20.11.2026
Тил Öz Qq Ёзув Кирилл Lotin
Reklama banneri
Ҳарф ўлчами Ранг Расмлар
20.11.2026, 21:25
Жамият 👁 270

2023 ЙИЛНИНГ МАШҲУР 7ТА ИЛМИЙ КАШФИЁТИ

2023 ЙИЛНИНГ МАШҲУР 7ТА ИЛМИЙ КАШФИЁТИ

Ана холос:  Уйғонган қадимий қурт

Олимлар 46 000 йил давомида ухлаб ётган нематода қуртини жонлантиришга муваффақ бўлишди. Бу биз билган энг узоқ уйқу даври! Олимлар шу пайтгача бор-йўғи 39 йил ухлаган мавжудотларни уйғотишга муваффақ бўлишган.

Бу кашфиёт бизга узоқ умр кўриш ва бундан 46 минг йил аввал нематода музлаб ухлаб қолган пайтда мавжуд бўлган дунёни ўрганиш имконини беради. Қизиғи шундаки, бу қурт Сибирдаги абадий музликларда топилган – бу биз мазкур ҳудуддаги қадимги ҳаёт ҳақида кўпроқ маълумот олишимиз мумкинлигини англатади.

Денгиз тубида янги экотизим

Олимлар сайёрамиздаги ҳаётни ўрганиш ва тушуниш учун янги имкониятлар яратиб, океан остида бутунлай янги дунёни кашф этдилар. Экотизим денгиз тубига чуқур шўнғийдиган робот туфайли кашф этилган. Тинч океани тубидаги гидротермал тешиклар остидан қуртлар, салянгозлар ва кимёсинтетик бактериялар топилган.

Ушбу кашфиёт денгиз ресурслари ва биологик хилма-хилликни сақлаш ва ҳимоя қилиш учун муҳим аҳамиятга эга. Ва бу инсоният сайёрамиз ҳақида қанчалик оз нарса билишини кўрсатиб, келгусида янада кўпроқ кашфиётлар қилишга илҳомлантиради.

Бир нечта муҳим янги дорилар

Россия олимлари анкилозан спондилитга қарши янги дори яратишди. Ушбу сурункали яллиғланиш ҳолати бел оғриғи ва прогрессив умуртқа қаттиқлик билан намоён бўлади. Кўпинча анкилозан спондилит жуда эртадан - 20-30 ёшда содир бўлади. Янги дори бундай беморларнинг ҳаёт сифатини сезиларли даражада яхшилаши мумкин.

Бундан ташқари, ФДА (АҚШ озиқ-овқат ва фармацевтика идораси) Альцгеймер касаллиги учун янги дорини тасдиқлади. Препарат когнитив функцияларни йўқотишни 27 фоизга тўхтатишга имкон беради, аммо мия шиши шаклида ён таъсирга ҳам эга. Ривожланган мамлакатларда Альцгеймер касаллиги ўлим сабаблари бўйича иккинчи ўринда туради, шунинг учун кўплаб ресурслар шифо топишга сарфланади. Янги дори ушбу нейродегенератив касалликни янада самарали даволашга умид беради.

Ўсимликларнинг қичқириғи

Олимлар ўсимликлар ўзини ёмон ҳис қилганда, масалан, уларда намлик етарли бўлмаса ёки аксинча, намлик ортиб кетиб, ўсимлик чиришни бошласа, товуш чиқариб, қичқиришини кашф қилдилар. Қичқириқ ультратовуш диапазонида эшитилади, шунинг учун биз уни эшита олмаймиз, лекин махсус қурилмалар эшита олади. Ҳайвонлар билан ҳам худди шундай ҳолат кузатилади. Балки гуллар ҳам ҳашаротлар билан гаплашар – улар нима ҳақида гаплашаётганини тасаввур қилинг!

