20.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
20.11.2026, 22:26
Jamiyat 👁 6,384

KEKSA JANGÇI HUZURIDA

KEKSA JANGÇI HUZURIDA

Oçerk

Uruş. Inson qalbida nafrat uyğotuvçi, eşitgan har bir dilni seskantirib yuboruvçi bu sözga ahli  dunyo – butun taraqqiyparvar insoniyat isyonda. Uni qözğatuvçilarga nisbatan onalar ğazabda, otalar ğazabda. Million-million insonlar yostiğini quritgan Ikkinçi jahon uruşi asoratlari bilan yaşayotgan majruh köngillar dillarini kuydirgan hajr-u firoq öti faşizmga nisbatan ayovsiz qarğiş bölib tökiladi hamon tillardan. Çunki bu nafratli qalblar janggohlarda qon keçgan, qahraton qişlarni muz qotgan  okoplarda ötkazgan, 18-20 yoşning nari-berisidagi ming-minglab alpqomat quroldoşlarini jang maydonlariga dafn etgan, janglardagi jarohatlaridan qon sizib, yana jangga kirgan, to ğalaba bongi yangragunga qadar birlari jang maydonida, birlari dala gospitallarida, yana birlari front ortida tun-u kunning farqini unutib yaşaganlar. Dillarida esa yagona maqsad – el-yurtga tinçlik, tinçlik va yana tinçlik orzusi bilan yaşagan bu mard-u maydonlar.

Qiliçboylik Rajab bobo Yusupovning yigitlik davri ana şunday notinç davrga töğri keldi.

Rajab Yusupov alp qomatli, böyçan, öta epçil yigit bölib ulğaydi. U 1938-yilda töliqsiz örta maktabni tugatganida zamon qalqib turgan bir payt edi. Xalq sovetning qatağon siyosatidan jabr çekayotgan, eşigida 2-3 ta mol-holi bor, öqimişli odamlar "xalq duşmani” tamğasi bilan "qama-qama” töriga ilinib, köpçilik oilalar jiddiy yöqçilik azobini tortayotgan bir paytda dunyoga faşizm balosi xavf soldi. Avval Yevropa mamlakatlarini öz domiga tortgan faşizm 1941-yilning yozida sobiq SSSR hududiga bostirib kirdi. Kolxoz işida ota-onasiga yaxşigina kömakdoş bölib qolgan Rajab Yusupovga çaqiruv qoğozi kelganida u endi 18 yoşga tölgan norğul yigit edi. Armiyaga çaqiruv qoğozi öşa maşʼum kunlarda ota-onalar uçun jahannam bağriga çaqiruvday dahşatli edi. Ota-onasi, yaqinlari, qişloqdoşlari Rajab Yusupovni yaxşi kunlar umidi bilan uruşga kuzatdilar.

Şarqdan ğarbga tomon yöl olgan poyezd Rajab ulğaygan zaminni ortda qoldirib, tutun va porox hidi burqsib yotgan rus qişloqlari, yonib kultepaga aylangan qarağayzorlardan ötib, yaydoq bir joyga yetib, töxtadi.

– Öşanda uruşning butun dahşati köz oldimizda namoyon böldi, – eslaydi Rajab bobo olis uruş yillarini xotirlarkan. – Payhon bölgan ekinzorlar, xarobaga aylangan şahar-u qişloqlar, tugunini kötarib, bolalarini yetaklab yurgan, şovqin-suron bilan qon yiğlab, qaylargadir oşiqayotgan onalar, keksalar, bolalar. Bularga közimiz tuşgan lahzalardayoq uruş dahşatlarini töla anglab yetdik. Qöllarimiz muşt bölib tugildi.

Qisqa muddatli harbiy tayyorgarlikdan söng Rajab Yusupov 1942-yilning iyulida Kalininsk frontining 136-öqçi polki tarkibida ilk marta jangga kirdi. Inson zotining yovuzligini u öşanda kördi. Tiş-tirnoğigaça yaxşi qurollangan nemis askarlari şunday harbiy tayyorgarlikdan ötişgan ediki, ular jang maydonida haqiqiy vahşiy hayvonga aylanişardi. Inson tugul osmonda uçib borayotgan quşgaça ayovsiz öldiriş, yoqiş, buziş, otiş, jamiki jonzotni toptaş – ular uçun öta oddiy öyin edi. Rajab Yusupov ana şu dahşatlar qarşisida esankiramadi. Kalininsk frontining 136-öqçi polki bilan goh haftalab, oylab yayov, kunni-tunga ulab faşizm balosiga qarşi kuraşdi. Qurşovda qolib, oç-nahor, yupun holatda ham qölidan qurolini qöymadi. Butun kuç-quvvatini xalqlar ozodligi va tinçligi uçun sarfladi. Neça bor yaralandi, dala gospitalida davolanib, yana jangga kirdi.

– 1943-yilning yozi Kalininsk fronti uçun yangi-yangi ğalabalar sari yöl oçildi, – eslaydi Rajab bobo. – Biz nemislarni ketma-ket mağlubiyatga uçrata boşladik. Hatto yengil yarador bölganimizni sezmasdik. Duşman ortidan taʼqib etib borayotgan kunlarimizning birida men nemis zobitini asir oldim. Uni ştabga topşirib, yana jang maydoniga qaytdim.

