МАТЕМАТИКА ФАНИ ОЙЛИГИ ДОИРАСИДА ЎТКАЗИЛГАН ТАДБИРДА АЛЬ-ХОРАЗМИЙ ДАҲОСИГА ЭҲТИРОМ КЎРСАТИЛДИ
Ўз замонасида буюк кашфиётлари, айниқса, 1 дан 9 гача бўлган сонлар саноқ тизимини яратиб, бутун дунёда аниқ ҳисоб-китоб амалини қўллаш илми билан довруғ таратган буюк аллома – алгебра фани асосчиси Аль-Хоразмий номи ҳамон жаҳон халқлари учун ҳайрат ва ҳавас уйғотади. Чунки Муҳаммад Мусо Аль-Хоразмий давригача барча сонлар сўзлар орқали ифода этиларди.
Математика фан ойлиги доирасида умутаълим мактабларида ўтказилаётган тадбирларда улуғ бобокалонимиз томонидан амалга оширилган илмий изланишлар, буюк кашфиётлар ҳақида ўқувчиларга батафсил маълумотлар берилмоқда. Ойлик доирасида 38-сонли мактабда ҳам турли тадбирлар ўтказилмоқда.
Мактабда “Математика осмонидаги энг ёрқин юлдуз - Муҳаммад Мусо Ал-Хоразмий бобомиздан фахрланамиз” мавзусида бўлиб ўтган тадбирда 2-“Б”синф раҳбари Муҳаббат Аллаберганова буюк бобокалонимизнинг жаҳон халқларини ҳайратга солган кашфиётлари хусусида қизиқарли маъруза қилди.
Маърузада эътироф этилганидек, улуғ бобокалонимиз Аль-Хоразмий кашфиётининг қиммати шундаки, у дунёда илк бора 1 дан 9 гача бўлган араб саноқ тизимини яратиш орқали барча соҳалардаги энг чигал муаммоларни ҳал этишга улкан ҳисса қўшди ва математика фанига 0 сонини жойлаштиришга муваффақ бўлди. Аль-Хоразмий айнан ана шу кашфиёти учун барча замон ва маконларнинг энг буюк математиклари қаторидан жой олди. Шунингдек, Аль-Хоразмий бобомиз Алгебра (Ал-Жабр) фанига асос солиб, бир нечта масалаларни ечишда бирдай қўллаш мумкин бўлган умумий қоидалар мажмуасини яратди. Аль-Хоразмийнинг сонларни қўшиш, айириш, кўпайтириш, бўлиш амаллари орқали математик олимлар катта ютуқларга эришдилар. Дунё мамлакатларида бунёд этилган буюк меъморий обидалар, узун, баҳайбат кўприклар, баланд миноралар, замонавий осмонўпар бинолар ва уларнинг хавфсизлигини таъминловчи муҳандислик ечимлари ҳам айнан буюк бобокалонимиз – Аль-Хоразмий кашфиёти маҳсули ҳисобланади.
“Алгебра” сўзи олимнинг “Ал-Жабр” номли китоби номидан олинган бўлса, европалик олимлар бир неча асрлар давомида ўз ҳисоб-китобларининг тагига “диксит Алгоритми” яъни “Аль-Хоразмий шундай дейди”, деб қўшиб қўйишни ўзларига шараф деб билишган.
Маърузадан сўнг, ўқувчилар Аль-Хоразмий даҳосига чуқур эҳтиром тариқасида математик ўйинлар ташкил этишди.
Шундан сўнг, “Математика – фанлар шоҳи” мавзусида ўқувчилар ўз билимларини намойиш этишди. Қўшиш, айириш, бўлиш ва кўпайтириш амаллари, қизиқарли геометрик шакллар ҳақида шеърлар айтишди. Тадбирнинг бадиий қисмида эса ўқувчилар томошабинларга саҳналаштирилган кўриниш тақдим этишди. Унда ўқувчилар даврасига Аль-Хоразмий ташриф буюриб, уларга математик топшириқлар берди. Ўз навбатида ўқувчилар берилган мисол ва масалаларни, тенгламаларни ечишиб, Аль-Хоразмий бобосидан олқиш олишди.
Математика фани ойлиги доирасида ўтказилган мазкур тадбир якунида ўқувчилар қувноқ куй ва қўшиқлар, рақслар ижро этишиб, барчани хушнуд этишди.
Р.ЙЎЛДОШЕВА.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
