Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди

Мактабгача ёш — боланинг атрофдаги оламга муносабати шаклланадиган энг сезгир давр бўлиб, айни шу йилларда сингдирилган одатлар кейинчалик инсоннинг табиатга қарашини белгилаб беради. Шу сабабли экологик тарбияни боғча ёшидан бошлаш масаласи сўнгги йилларда таълим тизимида алоҳида йўналиш сифатида қаралмоқда. Давлат сиёсатида ҳам бу вазифа аниқ ҳужжатлар орқали мустаҳкамланган.

«Жажжи экологлар» лойиҳаси ана шу мақсадда — Ўзбекистон Республикаси Экология ва иқлим ўзгариши миллий қўмитаси ҳамда Ўзбекистон Республикаси Мактабгача ва мактаб таълими вазирлигининг қўшма қарори асосида ташкил этилмоқда. Лойиҳа мактабгача таълим ташкилотларида тарбияланувчилар билан тизимли экологик иш олиб боришни кўзда тутади.

Амударё тумани 7-сонли мактабгача таълим ташкилотида ҳам «Жажжи экологлар – табиатни асраймиз!» шиори остида «Кичик қадамлар — катта ўзгаришлар: болаларда экологик маданиятни шакллантириш» мавзусидаги семинар-воркшоп ўтказилди. Тадбир амалий машғулотлар ва методик тақдимотлар шаклида олиб борилди.

Семинарда туман Мактабгача ва мактаб таълими бўлимининг масъул ходимлари, шаҳар зонасидаги мактабгача таълим ташкилотларининг директор ўринбосарлари ҳамда ҳар бир муассасадан бир нафар тарбиячи, шунингдек 7-сонли МТТнинг педагог ходимлари ва тарбияланувчилари иштирок этди.

Қайд этиш жоизки, мазкур қўшма қарор Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2026 йил 25 мартдаги “Эко-маданият” умуммиллий лойиҳаси доирасида экологик таълим, илм-фан ва тарғиботни жадаллаштиришга оид комплекс чора-тадбирлар тўғрисида”ги қарори ижросини таъминлашга қаратилган.

Ҳужжатда мактабгача таълим ташкилотларида тарбияланувчилар учун «Жажжи экологлар» лойиҳасини ташкил этиш белгилаб берилган бўлиб, лойиҳанинг асосий мақсади — мактабгача ёшдаги болаларда экологик билим ва кўникмаларни ривожлантириш, табиатга меҳр-муҳаббат, экологик маданият ҳамда масъулиятли муносабатни шакллантиришдан иборат.

Семинарда 7-сонли МТТ директор ўринбосари Рахия Юлдашова слайдлар ёрдамида методик тушунтириш ва тақдимот билан чиқиш қилди. Тақдимотда экологик тарбияни ташкил этишнинг учта методикаси — «Эко-қаҳрамонлар саргузашти», «Сторителлинг», яъни ҳикоя қилиш методикаси ҳамда «Менинг табиатдаги изим» методикаси билан танишиш имкони яратилди.

Алоҳида кўрсатиб ўтилганидек, ҳар бир методика болаларда табиатга меҳр, тежамкорлик, масъулият ва экологик маданиятни ривожлантиришга хизмат қилади. Шу сабабли тадбир давомида методикалар назарий баён билан чекланмай, бевосита амалий машғулотлар орқали, тарбияланувчиларнинг иштирокида кўриб чиқилди. Бу эса иштирокчиларга ҳар бир усулнинг амалдаги натижасини ўз кўзи билан баҳолаш имконини берди.

Биринчи методика — «Эко-қаҳрамонлар саргузашти» бўйича берилган изоҳга кўра, ушбу усул орқали болажонлар табиат ҳимоячиларига айланиб, турли экологик вазиятларни ўрганади, муаммоларга ечим топади ва табиатни асрашнинг аҳамиятини англаб боради. Машғулот ўйин шаклида ташкил этилиши боланинг диққатини жалб қилиб, мавзуни зўриқишсиз ўзлаштиришига ёрдам беради.

Амалий машғулотни намойиш этиш учун тарбиячи Нилуфар Атажанова таклиф этилди. У болажонлар билан «Эко-қаҳрамонлар саргузашти» мавзусида машғулот ташкил қилиб, тарбияланувчилар сувни тежаш, дарахтларни асраш, чиқиндиларни тўғри жойлаштириш ва ҳайвонларга ғамхўрлик қилиш бўйича топшириқларни бажарди. Топшириқларнинг ҳар бири кундалик турмушда учрайдиган оддий ҳолатларга асосланди.

