БАРҚАРОР ИҚТИСОДИЙ ТАРАҚҚИЁТНИНГ МУҲИМ ОМИЛИ

Ўзбекистон Республикаси Президентининг "Хусусий мулк, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ишончли ҳимоя қилишни таъминлаш, уларни жадал ривожлантириш йўлидаги тўсиқларни бартараф этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги 2015 йил 15 майдаги Фармони юртимизда ишбилармонлик муҳитининг янада яхшиланишида муҳим дастуриламал бўлиб хизмат қилмоқда.

Айни кунда мамлакатимизда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик субьектлари учун турли имтиёз ҳамда преференцияларни жорий этиш, улар фаолиятида дуч келаётган ғов ва тўсиқларга барҳам бериш борасида кенг кўламли ишлар амалга оширилаётир.

Жумладан барча назорат органлари учун режали текширишлар даврийлиги бир хиллаштирилди. Белгиланган янги меъёр тадбиркорлик субъектларида турли назорат органлари томонидан ҳар йили ёки икки йилда бир марта режали текшириш ўтказилишининг олдини олди.

Фармонга асосан жорий йилнинг 1 июлидан бошлаб назорат қилувчи органлар томонидан микрофирма, кичик корхона ва фермер хўжаликлари фаолиятидаги барча режали текширишлар кўпи билан тўрт йилда бир марта, бошқа тадбиркорлик субьектларида эса кўпи билан уч йилда бир марта амалга ошириладиган бўлди.

Тадбиркорлик субьектларида ўтказиладиган молия-хўжалик фаолияти билан боғлиқ бўлмаган, яъни бухгалтерия ва бошқа ҳужжатларни ўрганишни талаб этмайдиган режали текширишлар муддати 10 календарь кунидан ошмаслиги белгиланди.

Шунингдек, Фармонда тадбиркорлик субьектларининг молия-хўжалик фаолиятини режали текширишларда фақатгина охирги режали текширувдан кейинги давр қамраб олиниши ҳам аниқ белгилаб қўйилди.

Бу меъёрлар 2015 йил 20 августда қабул қилинган "Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига хусусий мулкни , тадбиркорлик субьектларини ишончли ҳимоя қилишни янада кучайтиришга, уларни жадал ривожлантириш йўлидаги тўсиқларни бартараф этишга қаратилган ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида”ги Қонунда ўз ифодасини топди.

Шунингдек, Қонунда назорат қилувчи органнинг режали текширув ўтказишнинг бошланиши ҳақида текширувни ўтказиш бошланишидан камида ўттиз календарь кун олдин тадбиркорлик субьектини текширув ўтказиш муддатлари ва предметини кўрсатган ҳолда ёзма шаклда хабардор қилади.

Янги Қонун асосида тадбиркорлик субьектларининг фаолиятини текшириш ва молия-хўжалик фаолиятини тафтиш қилиш тартибини бузганлик учун жавобгарлик ҳам кучайтирилди. Бу борада Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекси ва Жиноят кодексига тегишли ўзгартиришлар киритилди. Эндиликда бу масалалар бўйича айбдор шахслар энг кам ойлик иш ҳақининг бир юз эллик бараваридан уч юз бараваригача миқдорда жарима ёки уч йилгача муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш ёхуд уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари билан жазоланади.

Тадбиркорлик субьектларини текширишларнинг камайиши, уларнинг қатьий тартибга солиниши тадбиркорларнинг вақтини бехуда олиш, кайфиятига салбий таъсир кўрсатиш каби ҳолатларга барҳам бериб, уларнинг самарали фаолият юритиши учун янада кенгроқ имконият яратади.

Давлатимиз раҳбарининг 2015 йил 15 майдаги Фармони ва ушбу Фармон асосида қабул қилинган янги Қонун сўнгги йилларда ушбу соҳада ишлаб чиқилган, ўз кўлами ва мазмунига кўра энг муҳим норматив хужжатлардан бири ҳисобланади. Бу хусусий сектор фаолиятини кучайтириш ҳисобига иқтисодиётимизнинг жадал ривожланишига асос бўлиши шубҳасиз.

Янги Қонун хусусий мулкни ҳимоя қилиш кафолатларини янада кучайтиришга, тадбиркорликни ривожлантириш йўлидаги тўсиқ ва ғовларни бартараф этишга, тадбиркорларнинг фаолиятига тўсқинлик қилганлик ва қонунга хилоф равишда аралашганлик учун ҳуқуқни муҳофаза қилиш, назорат ва бошқа давлат органлари мансабдор шахсларининг жавобгарлиги муқаррарлигини таъминлашга муҳим ҳуқуқий асос яратди.

Янги Қонун билан давлат рўйхатидан ўтказиш, бизнес юритиш тартиби, назорат, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва бошқа давлат органлари билан ўзаро муносабатлардан тортиб уларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишга, шунингдек, жавобгарликни эркинлаштиришга қадар тадбиркорлик субьектлари фаолиятининг деярли барча жиҳатларига дахл қиладиган қатор қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритилди.

Қонун билан тадбиркорларнинг фаолиятига тўсқинлик қилганлик ва ноқонуний аралашганлик учун давлат органлари мансабдор шахсларининг жавобгарлиги анча кучайтирилди. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодекси "Тадбиркорлик фаолиятига тўсқинлик қилиш, қонунга хилоф равишда аралашиш билан боғлиқ жиноятлар ҳамда хўжалик юритувчи субьектларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига тажовуз қиладиган бошқа жиноятлар” деб номланган янги боб билан тўлдирилди. Ўн бир моддадан иборат ушбу бобда хусусий мулк ҳуқуқи кафолатлари ўз ифодасини топган.

"Хусусий мулк ҳуқуқини бузиш” деб номланган моддага назар ташлайдиган бўлсак, унда назорат қилувчи, ҳуқуқни муҳфаза қилувчи ҳамда бошқа давлат органининг ва давлат ташкилотининг мансабдор шахси ёки хизматчиси томонидан хусусий мулкдорларнинг ҳуқуқларини бузиш йўли билан уларга зарар етказиш, яъни мулк ҳуқуқини қонунга хилоф равишда чеклаш каби жиноятлар учун катта миқдордаги жаримадан тортиб, беш йилгача озодликдан маҳрум қилишгача бўлган жазолар белгиланди.

Қонунчиликдаги янгилик бўлган бу меъёр хусусий мулк устуворлиги принципига тўла мос бўлиб, амалда тадбиркорларнинг эркин фаолият юритишига хизмат қилади.

Хусусий мулк ва тадбиркорликка берилаётган бундай ҳуқуқий кафолатлар барқарор иқтисодий тараққиётнинг муҳим омили ҳисобланади.

Улуғбек БАЗАРБОЕВ,

туман Давлат солиқ инспекциясининг

юридик шахсларга солиқ солиш бўлими бошлиғи.

Мақола Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги Нодавлат нотижорат ташкилотларини ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтларини қўллаб-қувватлаш жамоат фонди томонидан молиялаштирилган лойиҳа доирасида тайёрланди.