El mehrini qozongan hamşira
Zulhijja Tagirovani tumanimiz markaziy şifoxonasi xodimlari “Hamşiralar hamşirasi” deb bejiz ataşmagan. Buning öziga xos sababi bor. Opa özi sevib tanlagan hamşiralik kasbida 47-yil uzluksiz işlab, tumanimizning dardmand xasta insonlariga beminnat tibbiy yordamlar körsatib, ularning dardlariga malham bölgan.
— Opa qaysi bemorga qanday dori-darmon tez taʼsir qilişini, şifo berişini özlarining köp yillik iş tajribasi va ilmiy muqoyasasidan kelib çiqib aniqlar, bu esa bemorning soğayib ketişida muhim örin tutardi, — deb eslaydilar Zulhijja Tagirovaning xos şogirdlaridan biri, Qoraqalpoğiston Pespublikasida xizmat körsatgan tibbiyot xodimi, tuman markaziy tuğruqxonasining el nazariga tuşgan doyalaridan biri, mehnat faxriysi Zulayho Imomova.
Maqolamiz qahramonining bizda yiğilgan şaxsiy hujjatlari va bundan 40-50-yillar ilgari u kişi haqida tuman matbuoti sahifalarida yozilgan materiallarga nazar taşlar ekanmiz, bu hokisor insonning bosib ötgan hayot yöli nihoyatda oğir va qiyin davrlarda ötganligini anglaymiz.
Zulhijja Tagirova 1921-yilning 11-avgustida Boşqirdistonning Çaşma tumani, Qorayoqubov qişloğida ziyoli oilasida tavallud topgan. Otasi Salimgaray Tagirov dunyoviy va diniy ilmlar böyiça zamonasining el nazariga tuşgan eng yetuk insonlaridan biri bölgan. Yoş Zulhijja boşlanğiç diniy taʼlim, Kalom va hadis hamda fiqh ilmlarini öz onasi Badrixon oyidan örganadilar. Keyinçalik özi tuğilib ösgan jonajon qişloğidagi yetti yillik maktabni muvaffaqiyatli bitkazadi.
1938-yillarda Boşqirdiston osmonida ham “Stalin qatağoni” davrining dahşatli “qora quyun”lari çarx urib, boşqird xalqining minglab ilğor, maʼrifatparvar kişilari qatori ölkada maʼlum va maşhur bölgan diniy ulamo Salimgaray oxun ham yoşgina yolğiz qizi va oilasi bilan olis Örta Osiyo hududlariga surgun qilinadi.
Surgunlik yillarida Salimgaray oxun bobo va u kişining turmuş örtoqlari Badrixon oyi oğir xastalikka çalinib, ketma-ket olamdan ötadilar. Öşanda Zulhijja 17 yoşga endi qadam qöyayotgan navnihol qiz edi. Uning baxtiga imon-eʼtiqodi but bölgan özbek oilalaridan biri Zulhijjani öz himoyasiga olib, Toşkent şahridagi Y.Oxunboboyev nomidagi Tibbiyot bilim yurtiga öqişga joylaşişiga kömaklaşadi.
1941-yil, ayni Ikkinçi jahon uruşi boşlangan dahşatli bir paytlarda yoş Zulhijja bilim yurtini aʼlo baholarga tamomlab, Davlat taqsimot hayʼati qaroriga köra Xorazm viloyatining Manğit rayoniga yöllanma oladi. Oliy maʼlumotli mutaxassislar yetişmasligi sababli 1941-yilning 1-oktyabridan bu yoşgina hamşira qizni rayon markaziy şifoxonasiga teri kasalliklari böyiça boş mutaxassis etib işga tayinlaşgan.
“Bu kunlar Ikkinçi jahon uruşining dahşatli damlari bölib, “Hamma narsa front uçun, ğalaba uçun!” şiori ostida keçayu kunduz tinimsiz işlar edik. Men öz ona tilim özbek tiliga öxşaşligi sababli aholi bilan, ayniqsa, bemorlar bilan suhbatlaşiş borasida qiyinçiliklarga uçramadim. Ammo, kasallar nihoyatda köp bölib, ularni davolaş uçun esa tibbiy anjomlar, dori-darmonlar yetişmas edi. Aslida Manğitda dastlabki kasalxona 1928-yilda Yaşkov Vladimir Timofeyeviç degan Possiyalik maşhur jarroh tomonidan taşkil etilgan. 1933-yilda Strelkov nomli 1-sonli umumtaʼlim örta maktabi va yangi kasalxona binosi zamonaviy tartibda loyihalaştirilib, yangidan qurilgan.
Men dastlab 1941-yilning 1-oktyabrida Manğit kasalxonasiga işga kelganimda V.T.Yaşkov boş şifokor edi, u kişining yonlarida yana 7 nafar örta maxsus maʼlumotli, aksariyati rus millatiga mansub yigit va qizlar bölib, hali mahalliy millat vakillaridan tibbiyot xodimlari yetişib çiqmagan edi. Bizlar bir ota-onaning farzandlaridek ustoz V.Timofeyeviçning atrofidan jilmasdan undan taʼlim olib, xalqqa xizmat qildik. Men rus va özbek tillarini juda yaxşi bilganligim sababli bölsa kerak, jarrohlik amaliyotlarida boş şifokorimiz - jarroh Vladimir Timofeyeviç meni muntazam ravişda yoniga çaqirar edilar. Öşanda bu yumuşlar mening vazifamga taalluqli bölmasa-da, jonu dilim bilan u kişiga kömaklaşardim.
