El mehrini qozongan hamshira

Zulhijja Tagirovani tumanimiz markaziy shifoxonasi xodimlari “Hamshiralar hamshirasi” deb bejiz atashmagan. Buning oʻziga xos sababi bor. Opa oʻzi sevib tanlagan hamshiralik kasbida 47-yil uzluksiz ishlab, tumanimizning dardmand xasta insonlariga beminnat tibbiy yordamlar koʻrsatib, ularning dardlariga malham boʻlgan.

— Opa qaysi bemorga qanday dori-darmon tez taʼsir qilishini, shifo berishini oʻzlarining koʻp yillik ish tajribasi va ilmiy muqoyasasidan kelib chiqib aniqlar, bu esa bemorning sogʻayib ketishida muhim oʻrin tutardi, — deb eslaydilar Zulhijja Tagirovaning xos shogirdlaridan biri, Qoraqalpogʻiston Pespublikasida xizmat koʻrsatgan tibbiyot xodimi, tuman markaziy tugʻruqxonasining el nazariga tushgan doyalaridan biri, mehnat faxriysi Zulayho Imomova.

Maqolamiz qahramonining bizda yigʻilgan shaxsiy hujjatlari va bundan 40-50-yillar ilgari u kishi haqida tuman matbuoti sahifalarida yozilgan materiallarga nazar tashlar ekanmiz, bu hokisor insonning bosib oʻtgan hayot yoʻli nihoyatda ogʻir va qiyin davrlarda oʻtganligini anglaymiz.

Zulhijja Tagirova 1921-yilning 11-avgustida Boshqirdistonning Chashma tumani, Qorayoqubov qishlogʻida ziyoli oilasida tavallud topgan. Otasi Salimgaray Tagirov dunyoviy va diniy ilmlar boʻyicha zamonasining el nazariga tushgan eng yetuk insonlaridan biri boʻlgan. Yosh Zulhijja boshlangʻich diniy taʼlim, Kalom va hadis hamda fiqh ilmlarini oʻz onasi Badrixon oyidan oʻrganadilar. Keyinchalik oʻzi tugʻilib oʻsgan jonajon qishlogʻidagi yetti yillik maktabni muvaffaqiyatli bitkazadi.

1938-yillarda Boshqirdiston osmonida ham “Stalin qatagʻoni” davrining dahshatli “qora quyun”lari charx urib, boshqird xalqining minglab ilgʻor, maʼrifatparvar kishilari qatori oʻlkada maʼlum va mashhur boʻlgan diniy ulamo Salimgaray oxun ham yoshgina yolgʻiz qizi va oilasi bilan olis Oʻrta Osiyo hududlariga surgun qilinadi.

Surgunlik yillarida Salimgaray oxun bobo va u kishining turmush oʻrtoqlari Badrixon oyi ogʻir xastalikka chalinib, ketma-ket olamdan oʻtadilar. Oʻshanda Zulhijja 17 yoshga endi qadam qoʻyayotgan navnihol qiz edi. Uning baxtiga imon-eʼtiqodi but boʻlgan oʻzbek oilalaridan biri Zulhijjani oʻz himoyasiga olib, Toshkent shahridagi Y.Oxunboboyev nomidagi Tibbiyot bilim yurtiga oʻqishga joylashishiga koʻmaklashadi.

1941-yil, ayni Ikkinchi jahon urushi boshlangan dahshatli bir paytlarda yosh Zulhijja bilim yurtini aʼlo baholarga tamomlab, Davlat taqsimot hayʼati qaroriga koʻra Xorazm viloyatining Mangʻit rayoniga yoʻllanma oladi. Oliy maʼlumotli mutaxassislar yetishmasligi sababli 1941-yilning 1-oktyabridan bu yoshgina hamshira qizni rayon markaziy shifoxonasiga teri kasalliklari boʻyicha bosh mutaxassis etib ishga tayinlashgan.

“Bu kunlar Ikkinchi jahon urushining dahshatli damlari boʻlib, “Hamma narsa front uchun, gʻalaba uchun!” shiori ostida kechayu kunduz tinimsiz ishlar edik. Men oʻz ona tilim oʻzbek tiliga oʻxshashligi sababli aholi bilan, ayniqsa, bemorlar bilan suhbatlashish borasida qiyinchiliklarga uchramadim. Ammo, kasallar nihoyatda koʻp boʻlib, ularni davolash uchun esa tibbiy anjomlar, dori-darmonlar yetishmas edi. Aslida Mangʻitda dastlabki kasalxona 1928-yilda Yashkov Vladimir Timofeyevich degan Possiyalik mashhur jarroh tomonidan tashkil etilgan. 1933-yilda Strelkov nomli 1-sonli umumtaʼlim oʻrta maktabi va yangi kasalxona binosi zamonaviy tartibda loyihalashtirilib, yangidan qurilgan.

Men dastlab 1941-yilning 1-oktyabrida Mangʻit kasalxonasiga ishga kelganimda V.T.Yashkov bosh shifokor edi, u kishining yonlarida yana 7 nafar oʻrta maxsus maʼlumotli, aksariyati rus millatiga mansub yigit va qizlar boʻlib, hali mahalliy millat vakillaridan tibbiyot xodimlari yetishib chiqmagan edi. Bizlar bir ota-onaning farzandlaridek ustoz V.Timofeyevichning atrofidan jilmasdan undan taʼlim olib, xalqqa xizmat qildik. Men rus va oʻzbek tillarini juda yaxshi bilganligim sababli boʻlsa kerak, jarrohlik amaliyotlarida bosh shifokorimiz - jarroh Vladimir Timofeyevich meni muntazam ravishda yoniga chaqirar edilar. Oʻshanda bu yumushlar mening vazifamga taalluqli boʻlmasa-da, jonu dilim bilan u kishiga koʻmaklashardim.

