20.11.2026
Til Öz Qq Yozuv Кирилл Lotin
Reklama banneri
Harf ölçami Rang Rasmlar
20.11.2026, 21:27
Jamiyat 👁 271

2023-YILNING MAŞHUR 7TA ILMIY KAŞFIYoTI

2023-YILNING MAŞHUR 7TA ILMIY KAŞFIYoTI

Ana xolos:  Uyğongan qadimiy qurt

Olimlar 46 000-yil davomida uxlab yotgan nematoda qurtini jonlantirişga muvaffaq bölişdi. Bu biz bilgan eng uzoq uyqu davri! Olimlar şu paytgaça bor-yöği 39-yil uxlagan mavjudotlarni uyğotişga muvaffaq bölişgan.

Bu kaşfiyot bizga uzoq umr köriş va bundan 46 ming yil avval nematoda muzlab uxlab qolgan paytda mavjud bölgan dunyoni örganiş imkonini beradi. Qiziği şundaki, bu qurt Sibirdagi abadiy muzliklarda topilgan – bu biz mazkur hududdagi qadimgi hayot haqida köproq maʼlumot olişimiz mumkinligini anglatadi.

Dengiz tubida yangi ekotizim

Olimlar sayyoramizdagi hayotni örganiş va tuşuniş uçun yangi imkoniyatlar yaratib, okean ostida butunlay yangi dunyoni kaşf etdilar. Ekotizim dengiz tubiga çuqur şönğiydigan robot tufayli kaşf etilgan. Tinç okeani tubidagi gidrotermal teşiklar ostidan qurtlar, salyangozlar va kimyosintetik bakteriyalar topilgan.

Uşbu kaşfiyot dengiz resurslari va biologik xilma-xillikni saqlaş va himoya qiliş uçun muhim ahamiyatga ega. Va bu insoniyat sayyoramiz haqida qançalik oz narsa bilişini körsatib, kelgusida yanada köproq kaşfiyotlar qilişga ilhomlantiradi.

Bir neçta muhim yangi dorilar

Rossiya olimlari ankilozan spondilitga qarşi yangi dori yaratişdi. Uşbu surunkali yalliğlaniş holati bel oğriği va progressiv umurtqa qattiqlik bilan namoyon böladi. Köpinça ankilozan spondilit juda ertadan - 20-30 yoşda sodir böladi. Yangi dori bunday bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxşilaşi mumkin.

Bundan taşqari, FDA (AQŞ oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi) Altsgeymer kasalligi uçun yangi dorini tasdiqladi. Preparat kognitiv funktsiyalarni yöqotişni 27 foizga töxtatişga imkon beradi, ammo miya şişi şaklida yon taʼsirga ham ega. Rivojlangan mamlakatlarda Altsgeymer kasalligi ölim sabablari böyiça ikkinçi örinda turadi, şuning uçun köplab resurslar şifo topişga sarflanadi. Yangi dori uşbu neyrodegenerativ kasallikni yanada samarali davolaşga umid beradi.

Ösimliklarning qiçqiriği

Olimlar ösimliklar özini yomon his qilganda, masalan, ularda namlik yetarli bölmasa yoki aksinça, namlik ortib ketib, ösimlik çirişni boşlasa, tovuş çiqarib, qiçqirişini kaşf qildilar. Qiçqiriq ultratovuş diapazonida eşitiladi, şuning uçun biz uni eşita olmaymiz, lekin maxsus qurilmalar eşita oladi. Hayvonlar bilan ham xuddi şunday holat kuzatiladi. Balki gullar ham haşarotlar bilan gaplaşar – ular nima haqida gaplaşayotganini tasavvur qiling!

