СУМАЛАК САЙЛИ – ҚАДИМИЙ УДУМ
Шу кунларда қуёш чароғон нур сочиб, кўкламдан дарак бера бошлади. Қишнинг совуқ, изғиринли кунларини ортда қолдириб, ўлкамизга фасли навбаҳор кириб келди. Баҳор ташрифидан она табиат уйғониб, чор-атрофдаги дов-дарахтлар, ўт-ўланларга жон кирди.
Юрт файзи бўлган ёши улуғлар кўклам арафасида йилнинг мўл ризқ-рўз билан келишини, баракали бўлишини ният қилиб, анъанага айланган хос удумлар, урф-одатларни бошлаб юборишади. Шу кунларга етишни ҳар гал интиқ бўлиб кутган эл қувончи байрамларга уланиб кетади. Диёримизнинг ҳар бир гўшасида баҳорий таомлар тайёрлашга киришилади. Миллий таомларимиздан сумалак, ҳалим, кўксомса, кўкчучвара кабилар хонадонларда дастурхон кўркига айланади. Айниқса, сумалак базмларининг ўзгача гашти бор. Ушбу қадимий таомни тайёрлаш маросими халқона урф-одат, удум ва қадриятларимизни ўзида акс эттирадиган маъно ва мазмунга эга.
11 март куни эрта тонгдан туманимиздаги 36-сонли умумтаълим мактаби жамоаси сумалак сайлига йиғилдилар. Мактабнинг тажрибали ва фаол ўқитувчилари Ҳайитбика Абдураззоқова, Хосият Абдуллаева, Умида Жуманиёзова ҳамда бошқа ёши катталар бош-қошлигида барча тайёргарлик ишлари дарҳол бошлаб юборилди. Дошқозонларни тайёрлашдан тортиб, ўтин келтириш, ундирилган буғдой майсасини келида туйиш, ширасини сиқиб олиш, ҳосил бўлган шарбатни қозонга қуйиш, ун чайиш ва сумалакни маромига етказиб қайнатишгача бўлган жараёнлар ҳамжиҳатликда, аҳилликда бажарилди.
Сумалак сайли қадимдан кишиларда бирдамлик, аҳиллик ҳиссини тарбиялаб келган. Сумалак тайёрланадиган жойга ҳар ким бир ҳовучдан ун олиб келган, биргаликда таом пиширилган, бир қозонда тайёрланган овқатни ҳамма баҳам кўрган. Инсонларга дармон бахш этувчи бу таомни тайёрлаш асносида кексалар ёшларга ибратли ривоятлар, халқ достонларини айтиб беришган. Буларнинг ҳаммаси халқни жипслаштирган, ёшларни тарбиялаган.
Ёш авлодга таълим-тарбия бериб келинаётган ушбу даргоҳда ҳам ҳамжиҳатликда бошланган сумалак тайёрлаш маросими баҳор байрамига айланиб кетди. Мактабнинг жисмоний тарбия фани ўқитувчиси Солий Йўлдошев бошчилигидаги бошқа ўқитувчилар сайлга келганлар учун палов, қозон кабоб тайёрлаб, барчани дастурхонга чорладилар. Кун давомида дастурхонни турли ноз-неъматлар, ширин таомлар билан тўлдириб, маросимга янада файз киритдилар. Тонг отгунча давом этган сумалак қайнатиш маросимида шу кунларга шукрона айтилиб, бу йилги Наврўз элимизга тинчлик-хотиржамлик, файзу-барака, сиҳат-саломатлик олиб келишини тилаб, дуолар қилинди.
Бўлиб ўтган сумалак сайлида ижро этилган куй-қўшиқлар, шўх рақслар ва шеърий баҳру-байтлар кайфиятни янада кўтариб, ўзгача шукуҳ бағишлади. Мактаб жамоаси ҳамжиҳатлигида тайёрланган Наврўзнинг шоҳ таоми – сумалак эрталаб ҳаммага улашилди.
Сумалак сайли – Наврўз байрамининг узвий қисми, миллий ва умуминсоний қадриятларга эш бўлган тадбир. Сумалак сайли шунчаки бир таом пишириш эмас, ёшу-кекса йиғилиб, бир кеча-ю, бир кундуз давомида ўйин кулгу, халқона қўшиқ ва ўйинлар воситасида қадриятларимизни намоён этиши демакдир.
Мактаб ўқитувчилари ташаббуси билан ўтказилган ушбу сумалак сайли ҳам қадимий урф-одат ва қадриятлар, анъаналарни, ўзаро аҳиллик, тотувлик каби эзгу ҳисларни ёшлар қалбига сингдиргани билан аҳамиятли бўлди.
Озода Худойберганова.
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
