ShOIRNING TUGʻYoNLARI

Amudaryo tumanimizning bor husn-u tarovatini, hayotini oʻzida aks ettirgan "Yashna, yashna Amudaryom” qoʻshigʻi matni jurnalist, shoir Saʼdulla Xoʻjaniyozov tomonidan yozilgan boʻlib, unga atoqli hofiz, Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan artist Nazir Rahimov kuy bastalagan. Sheʼr oʻz davrida tuman xalqining eng sevimli qoʻshigʻi darajasiga koʻtarilgani hamon keksa avlod vakillari tomonidan eʼtirof qilinib keladi. Bu - ijodkorning yutugʻi.

Kuyunchak va fidoyi jurnalist Saʼdulla Xoʻjaniyozovning sodda va falsafiy chuqur maʼnolarni oʻzida jamlagan toʻrtliklari esa yaqinda kitob holida Toshkentdagi "Yangi asr avlodi” nashriyotida "Toʻrt tomirda joʻsh urgan tugʻyon” nomi bilan ming nusxada chop etildi. Kitob koʻplab kitobsevarlarga manzur boʻldi. Kitobga Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi Yangiboy Qoʻchqorov soʻz boshi yozib, muallif hayoti va ijodiga munosabatini bildirgan.

Bir gal Saʼdulla aka Xoʻjaniyozov 1960-yillarda tutgan yon daftarini koʻrsatib, undagi sheʼrlarini oʻqib berganda "Orzuim, sheʼrlarimni kitob qilib chiqarsam,” degan misralarga eʼtibor qilgandim. Ijod qila boshlaganiga salkam oltmish yil boʻlgan bu ijodkorning ilk kitobida shunga monand quyidagi satrlarni oʻqiysiz:

Yozgan sheʼrlarimni kitob qilurman,

Yaxshilarga daʼvat, xitob qilurman,

Ishongum, bir kuni ishim yurishib,

Ijod choʻqqisiga shitob qilurman.

Yillar oʻtsa ham orzuning oʻlmasligi, jonni bezovta qilib, hayot va ijodga, yashashga undayverishini bu satrlarda koʻramiz. Ijodkor hayotida qancha yaxshi-yomonni, past-u balandni koʻrsa, xulosalarini sheʼriy shakllarda ifodalab boravergan. Shu barobarida oʻz-oʻzini tarbiyalab, hech kimdan xafa boʻlmay, umr yoʻllarida xato va kamchiliklarni yengib oʻtishga harakat qiladi. Va atrofdagilarni ham xushyorlikka, goʻzal insoniy fazilatlarga daʼvat etadi.

Odamlar hayotda koʻp narsalarni gapirishi mumkin. Lekin shoir boʻlolmaydi. Nafosat bogʻlari iforini hamma ham hidlay olmaydi. Tuygʻu va tugʻyon kengliklarida sayr etish sanoqli odamlargagina nasib etadi. Lekin soʻz sehri barchani birday maftun etishi aniq. Saʼdulla akaning toʻrtliklarini oʻqir ekanmiz: "Shoir soʻz termasdan yashay olmaydi”, "Shoirlik qismatdir: goh azob beradi”, "Shoir boʻlib jabr-u jafoni koʻrdim”, "Shoir boylik emas, sheʼr gʻamin yeydi” kabi misralarida oltmish yillik ijodiy yoʻlning xulosalari bor va bu yoʻl unga oson kechmaganini anglatadi.

Dunyoning toʻrt tomoni bor. Fasllar toʻrtta. Odamzodga uygʻun koʻp narsalar toʻrt raqamini oʻzida mujassam etadi. Shu maʼnoda kitobning "Toʻrt tomirda joʻsh urgan tugʻyon” deb nomlanishi ham bejiz emas. Bir toʻrtligida "Hayot mangu poyga, u shundoq qolur” degan misrani oʻqidim. Tumanimizda shu kungacha ijodkorlarning ellikka yaqin sheʼriy kitoblari chop etilgan. Ularning ichida "hayot poyga”siga ham, kitob poygasiga ham hechdan koʻra kechroq boʻlsa-da chiqqan Saʼdulla akaning kitobi vaqt silsilasida qiymatini yoʻqotmaydigan satrlari ila oldingi oʻringa chiqib oladi, desak toʻgʻri boʻladi.

Oʻlmasbek XOʻJAYeV.