Şu kuni haqiqiy hayot-mamot jangi böldi. Tarixga Kalininsk frontida buriliş nomi bilan kirgan uşbu dahşatli jangda Rajab Yusupov oğir yaralandi. Esida qolgani – qattiq portlaş va özining muallaq uçib borayotgan kabi holati. U közini oçganida oyoq-qöllari, qorni va kökrak qafasi çandib boğlab taşlangan, butun aʼzoi-badani lovullab yonayotganday edi. Uni körgani özi xizmat qilayotgan qism komandiri kelganida Rajab Yusupovning qahramonligi haqida hikoya qiluvçi maqola yoritilgan front gazetasini keltirdi va Oliy Boş qömondonlikning taşakkurnomasini öqib  berdi. Maʼlum bölişiça, Rajab Yusupov asir olgan nemis zobiti bergan maʼlumotlar tufayli butun Kalininsk frontida keskin buriliş yasalgan, 136-öqçi polki bir neça  çaqirim front içkarisiga siljib, duşman qamalidagi qişloqlarni ozod etgan ekan. Rajab Yusupov esa şu jangdagi alohida jasorati uçun Oliy Boş qömondonlik buyruğiga binoan "Qizil Yulduz” ordeni bilan mukofotlandi.

Rajab Yusupov Ikkinçi jahon uruşidagi mislsiz jasorati uçun "Qizil Yulduz” ordenidan taşqari, "Jasurligi uçun”, "Germaniya ustidan qozonilgan ğalaba uçun”, tinçlik yillarida "Ğalabaning 20 yilligi” va Ğalabaning 50, 60, 70 yilligi kabi önlab jangovar va yubiley medallari bilan taqdirlandi. 1943-yilning avgust oyidan to 1944-yilning  fevral oyiga qadar oğir uruş jarohatlari bilan yaşagan Rajab Yusupov qişloğiga yarimjon holatda qaytib keldi. Uzoq vaqt davolanib, oyoqqa turgaç, öşa paytdagi Xorazm viloyati, Manğit tumaniga qaraşli Oxunboboyev nomli kolxozda tabelçi, 1951-1957-yillarda 2-sonli MTSda hisobçi vazifalarida faoliyat yuritdi. Keyinçalik u Amudaryo tumanining yirik paxtaçilik xöjaligi – sobiq M.Gorkiy nomli davlat xöjaligida oddiy işçi bölib mehnat qildi. Uning boriga ham, yöğiga ham könib, oğiriga yelkadoş, sirlariga sirdoş bölib yaşagan umr yöldoşi Qizlargul momo Yusupova bilan 11 nafar farzandni tarbiyalab, voyaga  yetkazişdi. Farzandlarining barçasi öqimişli, tadbirkor, eng muhimi, mehr-oqibatli.

– Prezidentimiz Şavkat Mirziyoyev öğlimga mening çeksiz minnatdorçiligimni yetkazing, – deydi otaxon şukronalik va mamnunlik bilan. – Biz keksalarga körsatayotgan ğamxörliklari, Özbekistondagi tinçlik-totuvlik, tökin-soçinlik uçun ming-ming rahmat. Mana, mening uyimga, şundoq yotoqxonam yonboşiga zamonaviy hammom qurib berişdi. Navbatsiz yengil avtomobil olişim uçun ğamxörlik körsatişyapti. Bundan ortiq  eʼtibor va rağbat bölmaydi, bolalarim.

Umrining 95 bahorini qarşilagan Rajab bobo Yusupov davlatimiz ğamxörligidan behad minnatdorligini aytişdan, bugungi dorilomon zamonamizga şukronalar qilişdan aslo çarçamaydilar. Uruşning ayovsiz dahşatlarini boşidan keçirib, mustabid tuzum davrining inson taqdiriga otilgan toşlari zarbasiga matonat bilan çidab, dorilomon kunlar gaştini surişdek saodatli onlarga yetgan boboning 9 öğil, 2 nafar qizlarining barçasi tinib-tinçib ketişgan. Hatto birlari bobo, birlari momolik maqomiga yetişib, boboning xonadonidan ildiz otgan Yusupovlar, Rajabovlarning özi bugun bir mahalla bölişgan. Rajab bobo 100 nafardan ortiq nevara-çevara-yu, evaralarining baʼzan ismlarini adaştirib, barçasini "Yulduz” deb çaqiradilar-da, bundan özlari ham zavqlanib ketadilar:

– Bugungi yoşlarning har biri bir yulduz, – deydi bobo faxr bilan. – Özbekiston yulduzlari, tinçlik, farovonlik, totuvlik yulduzlari! Ilohim, ana şu yulduzlarimiz hamişa porlab tursin, tinçligimizga köz tegmasin!

Biz ham Rajab bobo Yusupovning tilaklariga oşno böldik. Ildizi tinçlikdan kuç olgan bu xonadonning pir-u badavlat sohibi – Rajab bobo Yusupovga soğlik, kuç-quvvat tiladik.

Robiya YÖLDOŞEVA.

M.ŞOMURODOV olgan suratlar.

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026