ХОТИРАЛАРДА ҚОЛГАН МАШАҚҚАТЛИ КУНЛАР

Уруш – ўз номи билан уруш. У кунлар олис хотираларда қолган бўлса ҳам Шарифа момо ўша замонларга тўғри келган ёшлигини ҳар эслаганида маҳзун бўлиб қолади. Сўнг ўзи кўрган шу оғир замонлар қайтиб келмаслигини тилаб, ҳозирги тинч-осойишта, тўкин-сочинликда кечаётган ҳаётига такрор-такрор шукрона айтади. Тилида дуо, дилида шукрона билан яшаётган, суронли Иккинчи жаҳон уруши йилларида мислсиз қийинчиликларни бошидан кечирган Шарифа момо айни пайтда фарзандлари, невара-чевара келинлари ардоғида дориломон ҳаёт кечирмоқда.

Шарифа Бекниёзова Хоразм вилоятининг Вазир қишлоғида 1923 йилда, ўзи айтганидек, баҳор кунларида жўхори экиш палласида таваллуд топган. Болалиги пахта далаларида кечган Шарифа залворли меҳнат майдонларида кучга тўлиб, шаддод, ғайратли ва меҳнаткаш қиз бўлиб улғайди. Шундай кунларнинг бирида қишлоқнинг энг ўктам, норғул йигитларидан бири бўлган Ражабдан совчи келиб, уларни унаштириб қўйишди. Аммо эл бошига қора кунлар тушиб, бирдан уруш бошланиб қолди ва барча юртдошлари қатори Ражаб ҳам жангга отланди.

Қишлоқдан урушга яроқли бўлган барча эркаклар урушга жўнатилганидан кейин оғир юмушлар аёл-қизлар ва қариялар зиммасига ўтди. Шарифанинг отаси ҳам жуда кекса эди. Дурадгор уста бўлган қари отаси шунга қарамасдан қишлоқдошларига кўмаклашар, бир бурда нон учун оилада онаси, Шарифа ва унинг ўзидан катта опаси биргаликда эртадан кечгача далада кун ўтказишарди.

Шарифа момо доим ўша даврларда тупроқ остидан салгина кўриниб турган бир дона чигитни ҳам қолдирмасдан олишгани, айниқса, қишнинг совуқ, изғиринли кунларида зир титраб, дала кезиб оқарган тола излаб тортган азобларини оғир хўрсиниш билан эслайди. Музлаб қолган кўракларни уйга олиб келиб, ўчоқ олдида олов тафтида эритиб, титиб тўплаган пахта толаларини топширишгани, бунинг эвазига беришган озгина буғдойдан нон қилиб еганлари, қоринлари тўяр-тўймас кун ўтказишгани ҳалига қадар ёдида.

Шарифа момо бора-бора шуни ҳам топиш мушкул бўлган, очликда ўтказган кунларини, оғир меҳнатдан майиб бўлган, очарчиликдан шишиб ўлган, фронтдаги яқинларидан “қорахат”лар олиб қайғуга ботган қишлоқдошларини асло унутмайди. Айниқса, қишнинг изғирини, саратоннинг иссиғида далада меҳнат қилиб чеккан заҳматлари, бир тишлам нон учун катталардан қолишмай тер тўкканлари сира ёдидан чиқмайди. Шундай қора кунларда ёшгина қиз бўла туриб, ҳамма қатори оғир юмушлар қилгани, кулфатда ўтган ҳаётининг қоронғи томони энди фақат хотираларда қолганига гоҳида ишонгиси келмайди. Бу хотиралари ҳақида улғайгунича фарзандларига, кейинчалик невараларига, ҳозир эса чевараларига гапириб беришдан, ўзлари яшаётган тинч-осойишта, тўкин-сочин замонларга қайта ва қайта шукрона айтишдан асло чарчамайди.

Уруш тугагач, тирик қолганлар уйларига қайта бошлади. Улар Шарифани унаштиришган Ражаб ҳам қайтиб келди. У келиши билан кекса ота-онасига қарашиб, ночор аҳволга тушиб қолган оиласини оёққа турғазишга ҳаракат қила бошлади. Каттагина ер олиб, бир ўзи деҳқончиликни йўлга қўйди. Кўп ўтмай, улар оила қуришди. Лекин урушдан кейинги тикланиш йилларида ишчи кучи ҳамма ерда керак бўлгани учун ёш оила 1950 йилда Амударё туманидаги Куюк кўпир овулига кўчиб келишди. Овул ҳудудидан ўтадиган темир йўл атрофида шу пайтда биронта уй йўқ эди. Улар шу атрофга жойлашиб, колхознинг қўриқ ерларини ўзлаштиришда катта ёрдам беришди. Кейинчалик уй ҳам қуриб олишди. Шу уйда униб-ўсиб, ўзларидан кўпайишди. Шарифа момо дунёга келтирган 13 нафар фарзанддан 3 ўғил ва 6 қиз камолга етди. Турли касб-кор, ҳунар эгалари бўлиб, жамият ва элга наф келтириб яшашди. Ҳозир неваралар сони 36 нафарга, чеваралар 47 нафарга, эваралар 2 нафарга етди. Афсус шу кунларни кўриш Ражаб отага насиб этмади.

Ўтган йили момонинг 2 нафар чевараси уйланди. Келинни энг аввал шу уйга, катта момосидан фотиҳа олиш учун унинг олдига олиб келишди. Бундан у ниҳоятда хурсанд бўлди. Бу йил қўлларига шу чевараларнинг фарзандини, яъни эварасини олганида эса ўзини шу бахтга сазовор этган Аллоҳга чексиз шукроналар айтиб, кўзларига ёш олди.

Шарифа момонинг фарзандлари, невара ва чеваралари ҳар йили Наврўзи олам – 21 март куни унинг таваллуд кунини нишонлашади. Бу йил табаррук момо 100 ёшга етди. Шу қутлуғ ёшида ҳам фарзандларига, невара-чевараларига бош бўлиб, ёшларга ҳаётда ўз йўлларини топишида панд-насиҳатлари билан кўмак бериб келаётган онахонни туман ҳокимлиги, фуқаролар йиғини масъуллари, овулдошлари ҳам тез-тез йўқлаб туришади. Байрамларда совға-саломлар билан ташриф буюриб, ҳол-аҳвол сўрашга келганларнинг ҳар бири билан дилдан суҳбатлашади. Хотираларда қолган машаққатли кунлари, ҳаёт ҳақиқатлари, кўрган-кечирганларини шеърга солиб сўзлаб беришдан, тинч ўтаётган ҳар кунига шукрона айтишдан сира чарчамайди.

Шарифа момо айтганидек, осойишта кунларимизга кўз тегмасин. Тинчлигимиз абадий бўлсин!

Озода Худойберганова