45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди

Атроф-муҳит муҳофазаси бугун мамлакатимизда давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан бирига айланди. Бу борадаги ишлар фақат дарахт экиш ёки чиқиндиларни қайта ишлаш билан чекланиб қолмаяпти. Табиатга масъулият билан муносабатда бўладиган авлодни тарбиялаш вазифаси ҳам кун тартибига қўйилган бўлиб, бу жараён энг аввало мактабгача таълим босқичидан бошланади.

Мактабгача таълим тизимида амалга оширилаётган ислоҳотлар доирасида болаларнинг табиат ҳақидаги билимларини ўйин, ҳикоя ва амалий машғулотлар орқали шакллантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Тарбиячилар фаолиятига интерфаол усуллар тобора кенгроқ жорий этилмоқда. Бу усуллар қуруқ насиҳат ўрнига боланинг ўзи кузатиб, хулоса чиқаришига имкон беради.

Шу мақсадда Амударё тумани Мактабгача ва мактаб таълими бўлимига қарашли 45-сонли давлат мактабгача таълим ташкилотида «Жажжи экологлар» номли тарбиявий тадбир ва амалий семинар ташкил этилди. Тадбирдан кўзланган мақсад болаларда экологик маданиятни шакллантириш, уларда табиатга меҳр ва эҳтиёткорона муносабатни тарбиялашдан иборатдир.

Семинарни ташкилотнинг тайёрлов гуруҳи тарбиячиси Мафтуна Матсодиқова олиб борди. Тарбиячи ҳар бир усулни амалий машғулот шаклида намойиш этиб, унинг мазмуни ва мақсадини изоҳлаб берди.

Семинар давомида болаларда экологик билим, кўникма ва малакаларни ривожлантиришга қаратилган учта интерфаол метод ва машғулот намойиш қилинди. Уларнинг ҳар бири алоҳида йўналишга эга бўлиб, бирида нутқ ва тасаввур, бошқасида чиқиндилар билан тўғри муомала, учинчисида эса инсон фаолиятининг табиатга таъсири асосий мавзу сифатида танланган.

Хусусан, «Storytelling» — ҳикоя қилиш технологияси орқали болаларнинг табиатга оид тасаввурларини кенгайтириш кўзда тутилади. Бундай ёндашувда бола тайёр маълумотни тинглаш билан чекланмайди. У воқеалар ривожини ўзи давом эттиришга, қаҳрамонлар ўрнида фикр юритишга ундалади, шу тариқа унда мустақил фикрлаш ҳамда нутқий фаоллик ривожланади.

Шунингдек, «Эко қаҳрамонлар саргузашти» машғулоти ҳам намойиш этилди. Ушбу машғулот болаларни экологик муаммолар билан таништириш, уларга табиатни асраш ва чиқиндиларни тўғри саралашни ўргатишга қаратилган. Унда мураккаб тушунчалар болалар учун яқин ва қизиқарли бўлган саргузашт қолипида тушунтирилади. Бу эса уйда ва кўчада ҳам чиқиндига бефарқ бўлмаслик одатини эрта шакллантиришга ёрдам беради.

Учинчи йўналиш — «Табиатдаги излар» методикаси бўлиб, у табиатда инсон фаолияти натижасида қоладиган яхши ва ёмон изларни бир-биридан фарқлашга ўргатади. Экилган ниҳол билан ташлаб кетилган чиқинди ўртасидаги фарқни англаган бола атроф-муҳитга ижобий муносабатни ўзи учун табиий қоидага айлантира боради — методиканинг асосий вазифаси ҳам айнан шундан иборат.

Тадбир давомида иштирокчилар амалий машғулотлар ва интерфаол методлар билан яқиндан танишиб, ўзаро тажриба алмашдилар. Ҳамкасблар ўртасидаги бундай мулоқот ҳар бир педагогга ўз гуруҳида қўллаб келаётган усулларини бойитиш, бошқаларнинг ютуқли тажрибасини ўрганиш имконини беради. Айниқса, янги методикаларни бевосита кузатиш уларни кейинчалик ўз амалиётида қўллашни анча енгиллаштиради.

Маълумки, мактабгача ёшдаги болаларда табиат ҳақидаги билим китобдаги қуруқ таърифдан эмас, балки кузатиш, ўйин ва амалий ҳаракат орқали мустаҳкамланади. Бола ўзи иштирок этган, ўзи ҳис қилган нарсани узоқ эслаб қолади, демак, тарбиячининг вазифаси уни кузатувчидан фаол иштирокчига айлантиришдир. Бу жиҳатдан «Жажжи экологлар» семинарида намойиш этилган усулларнинг барчаси боланинг фаол иштирокига таянгани уларнинг амалий аҳамиятини янада оширади.

Бундан ташқари, бундай тадбирлар тарбиячиларнинг касбий маҳоратини оширишда ҳам муҳим ўрин тутади. Ҳар бир мактабгача таълим ташкилотида тўпланган ижобий тажриба шу тарзда кенг оммалаштирилса, туман миқёсида экологик тарбия бўйича ягона, изчил ва натижадор тизим шаклланишига замин яратилади. Шу маънода, 45-сонли боғчада тўпланган тажриба туманнинг бошқа мактабгача таълим ташкилотлари учун ҳам намуна бўлиб хизмат қилиши мумкин.

Хулоса қилиб айтганда, «Жажжи экологлар» семинари экологик тарбияни мактабгача ёшдан бошлаш мумкин ва зарур эканини амалда кўрсатиб берди. Ҳикоя, ўйин ва кузатувга асосланган машғулотлар орқали болалар қалбига сингдирилган табиатга эҳтиёткорона муносабат келгусида уларнинг кундалик хатти-ҳаракатларида ўз аксини топиши шубҳасиз.

«Табиатни асраш — келажакни асрашдир» деган ҳақиқат айнан шундай кичик, аммо изчил қадамлар орқали ҳаётга татбиқ этилади. Бугун боғчада экология ҳақидаги илк сабоқларни олаётган болалар эртага она заминга масъулият билан ёндашадиган, унинг бойликларини келгуси авлодларга бус-бутун етказишни ўз бурчи деб биладиган фуқаролар бўлиб улғаяди.