СОЛИҚЛАР ВА БОШҚА МАЖБУРИЙ ТЎЛОВЛАР БЎЙИЧА УНДИРУВ ҚАРЗДОРНИНГ МОЛ-МУЛКИГА ҚАРАТИЛАДИ (ми)?

Ўзбекистон Республикаси Солиқ Кодексининг 23-моддасига кўра Ўзбекистон Республикаси ҳудудида солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар амал қилади ҳамда улар Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси томонидан жорий этилади ва бекор қилинади.

Солиқ Кодексининг 34-моддасига асосан солиқ тўловчилар юқорида белгиланган солиқлар ва бошқа мажбурий тўловларни ўз вақтида ҳамда тўлиқ миқдорда тўлашлари шарт.

Агар ушбу тўловларни тўлаш муддатлари бузилган тақдирда Солиқ Кодексининг 120-моддасига кўра, ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун 0,033 фоиз миқдорида пеня ҳисобланади, аммо пеня миқдори тегишли солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар бўйича қарз суммасидан ошиб кетмаслиги керак.

Солиқ тўловчи солиқлар ва бошқа мажбурий тўловларни белгиланган муддатда тўламаган тақдирда унга ёки унинг вакилига солиқ қарзини узиш тўғрисидаги талабнома уни олганлигини ва талабнома олинган санани тасдиқловчи усулда топширилади.

Солиқ қарзини узиш тўғрисидаги талабнома юридик шахс томонидан олинган кундан эътиборан ўн кун ичида юридик шахс, шунингдек тадбиркорлик фаолиятига доир қисм бўйича якка тартибдаги тадбиркор солиқ қарзини узмаган тақдирда ва Солиқ Кодексининг 63-моддасида назарда тутилган чораларни қўллаш натижасида солиқ қарзи узилмай қолаверса, давлат солиқ хизмати органлари ундирувни Солиқ Кодексининг 64-моддасида белгиланган тартибда солиқ тўловчига унинг дебиторлари ўтказиши лозим бўлган суммаларга қаратади.

Юридик шахс, шунингдек тадбиркорлик фаолиятига доир қисм бўйича якка тартибдаги тадбиркор солиқ қарзини узиш тўғрисидаги талабномани олган кундан эътиборан ўттиз кун ичида солиқ қарзини узмаган тақдирда ва агар юқорида назарда тутилган чораларни қўллаш натижасида мол-мулкка қаратиш учун, қонун ҳужжатларида белгиланган энг кам миқдордан кўп бўлган суммадаги солиқ қарзи узилмай қолса, давлат солиқ хизмати органлари ундирувни Солиқ Кодексининг 65-моддасида белгиланган тартибда солиқ тўловчининг мол-мулкига қаратади.

Солиқ қарзининг суммаси ундирувни мол-мулкка қаратиш учун қонун ҳужжатларида белгиланган энг кам миқдордан оз бўлган, бироқ тўлаш муддати тугаганидан кейин бир йил ичида тўланмаган ҳолларда ҳам ундирувни солиқ тўловчининг мол-мулкига қаратиш чоралари қўлланилади.

Ундирувни солиқ тўловчининг мол-мулкига қаратиш давлат солиқ хизмати органининг даъво аризаси асосида суд тартибида амалга оширилади.

Суд амалиёти шуни кўрсатмоқдаки, 2015 йилда 3231 та хўжалик юритувчи субъектларнинг 235 млн. 430 минг сўмлик, 2016 йилда 3034 та хўжалик юритувчи субъектларнинг 166 млн. 508 минг сўмлик ҳамда жорий йилнинг биринчи ярмида эса 1744 та хўжалик юритувчи субъектларнинг 76 млн. 862 минг сўмлик боқиманда қарзларини уларнинг мол-мулкига қаратиш тўғрисида ҳал қилув қарорлари қабул қилинган.

Солиқларнинг мамлакатимиз иқтисодиётининг ривожига таъсирини инобатга олсак, солиқ ва бошқа мажбурий тўловларни ўз вақтида тўлаш ғоят муҳим вазифаларимиздан бири эканлигини ҳеч биримиз унутмаслигимиз лозим.

Б.Темирханова,

Қорақалпоғистон Республикаси иқтисодий суди раиси.

(Фото - http://www.norma.uz)