻgaylik umuman yot edi. Onaxon tuzgan oilaviy tartib, oilaviy tutum ularning qalbini mehr nuri ila ziynatlagan edi. Bu oilaga dillarda havas bisyor edi. Tarbiyali, bir-biriga mehribon, solih farzandlar onaxonning ortida bir soʻlim mevazor bogʻ kabi gurkirab qoldilar. Misoli mehr-muhabbat boʻstoni kabi!

Haddan ortiq mehr – isrofdir

Mahallada obroʻ-eʼtiborli yana bir onaxon vafot etdilar. Oʻzbekchilik, janozaga bordim. Onaxonning qizlari, tugʻishganlari saf tortib oʻtirgan sadrxonada ayanchli holat: kelinlar bir taraf, onaxonning qizlari bir taraf dahanaki jang ustidan chiqdik. “Astagʻfurilloh!” – deb yoqasini tutamlagan qancha-yu, ularni murosaga keltirmoqqa intilganlar qancha?!

– Onamning sirgʻasini nega yechib olasan, ne haqqing bor! – Kelinlarni talaydi qiz.

– Oltin va kumush uzugiyam yoʻq, – qoʻshimcha qiladi yana biri.

Onaxoning kelinlari lom-mim deyishmaydi. Lekin tilli-jagʻli ovsinlardan biri qizlarni “gij-gij” laydi:

– Archasi (sandiq)da falon-falonday narsalari ham bor edi-ya, chiqmadi...

Keksa momolardan biri oʻrtaga tushdi:

– Bibijon (ismi oʻzgartirildi) barcha ogʻirlikni oʻz gardaniga olib, sizlarga faqat mehr beraverib, mehr koʻrmagan ekan, bechora. Otadan mehr koʻrmadi, erta yetim qoldi, deb nuqul oʻzi yugurib-yelib, sizlarni taltaytirib yuborgan ekan. Ortidan bunday mojarolar chiqishini ham bilgan, boyaqish. Bibijonning sirgʻasi ham, uzuklari ham menda, nima qilasizlar? Meniyam talaysizlarmi yo onangizni oxirat manziliga tinchgina kuzatasizlarmi?

Hamma jim boʻlib qoldi. Jimlikni oilaning balogʻatga yetmagan 12 yashar kenja oʻgʻli buzdi. U dahlizda, mayyit yotgan eshik oldida uvvos tortib yigʻlardi:

– Men onajonimni bir koʻray, menga onajonimni koʻrsatinglar!

Bu holatdan yigʻlagan ham yigʻladi, yigʻlamagan ham yigʻladi. Oʻzlaridan tinib-tinchib ketgan uch qiz va ikki oʻgʻil mayyit yotgan eshikdan bosh suqib, onaizorining diydorini soʻnggi bor koʻrishga shoshilmadi.

Maʼlum boʻlishicha, onaxon oʻlimi oldidan kenjatoy oʻgʻli uchun yigʻib qoʻygan jamiki narsalariga qoʻshib sirgʻa va uzuklarini ham mahalla imomi guvohligida qoʻshni momoga topshirgan ekanlar va “oʻgʻlim uylanganida ishlatinglar” , – deya iltimos qilibdilar.

“Mehribon va mushfiq bu ayolning bu ishi balki toʻgʻri boʻlgandir”, – degan oʻy kechdi dilimdan. Bolalariga haddan tashqari mehr beraverib, pirovardida “onamiz shunday qilishi kerak”, – deb qabul qilgan, faqat mehr koʻraverib, xudbinlashib ketgan farzandlariga ishonmagani toʻgʻridir? Agar farzandlari dilida onasidan olgan mehrga ozgina boʻlsa-da mehr qaytarish hissi boʻlganida sadrxonada “onam”lab yoʻqlash oʻrniga sirgʻa bilan uzuk talashmas edi.

Shu yerda Navoiy hazratlarining: Mehr koʻp koʻrguzdim, ammo mehribone topmadim” radifli mashhur gʻazali yodga tushdi. Koʻrganim, kuzatganimdan hayotiy xulosa shuki, biz farzandlarimizga ortiqcha mehr beraverib, mehrimizni isrof qilmaylik, mehr berish asnosida ular qalbida yaqinlariga nisbatan mehr tuygʻusini ham uygʻotaylik, azizlar. Mehr koʻrguzib, mehr koʻrmoq yaxshi tarbiya va tutum ekanligini unutmaylik.

Robiya YOʻLDOShEVA.