Bu kaşfiyot bizga nafaqat ösimlik dunyosi haqida qiziqarli maʼlumot beradi, balki ösimliklar bu maʼlumotlarni qanday uzatişi haqida ham tasavvur uyğotadi. Bu dehqonlar mehnatiga ham taʼsir körsatib, yetiştirilayotgan ekinlarning holatiga taşxis qöyişga boşqaçaroq nazar taşlaş imkonini yaratadi.

Grippga qarşi universal emlaş

Gripp – keng tarqalgan va juda xavfli virus bölib, har yili dunyo böy-lab 250–650 ming kişining ölimiga sabab böladi. U tezda mutatsiyaga uçraydi, şuning uçun vaktsina har yili yangilanişi kerak. Şu sababli, butun dunyo olimlari universal, yaʼni uzoq muddatli grippga qarşi emlaş retseptini izlaş ustida uzoq vaqtdan buyon boş qotirib keladilar. 2023-yilda buning imkonini beruvçi birinçi jiddiy sabablar paydo böldi.

Ayni paytda Qöşma Ştatlarda bir neçta dorilar birinçi sinovdan ötkazilmoqda. Milliy salomatlik instituti yaratgan preparat ustida 2-bosqiç tadqiqotlari ötkazilmoqda. Yaʼni, preparatning odamlar uçun xavfsiz ekanligi tekşirilmoqda. Bu borada Modernaning mRNK texnologiyasiga asoslangan yana bir işlanmasi (bu texnologiya yordamida birinçi Covid vaktsinalari yaratilgan) ham yakuniga yetkazilmoqda. Rossiya olimlari ham grippga qarşi öz universal dori vositalarini işlab çiqmoqdalar.

Kelajak matosi:

u taşqi taʼsir ostida rangini va şaklini özgartiradi

Vaterlou Universiteti olimlari bir vaqtning özida şakli va rangini özgartira  oladigan aqlli matoni namoyiş qilişdi. Transformatsiya taşqi stimullarga – issiqlik va elektr energiyasiga javoban sodir böladi.

Agar siz matoni fen yoki boşqa qurilma bilan qizdirsangiz, u binafşa rangdan kök rangga özgaradi. Asosiy qoida – 200Sdan  600Sgaça bölgan harorat oraliğini uşlaş. Aks holda “sehr” sodir bölmaydi.

Mato soviganda, u asl binafşa rangiga qaytadi. Hozirgi bu variant faqat ikkita rangni özida namoyon qiladi, ammo keyinçalik palitrani kengaytiriş mumkin.

Mikroblar past haroratda plastmassani parçalaşi aniqlandi

Alp toğlari va Arktikada past haroratlarda plastmassani yutib yuborişi mumkin bölgan mikroblar topildi. Bu poligonlarda töplanib, jahon okeanlarini bulğayotgan plastik çiqindilarni utilizatsiya qiliş bilan boğliq katta muammoning yeçimi bölişi mumkin.

30 darajadan yuqori haroratlarda plastmassani parçalaş qobiliyatiga ega bakteriyalar allaqaçon maʼlum bölgan. Lekin ularni sanoatda qöllaş uçun juda köp energiya kerak böladi, bu esa qimmatga tuşadi va atmosferaga issiqxona gazlari çiqarilişiga olib keladi.

Şveytsariyaning WSL Federal instituti olimlari plastikni 15 daraja Tselsiyda parçalaşi mumkin bölgan mikroorganizmlarni aniqladilar. Bu esa qayta işlaş uçun inqilobiy yeçim sifatida baholanmoqda.

Internet materiallari asosida Robiya Yöldoşeva tayyorladi.