Навбатдаги методика — «Сторителлинг», яъни ҳикоя қилиш усули бўлди. Ушбу методика болаларнинг тасаввурини, нутқини ва ижодий фикрлашини ривожлантириш билан бирга, уларда шаклланган экологик билимларни мустаҳкамлашга хизмат қилади. Шу жиҳати билан у боғча шароитида қўллаш учун қулай ҳисобланади, зеро боланинг сўз бойлиги ва экологик тушунчалари бир вақтда ортиб боради.

Тарбиячи Қурбоной Халимбетова методика ҳақида тушунчалар берди ва болалар билан ҳикоя асосида амалий машғулот ташкил этди. Машғулот учун керакли материал сифатида турли расмлар туширилган кубиклардан фойдаланилди. Ўйин тартибига кўра, бола кубикни ташлаб, ҳикояни «Бир куни...» деб бошлайди, кейинги иштирокчи эса унга янги тафсилот қўшиб, воқеани давом эттиради.

Машғулот давомида болалар ҳикояни тинглади, берилган саволларга жавоб қайтарди, воқеалар ривожини ўзларича давом эттирди ва табиатни асраш бўйича ўз фикрларини билдирди. Бунда ҳар бир тарбияланувчига ўз нуқтаи назарини эркин баён этиш имкони берилди. Шунингдек, ҳикоя давомида болаларнинг бир-бирини тинглаш кўникмаси ҳам синовдан ўтди.

Учинчи методика — «Менинг табиатдаги изим» бўйича тушунтириш ва амалий машғулотни директор ўринбосари Рахия Юлдашова ташкил этди. Усулнинг моҳияти ҳар бир инсоннинг табиатга муносабати ва кундалик одатлари атроф-муҳитга қандай таъсир кўрсатишини болаларга амалий мисоллар орқали тушунтиришдан иборат. Машғулот слайдлар ва кўргазмали воситалар ёрдамида олиб борилди.

Машғулотда «Яхши из» ва «Ёмон из» акс этган расмлар кўрсатилиб, қайси ҳаракатлар табиатга фойда, қайсилари зарар келтириши муҳокама қилинди. Болаларга расмларни мос гуруҳларга ажратиш ҳамда ранг билан белгилаш топшириғи таклиф этилди. Шу билан бирга, сувни тежаш, чиқиндини тўғри ташлаш ва ўсимликларни асраш каби одатлар алоҳида таҳлил этилди.

Семинарнинг амалий қисми якунлангач, 7-сонли мактабгача таълим ташкилоти ходимлари томонидан тайёрланган «Табиатни асраймиз!» номли саҳна кўриниши намойиш этилди. Кичик саҳна асарида табиатга эътиборсиз муносабатнинг оқибатлари ва уни асрашнинг зарурати содда тилда ифодаланди. Қайд этиш керакки, бундай усул болаларга мавзуни кўргазмали тарзда етказишда самарали ҳисобланади.

Тадбирнинг сўнгги қисмида болажонлар тайёрлаган рақслар ижро этилди. Қувноқ куй-қўшиқлар меҳмонларнинг кайфиятини кўтариб, семинарни байрам оҳангида якунлашга хизмат қилди. Шунингдек, тарбияланувчиларнинг саҳнада эркин ҳаракат қилиши, уларда жамоа бўлиб ишлаш ва ўз қобилиятини намоён этиш кўникмаси шаклланиб бораётганини кўрсатди. Иштирокчилар болаларнинг тайёргарлигини юқори баҳолади.

Воркшоп натижасида шаҳар зонасидаги мактабгача таълим ташкилотлари вакиллари экологик тарбияни ташкил этишнинг учта амалий методикаси билан яқиндан танишиб, уларни ўз муассасаларида қўллаш бўйича тасаввур ҳосил қилди. Бу эса лойиҳа ғоясининг бир боғча доирасидан чиқиб, бутун ҳудудга ёйилишига замин яратади.

«Жажжи экологлар» лойиҳасининг давомли ташкил этилиши болада табиатга нисбатан онгли муносабат шакллантиришнинг энг табиий йўли бўлиб қолмоқда: бугун сувни беҳуда оқизмасликни ўрганган бола эртага атроф-муҳитга масъулият билан қарайдиган фуқарога айланади. Семинарда намойиш этилган методикалар эса шу йўлдаги амалий воситалар сифатида педагоглар учун ниҳоятда фойдали бўлди.