TAMAGIRLIK – INSONNI YÖLDAN OZDIRADI
Bismillahir rohmanir rohiym!
Tama deb birovdan bir narsa umidvor bölmoqqa aytiladi. Barça aʼzolari soğsalomat va kuç-quvvatli inson boşqalardan tama qilişi şarʼan harom va durust emasdir. Ammo jismonan ojiz va notavon, kuç-quvvatsiz kişilarga esa bunday holat hayotiy zaruratdan bölsa, muboh (halol)dir.
Tamagir inson xuddi yemga örgangan hökizga öxşab birovdan biron narsa undiriş, uni öziniki qiliş ilinjida yurgani uçun undagi hayo, nomus, andişa va insonlarga xos maʼnaviy tuyğularga, borabora imoniga ham zavol yetadi. Bu masalada Mirzo Huqondiy (r.a.) şunday misralarni bizga marhamat qilganlar:
Oçlik bila keçursang neça kuz,
Oçmagil hargiz tama noniga köz.
Bölğunça Mirzo tama noniga yor,
Oçlik tiği birla köksingni yor.
Qadimda juda taqvoli, ahli tariqatlardan bölgan Savbon (r.a.) ismli bir inson safarga çiqadilar. U kişi otda va jamoat esa piyoda borar edilar. Nogahon, hazratning qölidan qamçisi yerga tuşib ketadi. Ul zot çaqqonlik bilan otidan tuşib qamçisini oladi va yana imkon qadar jamoatning diqqatini öziga tortmasdan otiga minadilar. Uning yonlarida piyoda kelayotgan ayonlaridan biri dedilar: “Buyursangiz, biz qamçingizni olib berardik-ku”. Savbon hazratlari esa: “Tamagir ahlidan bölib qolmayin, deb sizlarga qamçimni olib beringlar”, – deyişni özimga maʼqul körmadim”, –degan ekanlar.
Abu Homid Ğazzoliy (r.a.) aytadilar: “Faqirlik va tama qilmaslik, bu juda yaxşi xislat. Ammo faqir kişi odamlardagi narsalarga tama qilmay, sabr-u qanoatda bölib, öziga mol topiş masalasiga qattiq qiziqmasdan yaşamoqligi kerak. U bu xislatga faqat öziga va oilasiga yaşaşi uçun kundalik taom, kiyimi va maskandan öz hojatiga yetadigan miqdorigagina rozi bölişi va undan kamiga esa sabr qilişi, bir kuniga yoki bir oyga yetadiganidan ortiğini öylamasligi lozim. Mabodo, bundan köproğini öylab, notöğri yöllarga kirib, orzu-havasi oşsa, tama va hirs xorligiga yöliqib, uning faqirlik maqomatiga qusur yetgan böladi”, – deganlar.
Fors mamlakatidan ikki yigit Çin mamlakatiga tomon safarga çiqişadi. Yigitlardan biri oilasida nihoyatda yuksak taʼlim va tarbiya olgan, sabr-u qanoatli edi. Ammo uning yöldoşi boriga qanoat qilmaydigan, öjar va tamagir feʼlli inson edi. Ular yölda ketayotib yarmi yerga kömilgan katta xarsang toşga közlari tuşadilar. Toşda esa: “Kimki bu toşni yerdan kovlab çiqarib, uni aylantira olsa, xarsangning tagida kömib qöyilgan katta boyliklarga, dur-u javohirlarga ega bölişi mumkin, kimda sabr-qanoat bölsa, şuning özi bu xarsangning ostidagi boyliklardan afzalroqdir”, – deb öyib yozilgan ekan. Boyagi tamagir yigit bu xatni öqigaç, talvasaga tuşib, besaranjom bölib, hali qölga kiritilmagan boylik hirsida yonib, tezroq toşni kovlab, uning ostidagi dur-u javohirotlarga ega böliş niyatida yonidagi yigitdan nomaʼlum mol-dunyoni qizğanib, tirnoqlari bilan bölsada toşni kovlaşga kirişib ketadi. Yuksak tarbiyali va sabr-qanoat sohibi bölgan ikkinçi yigit esa xazina töğrisidagi bitikni öqigaç, bunga parvo ham qilmasdan, öz yölida davom qiladi. U öziga-özi deydi: “Agar Tangri kimgaki ehson qilsa, xazina özi toşni yorib çiqadi”.
