ОСОРИ АТИҚАЛАР ҚАДИМ ТАРИХИМИЗДАН СЎЗЛАЙДИ

Юртимизни ҳар биримиз "жаннатмакон юрт”, "Аллоҳ назари тушган юрт”, дея қалбимизда юксак фахр ифтихор билан таърифлаймиз. Нега? Негаки бу кўҳна замин  аввало киндик қонимиз томгани, оиламиз бағрида эмин-эркин, хотиржам яшаётганимиз учун, аждодларимиз ҳоки ётгани учун ва қолаверса, қадим аждодларимиз ақлу-закоси ила яратилган меъморий, маданий, маънавий бойликлар бугунимизга ҳам ўзича хос маъно-мазмун бахш этаётгани  туфайлидир.

Аждодларимизнинг бой маданий меросидан шубҳасиз, халқ ҳунармандчилиги намуналари улкан ўрин тутади.

Қорақалпоқ диёри халқи азалдан балиқчилик, чорвачилик ва дарёга яқин яшаганлари деҳқончилик билан шуғулланганини яхши биламиз. Бироқ уларнинг яратган кигиз  ва наматлари, қора уйларини кўздан  кечирсангиз, юксак ҳунармандчилик салоҳиятига эга бўлганлигини ҳам тан оласиз.

Одатда улар чорва учун табиий ўтлар мўл жойларга кўчиб яшашган. Шу эҳтиёж самарасида қора уйлар ясалган бўлса, ажаб эмас. Қора уй яъни ўтов қишда иссиқ, ёзда салқин бўлиши учун деворлари намат билан ўралган. Ҳатто ўтов тикланган ёғоч синчлар ҳам ёғочсоз усталар томонидан турли нақшлар билан безатилган. Эшиги ичкарисига тақилган попукларнинг ўзиёқ ўтовда яшовчи аёл-қизларнинг чеварлигидан, нозик дидидан далолат бериб турган. Ўтовнинг турли нақшли каштачилик намуналари билан безатилиши анъанага айланган.

Шунингдек, ўтов ичига тўшалган кигизлар ҳам ўз нақш техникасига эга бўлиб, кўпинча тўлқинсимон кўринишда бўлган. Бу жуда қадимий услуб бўлиб, кигиз босувчиларнинг юксак салоҳиятли бўлиши талаб этилади.

Шунингдек, ҳудудимиздан топилаётган ноёб ҳунармандчилик асори-атиқалари қадим ота-боболаримизнинг ҳаётида ҳунармандчилик ҳам муҳим ўрин тутганлигидан далолат беради.

Амударё туманининг "Ўрта қалъа” овулида истиқомат қилувчи халқ таълими фахрийси Шавкат Чоршамов география фанидан ўқувчиларга дарс бериш билан чекланмай, тарих , археология ва этнографияга қизиқувчи ўқувчилари билан аввал 16-сонли  мактабда, кейинчалик 12-сонли мактабда мактаб ўлкашунослик музейини ташкил этди. Юздан ортиқ топилган экспонатларнинг  манба ва манзилларини излаш, аниқ тарихий далиллар билан бойитишга ҳаракат қилди ва кўпгина натижаларга эришди.

Шавкат Чоршамов ташкил этган музей 2011 йилда "Ўзлигингдан ўргилай, Ватан!” Республика кўрик-танловида иккинчи ўринни эгаллади.

Музейдан жой олган экспонатлар (суратларда) орасида уй-рўзғор буюмлари, кийим-кечаклар, турли тақинчоқлар ва ов қуроллари, тасвирий санъат намуналари бор.

Уларнинг қайси бирини томоша қилсангиз ҳам ижодкорининг юксак дид ва ақлу заковат эгаси бўлганлигини англайсиз.

33-сонли мактабда бундан ўн беш йилларча олдин ўқитувчи бўлиб ишлаган Тамара Худойберганова мактаб ўлкашунослик тўгарагига раҳбарлик қилиб, юздан ортиқ қадим ҳунармандчилигимиз намуналарини тўплашга эришган эди. Экспонатларнинг аксарияти уй-рўзғор буюмлари, кийим-кечаклар ва турли тақинчоқлардир.

Истиқлол шарофати билан ота-боболаримиз, момоларимиз тафаккури, турмуш тарзининг ҳосиласи бўлган ана шундай ноёб ҳунармандчилик намуналарини асраб-авайлаш, ушбу фаолият турини янада ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Тарихий, маданий ва илмий интеллекуал меросни кўз қорачиғидек асраб-авайлаш, бойитиш ва кўпайтириш йўлида саъй-ҳаракатлар олиб борилаётир.

Шу мақсадда миллий ҳунармандчиликни ривожлантиришга хизмат қилувчи "Ҳунарманд” уюшмаси ташкил этилиб, соҳага қизиқувчиларни бирлаштириб, истеъдодларини юзага чиқаришга ҳаракат қилинаётир. Бунинг натижасида оилавий тадбиркорлик ривожланаётир, хотин-қизларнинг, ёшларнинг иш билан бандлиги таъминланаётир.

Ойгул РАЖАБОВА.