Бу кашфиёт бизга нафақат ўсимлик дунёси ҳақида қизиқарли маълумот беради, балки ўсимликлар бу маълумотларни қандай узатиши ҳақида ҳам тасаввур уйғотади. Бу деҳқонлар меҳнатига ҳам таъсир кўрсатиб, етиштирилаётган экинларнинг ҳолатига ташхис қўйишга бошқачароқ назар ташлаш имконини яратади.

Гриппга қарши универсал эмлаш

Грипп – кенг тарқалган ва жуда хавфли вирус бўлиб, ҳар йили дунё бўй-лаб 250–650 минг кишининг ўлимига сабаб бўлади. У тезда мутацияга учрайди, шунинг учун вакцина ҳар йили янгиланиши керак. Шу сабабли, бутун дунё олимлари универсал, яъни узоқ муддатли гриппга қарши эмлаш рецептини излаш устида узоқ вақтдан буён бош қотириб келадилар. 2023 йилда бунинг имконини берувчи биринчи жиддий сабаблар пайдо бўлди.

Айни пайтда Қўшма Штатларда бир нечта дорилар биринчи синовдан ўтказилмоқда. Миллий саломатлик институти яратган препарат устида 2-босқич тадқиқотлари ўтказилмоқда. Яъни, препаратнинг одамлар учун хавфсиз эканлиги текширилмоқда. Бу борада Modernaнинг мРНК технологиясига асосланган яна бир ишланмаси (бу технология ёрдамида биринчи Covid вакциналари яратилган) ҳам якунига етказилмоқда. Россия олимлари ҳам гриппга қарши ўз универсал дори воситаларини ишлаб чиқмоқдалар.

Келажак матоси:

у ташқи таъсир остида рангини ва шаклини ўзгартиради

Ватерлоу Университети олимлари бир вақтнинг ўзида шакли ва рангини ўзгартира  оладиган ақлли матони намойиш қилишди. Трансформация ташқи стимулларга – иссиқлик ва электр энергиясига жавобан содир бўлади.

Агар сиз матони фен ёки бошқа қурилма билан қиздирсангиз, у бинафша рангдан кўк рангга ўзгаради. Асосий қоида – 200Сдан  600Сгача бўлган ҳарорат оралиғини ушлаш. Акс ҳолда “сеҳр” содир бўлмайди.

Мато совиганда, у асл бинафша рангига қайтади. Ҳозирги бу вариант фақат иккита рангни ўзида намоён қилади, аммо кейинчалик палитрани кенгайтириш мумкин.

Микроблар паст ҳароратда пластмассани парчалаши аниқланди

Алп тоғлари ва Арктикада паст ҳароратларда пластмассани ютиб юбориши мумкин бўлган микроблар топилди. Бу полигонларда тўпланиб, жаҳон океанларини булғаётган пластик чиқиндиларни утилизация қилиш билан боғлиқ катта муаммонинг ечими бўлиши мумкин.

30 даражадан юқори ҳароратларда пластмассани парчалаш қобилиятига эга бактериялар аллақачон маълум бўлган. Лекин уларни саноатда қўллаш учун жуда кўп энергия керак бўлади, бу эса қимматга тушади ва атмосферага иссиқхона газлари чиқарилишига олиб келади.

Швейцариянинг WSL Федерал институти олимлари пластикни 15 даража Цельсийда парчалаши мумкин бўлган микроорганизмларни аниқладилар. Бу эса қайта ишлаш учун инқилобий ечим сифатида баҳоланмоқда.

Интернет материаллари асосида Робия Йўлдошева тайёрлади.