Mening arabiy imloda va kirill imlosida xat-savodimning yaxşi ekanligini bilgan Vladimir Timofeyeviç otam Salimgaray oxundan qolgan tabobat va taşxis hamda dorişunoslikka oid turkiy tilda yozilgan bir neça noyob kitoblarni oldirib, menga rus tiliga tarjima qilib öqitar, kerakli joylarini erinmasdan yon daftarçasiga qayd qilib, yozib olar edilar. Hatto, ularning iltimoslari bilan mahalliy şaroitda ösadigan turli dorivor ösimliklarning barglari va tomirlaridan qadimiy dorişunoslikka oid retseptlar asosida özimiz dori-darmonlar tayyorlab, bemorlarning jarohatlariga malham sifatida foydalanganmiz. Uruşdan oğir yarador bölib qaytib kelgan bemorlarning jarohatlarini davolaşda bu işimiz juda qöl kelardi.
1942-yilda esa manğitlik maşhur jarroh, tumandagi tibbiyot xodimlarining ustozi bölgan V.P.Gauxman Toşkent Tibbiyot oliygohini tamomlab, bizning kasalxonamizga işga keldi. Bu ajoyib, bebaho inson va uning turmuş örtoği S.Ş.Mensonjnik bilan ham to nafaqaga çiqqunimga qadar birga işlaganman. Ular nihoyatda pok insonlar edilar”, – deb yozgan ekan öz kundalik xotira daftarida Zulhijja opa Tagirova.
1943-yilning ilk kuzida oyoğidan oğir yarador bölib frontdan qaytgan Manğitning sobiq Puşkin kişloq kengaşi hududidagi Qalaliuşoq qişloğidan bölgan zobit Allanazar Jumanazarov davolaniş uçun Manğitdagi kasalxonaga keladi. Taqdirning taqozosi bilan bu ikkala yoş özaro tanişib, turmuş qurişga ahdu paymon qilişadi.
Allanazar Jumanazarov uruşdan oldin 1933-1938-yillarda Xivadagi Sverdlov nomli Pedagogika bilim yurtining rus tili bölimini tamomlab, uruşga olinganiga qadar tumanimiz maktablarida rus tili öqituvçisi bölib işlagan. 1943-yilda bu ilmga taşna va rahbarlik salohiyati ufurib turgan yigitni tumandagi 6-sonli maktabga direktor etib tayinlaşadi. U 1959-yilda oğir xastalikdan keyin vafot etadi.
Ularning hayotlari va oilaviy turmuşlari qisqaroq keçgan bölsa-da, nihoyatda sermazmun va boşqalar havas qilarli edi. Zulhijja Tagirova tört nafar öğil farzand kördi.
Katta öğli Pahimboy, ikkinçisi Yangiboy, şundan keyin Abduşarif va Ilhomboylar birin-ketin oliygohlarda öqib, el koriga yaraydigan insonlar bölişib, jamiyatda özlarining munosib örinlarini topdilar. Şajaraning davomçilari – bugungi avlodlar qölga kiritayotgan muvaffaqiyatlar rahmatlik Salimgaray oxun boboning ötgan asrda qatağon qurboni bölib, nohaq tuhmatlarga uçrab, el yurtidan badarğa qilingani, adolatsizlik qurboni bölgani evaziga berilgan taqdir inʼomi, oğir va dahşatli, zulmkor yillarda közining qoraçiği bölgan yolğiz qizi Zulhijjaga tilagan duolarining ijobatidir balki... Bu öziga xos siru sinoatni yolğiz Allohning Özigina bilguvçidir.
Opa 1941-yildan 1988-yilgaça – nafaqaga çiqqunlariga qadar qariyib 47-yil kasbiga mehri va sadoqatini namoyon qilib, bor kuç va ğayratini, bilim va mahoratini Amudaryo tumani aholisining soğligini saqlaşga sarflaganlar.
Uning xizmatlari inobatga olinib, bir neçta kökrak nişonlari, «Şuhrat» medali va Qoraqalpoğiston Pespublikasi Jöqorği Kengesining “Faxriy yorliği” bilan taqdirlangan.
Maqolamiz qahramoni 2002-yilda – 81 yoşida baqo dunyosiga rixlat qilganlar.
El-yurtiga halol va fidoyi xizmat qilib, xalq duosini olgan kişilarni ular olamdan ötganlaridan keyin ham xalq hurmat bilan xotirlab, eslab yuradi. Amudaryo tumani markaziy şifoxonasida salkam yarim asr katta hamşira bölib işlab, tumanimiz aholisiga beminnat tibbiy xizmat körsatgan fidoyi hamşira — rahmatlik Zulhijja opa Tagirova ham ana şunday yuksak martaba – el mehriga sazovor bölgan insonlardan biri edi. Ötganlarning oxiratlari obod bölgay, Amiyn!!!
Qodirbergan hoji Jumamurod öğli,
mehnat faxriysi, tarixçi va islomşunos.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