Quroni karim tarixidan
Qurʼon - arabça "öqimoq", "qiroat qilmoq" degan maʼnolarni anglatadi. Musulmonlarning asosiy muqaddas kitobi Qurʼon vahiy orqali Muhammad Mustafo sallallohu alayvi vassallamga 610-632-yillar oraliğida nozil qilingan. Islom olamida Qurʼon musʼhaf nomi bilan ham maşhur. Islom ulamolari Qurʼonning 30 xil nom va sifatlarini sanab ötganlar.
Tarixçi Ibn Sad rohimahullohning rivoyatiga köra Qurʼon nozil bölişining boşlanişi Muhammad alayhissalom tuğilganlarining 41-yili ramazon oyining 27-kuniga ötar keçasi röy bergan. Bu paytda payğambarimiz Makka şahri yaqinidagi Hiro ğorida çuqur tafakkurga berilib ötirgan. Jabroil alayhissalom tuşib, Rasululloh sallallohu alayhi vassallamni 3marotaba siqib qöyib yuboradi va "öqing" deb buyuradilar.
Muhammad SAV Qurʼon oyatlarini Jabroil alayhisalomdan qabul qilar, boşqa musulmonlar u kişidan eşitib, yodlab olganlar. Bu paytlarda yoziş ilmidan juda ozçilik xabardor bölgan. Yozişni bilganlar yapaloq toşga, xurmo pöstloği, katta suyak, teri va şunga öxşaş narsalarga Qurʼonni yozib borganlar.
Payğambarimiz tiriklik çoğlarida yana vohiy tuşib qolar degan umidda Qurʼon jamlab kitob holiga keltirilmagan. U zod vafotidan keyin Qurʼon kişilarning xotirasida va yozgan narsalarida saqlanib qolgan.
Payğambarimiz vafotidan keyin Abu Bakr roziyallohu anhu musulmonlarga boşliq qilib tayinlanadi. U kişi davrida dindan qaytganlar va musulmonlar örtasida qattiq janglar bölib ötadi. Qurʼonni yod bilgan köplab qorilar şahid böladi. Şundan söng Umar Abu Bakrga qorilar ötib ketaversa, Qurʼonga zarar yetişi mumkin, şuning uçun uni jamlab, kitob holiga keltiriş kerak degan maslahatni beradi. Avval Abu Bakr bu taklifga ikkilanadi. Çunki payğambarimiz hayotlik çoğlarida Qurʼon kitob holiga keltirilmagan. Keyin esa Abu Bakr Qurʼonni kitob holiga keltiriş zarurligini tuşunib yetadi. Bunday masuliyatli işni Zayt ibn Sobit ismli sahobaga topşiradi. Çunki u zot payğambarimiz bilan köp birga bölgan. Qurʼonni eng yaxşi yod olgan va uni payğambarimiz huzurida yozib olgan edilar.
Kitob holiga jamlaş işlari öta maşaqqatli keçadi. Qurʼonni kiyik terisidan işlangan sahifalarga yozib boradilar.
Qurʼonda asosiy ibodat talablari belgilab berilgan. Bular: namoz, röza, zakot va boşqalar. Undagi axloqiy va huquqiy normalar keyinçalik şariyatga asos qilib olingan.
Qurʼonda insonlarning etnik bölinişi, ijtimoiy tabaqalanişi, ayirmaçilik, millatçilik inkor etiladi. Alloh nazarida barça teng. Insonlar Alloh tomonidan millati, nasabi, boyligi, imtiyoziga qarab emas, balki, uning qalbi, savob işlari muhtojlarga yordam berişi insonparvarlikni uluğlaşi jihatidan baholaş Qurʼonning mazmun mohiyatini belgilaydi.
Nurjamol Tureboyeva, Urganç Davlat universiteti tarix fakulteti talabasi.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