🎬 Видеогалерея Барчаси →
БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ ▶ БИР ВАТАН, БИР ЭЛ, БИР БАЙРОҚ! АМУДАРЁДА БАЙРОҚ ЭСТАФЕТАСИ КЎТАРИНКИ РУҲДА ДАВОМ ЭТДИ 16.11.2026 «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди ▶ «Илғор фермерлар клуби» аъзолари учун дала семинарлари ўтказилди 16.11.2026 Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди ▶ Болажонларга йўл ҳаракати қоидалари ҳақида маълумотлар берилди 13.11.2026 Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди ▶ Сайёр қабулда 12 та мурожаатдан 10 таси ижобий ҳал этилди 13.11.2026 Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ Амударё туманида СЕО ва ЖС бўлимининг янги биноси фойдаланишга топширилди 12.11.2026 Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди ▶ Амударёлик нуронийлар мини футбол бўйича ўртоқлик учрашувида ғолиб чиқди 12.11.2026 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди ▶ 49-сонли боғчада экологик тарбиянинг амалий методикалари намойиш этилди 12.11.2026 Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди ▶ Ўрта қалъа овулида хотин-қизлар билан профилактик учрашув ўтказилди 12.11.2026 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди ▶ 65-сонли мактабнинг янги биноси фойдаланишга топширилди 11.11.2026 Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда ▶ Амударё туманида кузги шудгорлаш ишларини сифатли ташкил этишга алоҳида эътибор қаратилмоқда 10.11.2026 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди ▶ 45-сонли боғчада «Жажжи экологлар» амалий семинари бўлиб ўтди 10.11.2026 Аҳоли саломатлиги — олий қадрият ▶ Аҳоли саломатлиги — олий қадрият 09.11.2026 Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди ▶ Амударё туманида куз-қиш мавсумига тайёргарлик ишлари ўрганилди 09.11.2026 Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди ▶ Жисмоний тайёргарликдан ўтган чақирилувчилар ҳарбий қисм вакиллари билан суҳбатлашди 09.11.2026 Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир ▶ Қўриқлаш хизмати — аҳоли осойишталиги ва мулк дахлсизлигининг кафолатидир 06.11.2026 АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА ▶ АМУДАРЁДА “ЯШИЛ МАКОН” ЛОЙИҲАСИ ДОИРАСИДАГИ ИШЛАР ИЗЧИЛ ДАВОМ ЭТМОҚДА 06.11.2026 Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди ▶ Боғча тарбияланувчилари учун экологик тарбия методикалари намойиш этилди 05.11.2026 Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди ▶ Амударё туманида ички ишлар органлари ходимларининг касб байрами кенг нишонланди 05.11.2026 Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди ▶ Меҳнат ярмаркасида 29 нафар фуқаро доимий ишга жойлаштирилди 05.11.2026 Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади ▶ Олис овуллардаги мактабларда «Китобхон ёшлар» клублари ташкил этилади 04.11.2026 Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди ▶ Йўлларнинг қиш мавсумига тайёрлиги жойида ўрганилди 04.11.2026 Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди ▶ Амударё туманида ҳарбий прокуратура сайёр қабули ва меҳнат ярмаркаси ўтказилди 04.11.2026 Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади ▶ Амударё туманида кузги мавсумда 829 минг кўчат экилади 03.11.2026 Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди ▶ Амударё туманида маънавий-маърифий ишлар самарадорлиги, мавжуд муаммолар муҳокама қилинди 02.11.2026 ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ ▶ ҲАРБИЙ ХИЗМАТЧИЛАР УЧУН КАСБ-ҲУНАР ТАЪЛИМИ КУРСЛАРИ ЯКУНЛАНИБ, СЕРТИФИКАТЛАР ТАНТАНАЛИ ТОПШИРИЛДИ 02.11.2026 Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди ▶ Қонунчиликдаги аёллар ва болалар ҳуқуқлари ҳимоясига оид нормалар тушунтирилди 31.10.2026 Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда ▶ Аҳолига сифатли ичимлик суви етказиб бериш борасидаги камчиликлар бартараф этилмоқда 31.10.2026 Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди ▶ Жажжи экологлар табиатни асраш бўйича дастлабки тушунчаларга эга бўлишди 31.10.2026 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди ▶ 10 ой давомида Қорақалпоғистон бўйича 39 та ҳолатда ичимлик суви кўрсаткичлари белгиланган талабларга жавоб бермаслиги аниқланди 30.10.2026 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди ▶ 1-сонли мактабда Ўзбек тили байрами нишонланди 26.10.2026