Mening arabiy imloda va kirill imlosida xat-savodimning yaxshi ekanligini bilgan Vladimir Timofeyevich otam Salimgaray oxundan qolgan tabobat va tashxis hamda dorishunoslikka oid turkiy tilda yozilgan bir necha noyob kitoblarni oldirib, menga rus tiliga tarjima qilib oʻqitar, kerakli joylarini erinmasdan yon daftarchasiga qayd qilib, yozib olar edilar. Hatto, ularning iltimoslari bilan mahalliy sharoitda oʻsadigan turli dorivor oʻsimliklarning barglari va tomirlaridan qadimiy dorishunoslikka oid retseptlar asosida oʻzimiz dori-darmonlar tayyorlab, bemorlarning jarohatlariga malham sifatida foydalanganmiz. Urushdan ogʻir yarador boʻlib qaytib kelgan bemorlarning jarohatlarini davolashda bu ishimiz juda qoʻl kelardi.

1942-yilda esa mangʻitlik mashhur jarroh, tumandagi tibbiyot xodimlarining ustozi boʻlgan V.P.Gauxman Toshkent Tibbiyot oliygohini tamomlab, bizning kasalxonamizga ishga keldi. Bu ajoyib, bebaho inson va uning turmush oʻrtogʻi S.Sh.Mensonjnik bilan ham to nafaqaga chiqqunimga qadar birga ishlaganman. Ular nihoyatda pok insonlar edilar”, – deb yozgan ekan oʻz kundalik xotira daftarida Zulhijja opa Tagirova.

1943-yilning ilk kuzida oyogʻidan ogʻir yarador boʻlib frontdan qaytgan Mangʻitning sobiq Pushkin kishloq kengashi hududidagi Qalaliushoq qishlogʻidan boʻlgan zobit Allanazar Jumanazarov davolanish uchun Mangʻitdagi kasalxonaga keladi. Taqdirning taqozosi bilan bu ikkala yosh oʻzaro tanishib, turmush qurishga ahdu paymon qilishadi.

Allanazar Jumanazarov urushdan oldin 1933-1938-yillarda Xivadagi Sverdlov nomli Pedagogika bilim yurtining rus tili boʻlimini tamomlab, urushga olinganiga qadar tumanimiz maktablarida rus tili oʻqituvchisi boʻlib ishlagan. 1943-yilda bu ilmga tashna va rahbarlik salohiyati ufurib turgan yigitni tumandagi 6-sonli maktabga direktor etib tayinlashadi. U 1959-yilda ogʻir xastalikdan keyin vafot etadi.

Ularning hayotlari va oilaviy turmushlari qisqaroq kechgan boʻlsa-da, nihoyatda sermazmun va boshqalar havas qilarli edi. Zulhijja Tagirova toʻrt nafar oʻgʻil farzand koʻrdi.

Katta oʻgʻli Pahimboy, ikkinchisi Yangiboy, shundan keyin Abdusharif va Ilhomboylar birin-ketin oliygohlarda oʻqib, el koriga yaraydigan insonlar boʻlishib, jamiyatda oʻzlarining munosib oʻrinlarini topdilar. Shajaraning davomchilari – bugungi avlodlar qoʻlga kiritayotgan muvaffaqiyatlar rahmatlik Salimgaray oxun boboning oʻtgan asrda qatagʻon qurboni boʻlib, nohaq tuhmatlarga uchrab, el yurtidan badargʻa qilingani, adolatsizlik qurboni boʻlgani evaziga berilgan taqdir inʼomi, ogʻir va dahshatli, zulmkor yillarda koʻzining qorachigʻi boʻlgan yolgʻiz qizi Zulhijjaga tilagan duolarining ijobatidir balki... Bu oʻziga xos siru sinoatni yolgʻiz Allohning Oʻzigina bilguvchidir.

Opa 1941-yildan 1988-yilgacha – nafaqaga chiqqunlariga qadar qariyib 47-yil kasbiga mehri va sadoqatini namoyon qilib, bor kuch va gʻayratini, bilim va mahoratini Amudaryo tumani aholisining sogʻligini saqlashga sarflaganlar.

Uning xizmatlari inobatga olinib, bir nechta koʻkrak nishonlari, «Shuhrat» medali va Qoraqalpogʻiston Pespublikasi Joʻqorgʻi Kengesining “Faxriy yorligʻi” bilan taqdirlangan.

Maqolamiz qahramoni 2002-yilda – 81 yoshida baqo dunyosiga rixlat qilganlar.

El-yurtiga halol va fidoyi xizmat qilib, xalq duosini olgan kishilarni ular olamdan oʻtganlaridan keyin ham xalq hurmat bilan xotirlab, eslab yuradi. Amudaryo tumani markaziy shifoxonasida salkam yarim asr katta hamshira boʻlib ishlab, tumanimiz aholisiga beminnat tibbiy xizmat koʻrsatgan fidoyi hamshira — rahmatlik Zulhijja opa Tagirova ham ana shunday yuksak martaba – el mehriga sazovor boʻlgan insonlardan biri edi. Oʻtganlarning oxiratlari obod boʻlgay, Amiyn!!!

Qodirbergan hoji Jumamurod oʻgʻli,

mehnat faxriysi, tarixchi va islomshunos.