BARQAROR IQTISODIY TARAQQIYoTNING MUHIM OMILI

Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining "Xususiy mulk, kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni ishonchli himoya qilishni taʼminlash, ularni jadal rivojlantirish yoʻlidagi toʻsiqlarni bartaraf etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi 2015-yil 15 maydagi Farmoni yurtimizda ishbilarmonlik muhitining yanada yaxshilanishida muhim dasturilamal boʻlib xizmat qilmoqda.

Ayni kunda mamlakatimizda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subektlari uchun turli imtiyoz hamda preferentsiyalarni joriy etish, ular faoliyatida duch kelayotgan gʻov va toʻsiqlarga barham berish borasida keng koʻlamli ishlar amalga oshirilayotir.

Jumladan barcha nazorat organlari uchun rejali tekshirishlar davriyligi bir xillashtirildi. Belgilangan yangi meʼyor tadbirkorlik subʼektlarida turli nazorat organlari tomonidan har yili yoki ikki yilda bir marta rejali tekshirish oʻtkazilishining oldini oldi.

Farmonga asosan joriy yilning 1-iyulidan boshlab nazorat qiluvchi organlar tomonidan mikrofirma, kichik korxona va fermer xoʻjaliklari faoliyatidagi barcha rejali tekshirishlar koʻpi bilan toʻrt yilda bir marta, boshqa tadbirkorlik subektlarida esa koʻpi bilan uch yilda bir marta amalga oshiriladigan boʻldi.

Tadbirkorlik subektlarida oʻtkaziladigan moliya-xoʻjalik faoliyati bilan bogʻliq boʻlmagan, yaʼni buxgalteriya va boshqa hujjatlarni oʻrganishni talab etmaydigan rejali tekshirishlar muddati 10 kalendar kunidan oshmasligi belgilandi.

Shuningdek, Farmonda tadbirkorlik subektlarining moliya-xoʻjalik faoliyatini rejali tekshirishlarda faqatgina oxirgi rejali tekshiruvdan keyingi davr qamrab olinishi ham aniq belgilab qoʻyildi.

Bu meʼyorlar 2015 yil 20-avgustda qabul qilingan "Oʻzbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga xususiy mulkni , tadbirkorlik subektlarini ishonchli himoya qilishni yanada kuchaytirishga, ularni jadal rivojlantirish yoʻlidagi toʻsiqlarni bartaraf etishga qaratilgan oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritish toʻgʻrisida”gi Qonunda oʻz ifodasini topdi.

Shuningdek, Qonunda nazorat qiluvchi organning rejali tekshiruv oʻtkazishning boshlanishi haqida tekshiruvni oʻtkazish boshlanishidan kamida oʻttiz kalendar kun oldin tadbirkorlik subektini tekshiruv oʻtkazish muddatlari va predmetini koʻrsatgan holda yozma shaklda xabardor qiladi.

Yangi Qonun asosida tadbirkorlik subektlarining faoliyatini tekshirish va moliya-xoʻjalik faoliyatini taftish qilish tartibini buzganlik uchun javobgarlik ham kuchaytirildi. Bu borada Oʻzbekiston Respublikasining Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksi va Jinoyat kodeksiga tegishli oʻzgartirishlar kiritildi. Endilikda bu masalalar boʻyicha aybdor shaxslar eng kam oylik ish haqining bir yuz ellik baravaridan uch yuz baravarigacha miqdorda jarima yoki uch yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish yoxud uch yilgacha axloq tuzatish ishlari bilan jazolanadi.

Tadbirkorlik subektlarini tekshirishlarning kamayishi, ularning qatiy tartibga solinishi tadbirkorlarning vaqtini bexuda olish, kayfiyatiga salbiy taʼsir koʻrsatish kabi holatlarga barham berib, ularning samarali faoliyat yuritishi uchun yanada kengroq imkoniyat yaratadi.

Davlatimiz rahbarining 2015-yil 15-maydagi Farmoni va ushbu Farmon asosida qabul qilingan yangi Qonun soʻnggi yillarda ushbu sohada ishlab chiqilgan, oʻz koʻlami va mazmuniga koʻra eng muhim normativ xujjatlardan biri hisoblanadi. Bu xususiy sektor faoliyatini kuchaytirish hisobiga iqtisodiyotimizning jadal rivojlanishiga asos boʻlishi shubhasiz.

Yangi Qonun xususiy mulkni himoya qilish kafolatlarini yanada kuchaytirishga, tadbirkorlikni rivojlantirish yoʻlidagi toʻsiq va gʻovlarni bartaraf etishga, tadbirkorlarning faoliyatiga toʻsqinlik qilganlik va qonunga xilof ravishda aralashganlik uchun huquqni muhofaza qilish, nazorat va boshqa davlat organlari mansabdor shaxslarining javobgarligi muqarrarligini taʼminlashga muhim huquqiy asos yaratdi.

Yangi Qonun bilan davlat roʻyxatidan oʻtkazish, biznes yuritish tartibi, nazorat, huquqni muhofaza qiluvchi va boshqa davlat organlari bilan oʻzaro munosabatlardan tortib ularning huquq va qonuniy manfaatlarini himoya qilishga, shuningdek, javobgarlikni erkinlashtirishga qadar tadbirkorlik subektlari faoliyatining deyarli barcha jihatlariga daxl qiladigan qator qonun hujjatlariga oʻzgartish va qoʻshimchalar kiritildi.

Qonun bilan tadbirkorlarning faoliyatiga toʻsqinlik qilganlik va noqonuniy aralashganlik uchun davlat organlari mansabdor shaxslarining javobgarligi ancha kuchaytirildi. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi "Tadbirkorlik faoliyatiga toʻsqinlik qilish, qonunga xilof ravishda aralashish bilan bogʻliq jinoyatlar hamda xoʻjalik yurituvchi subektlarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga tajovuz qiladigan boshqa jinoyatlar” deb nomlangan yangi bob bilan toʻldirildi. Oʻn bir moddadan iborat ushbu bobda xususiy mulk huquqi kafolatlari oʻz ifodasini topgan.

"Xususiy mulk huquqini buzish” deb nomlangan moddaga nazar tashlaydigan boʻlsak, unda nazorat qiluvchi, huquqni muhfaza qiluvchi hamda boshqa davlat organining va davlat tashkilotining mansabdor shaxsi yoki xizmatchisi tomonidan xususiy mulkdorlarning huquqlarini buzish yoʻli bilan ularga zarar yetkazish, yaʼni mulk huquqini qonunga xilof ravishda cheklash kabi jinoyatlar uchun katta miqdordagi jarimadan tortib, besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilishgacha boʻlgan jazolar belgilandi.

Qonunchilikdagi yangilik boʻlgan bu meʼyor xususiy mulk ustuvorligi printsipiga toʻla mos boʻlib, amalda tadbirkorlarning erkin faoliyat yuritishiga xizmat qiladi.

Xususiy mulk va tadbirkorlikka berilayotgan bunday huquqiy kafolatlar barqaror iqtisodiy taraqqiyotning muhim omili hisoblanadi.

Ulugʻbek BAZARBOYeV,

tuman Davlat soliq inspektsiyasining

yuridik shaxslarga soliq solish boʻlimi boshligʻi.

Maqola Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Nodavlat notijorat tashkilotlarini va fuqarolik jamiyatining boshqa institutlarini qoʻllab-quvvatlash jamoat fondi tomonidan moliyalashtirilgan loyiha doirasida tayyorlandi.