🎬 Videogalereya Barçasi →
BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI ▶ BIR VATAN, BIR EL, BIR BAYROQ! AMUDARYoDA BAYROQ ESTAFETASI KÖTARINKI RUHDA DAVOM ETDI 16.11.2026 «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi ▶ «Ilğor fermerlar klubi» aʼzolari uçun dala seminarlari ötkazildi 16.11.2026 Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi ▶ Bolajonlarga yöl harakati qoidalari haqida maʼlumotlar berildi 13.11.2026 Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi ▶ Sayyor qabulda 12 ta murojaatdan 10 tasi ijobiy hal etildi 13.11.2026 Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ Amudaryo tumanida SEO va JS bölimining yangi binosi foydalanişga topşirildi 12.11.2026 Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi ▶ Amudaryolik nuroniylar mini futbol böyiça örtoqlik uçraşuvida ğolib çiqdi 12.11.2026 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi ▶ 49-sonli boğçada ekologik tarbiyaning amaliy metodikalari namoyiş etildi 12.11.2026 Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi ▶ Örta qalʼa ovulida xotin-qizlar bilan profilaktik uçraşuv ötkazildi 12.11.2026 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi ▶ 65-sonli maktabning yangi binosi foydalanişga topşirildi 11.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda ▶ Amudaryo tumanida kuzgi şudgorlaş işlarini sifatli taşkil etişga alohida eʼtibor qaratilmoqda 10.11.2026 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi ▶ 45-sonli boğçada «Jajji ekologlar» amaliy seminari bölib ötdi 10.11.2026 Aholi salomatligi — oliy qadriyat ▶ Aholi salomatligi — oliy qadriyat 09.11.2026 Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi ▶ Amudaryo tumanida kuz-qiş mavsumiga tayyorgarlik işlari örganildi 09.11.2026 Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi ▶ Jismoniy tayyorgarlikdan ötgan çaqiriluvçilar harbiy qism vakillari bilan suhbatlaşdi 09.11.2026 Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir ▶ Qöriqlaş xizmati — aholi osoyiştaligi va mulk daxlsizligining kafolatidir 06.11.2026 AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA ▶ AMUDARYoDA “YaŞIL MAKON” LOYIHASI DOIRASIDAGI IŞLAR IZÇIL DAVOM ETMOQDA 06.11.2026 Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi ▶ Boğça tarbiyalanuvçilari uçun ekologik tarbiya metodikalari namoyiş etildi 05.11.2026 Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi ▶ Amudaryo tumanida içki işlar organlari xodimlarining kasb bayrami keng nişonlandi 05.11.2026 Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi ▶ Mehnat yarmarkasida 29 nafar fuqaro doimiy işga joylaştirildi 05.11.2026 Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi ▶ Olis ovullardagi maktablarda «Kitobxon yoşlar» klublari taşkil etiladi 04.11.2026 Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi ▶ Yöllarning qiş mavsumiga tayyorligi joyida örganildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi ▶ Amudaryo tumanida harbiy prokuratura sayyor qabuli va mehnat yarmarkasi ötkazildi 04.11.2026 Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi ▶ Amudaryo tumanida kuzgi mavsumda 829 ming köçat ekiladi 03.11.2026 Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi ▶ Amudaryo tumanida maʼnaviy-maʼrifiy işlar samaradorligi, mavjud muammolar muhokama qilindi 02.11.2026 HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI ▶ HARBIY XIZMATÇILAR UÇUN KASB-HUNAR TAʼLIMI KURSLARI YaKUNLANIB, SERTIFIKATLAR TANTANALI TOPŞIRILDI 02.11.2026 Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi ▶ Qonunçilikdagi ayollar va bolalar huquqlari himoyasiga oid normalar tuşuntirildi 31.10.2026 Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda ▶ Aholiga sifatli içimlik suvi yetkazib beriş borasidagi kamçiliklar bartaraf etilmoqda 31.10.2026 Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi ▶ Jajji ekologlar tabiatni asraş böyiça dastlabki tuşunçalarga ega bölişdi 31.10.2026 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi ▶ 10 oy davomida Qoraqalpoğiston böyiça 39 ta holatda içimlik suvi körsatkiçlari belgilangan talablarga javob bermasligi aniqlandi 30.10.2026 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi ▶ 1-sonli maktabda Özbek tili bayrami nişonlandi 26.10.2026