Yigit tuni bilan yöl yurib, bir şaharning darvozasiga yetib keladi. U şaharga kiruvçilarning eng birinçisi edi. Bu mamlakatning odati va qonuniga köra, elning podşosi olamdan ötsa, podşohning valiahdi bölmasa, uning ölimini qattiq sir saqlaşi va şu kuni erta tongda şahar darvozasidan kim birinçi bölib içkari kirsa, uşbu kişini agar aql-zakovatli, bilimdon bölsa, saroy ayonlari oq kigiz ustida boşiga toj kiygizib, el-yurt oldida podşohlik taxtiga ötqazib qöyişar ekanlar. Sabr-qanoatning mukofotini qarangki, öşa yigitni Xudo özi yarlaqab, el ayonlari boşlariga kötarişib, hurmat va izzatlar bilan şu yurtning podşohlik taxtiga ötqazişibdi. Boyagi tamagir, hovliqma yigit esa yöl çetidagi toşni tinimsiz kovlab, joyidan ağdarib körsa, toşning u tomonida şunday bitik bor ekan: “Xomtama va aqlsiz inson bu dunyoda maşaqqatga qoladi”.
Birini sabr-qanoat podşoh qildi, birisini esa tama va dunyo hirsi xarob qildi. Kimga iqbol yor bölsa, qayoqqa yuz bursa, himmati uning yöldoşidir. Kişining himmati, uning yölboşçisidir...
Abu Hozim aytadi: “Uç narsa kimda bölsa, aqli mukammal böladi: kim özini bilsa, tilini keraksiz sözlardan tiysa, Alloh bergan rizqiga qanoat qilsa”.
Boylik bu – qanoatdadir. Dunyo rohatini esa köpdan qidiradilar. Aslida bu notöğri, rohat ozda böladi.
Endi hirs va tamaning muolajasi va insonni qanoatga olib keluvçi yöllar masalasiga ham uluğlar lafzidan ozgina töxtalib ötsak. Imom Ahmad Quloma Maqdisiyning “Saodat izlovçilarga qöllanma” nomli asarida insonlarda uçraydigan bu dardga davo uç qismdan iboratligini aytib: “Maişatda iqtisod qiliş va nafaqada muruvvatli böliş, kim qanoatli bölişni iroda qilsa, imkoni boriça xarajat eşiklarini berkitişi va özini lozim narsalardan tiyişi, qanday taom bölsa, şunga qanoat qilişi, taomga qöşilib yeyiladigan narsalarning oziga ham könikişi, bir dona kiyim bilan kifoya qilişi va özini, ahli oilasini ham şunga örgatib borişi şart” – deganlar...
Qanoatda, şubhasiz, uluğvorlik, tama va hirsda xorlik borligini biliş kerak. Kimda-kim maylistagidan şarafini uluğ deb bilmasa, uning aqli zaif va imoni qusurlidir.
Mol-dunyo yiğişda köp xavf-u xatarlar bölişini tuşunişimiz kerak. Musulmon inson doimiy ravişda faqirlik savobiga erişib borişi va özidan quyi darajadagilarga, şuningdek özidan yuqori saviyada bölganlarga doimiy ravişda ibrat nazari bilan qaraşlari lozim böladi.
Xullas, sabr qiliş, inson öz şaxsiyatidagi orzu va istaklarni maʼlum darajada çeklaşdir. Bu ötkinçi dunyoda bir neça muddat özni tiyib, sabr qilişdan maqsadimiz, xavf-u xatarsiz, emin-erkinlikda va jamiyatimiz qonunlariga töla-tökis amal qilgan holda farovon va obod, ozod yaşaşdir.
Mamlakatimizda poraxörlik, uyuşgan jinoyatçilik va tamagirlikning turli körinişlardagi illatlariga keng jamoatçilik va huquq-tartibot idoralari xodimlari hamkorlikda kuraş olib bormoqdalar. Muhtaram Yurtboşimiz Ş.M.Mirziyoyevning mamlakatimizda olib borayotgan içki va taşqi siyosatida ham bu kuraş jarayoni öz isbotini topmoqda. Bu esa mamlakatimiz xalqlarining asriy orzusi edi.
Qodirbergan hoji.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