Қурони карим тарихидан

Қуръон - арабча "ўқимоқ", "қироат қилмоқ" деган маъноларни англатади. Мусулмонларнинг асосий муқаддас китоби Қуръон ваҳий орқали Муҳаммад Мустафо саллаллоҳу алайви вассалламга 610-632-йиллар оралиғида нозил қилинган. Ислом оламида Қуръон мусъҳаф номи билан ҳам машҳур. Ислом уламолари Қуръоннинг 30 хил ном ва сифатларини санаб ўтганлар.

Тарихчи Ибн Сад роҳимаҳуллоҳнинг ривоятига кўра Қуръон нозил бўлишининг бошланиши Муҳаммад алайҳиссалом туғилганларининг 41-йили рамазон ойининг 27-кунига ўтар кечаси рўй берган. Бу пайтда пайғамбаримиз Макка шаҳри яқинидаги Ҳиро ғорида чуқур тафаккурга берилиб ўтирган. Жаброил алайҳиссалом тушиб, Расулуллоҳ саллаллоҳу алайҳи вассалламни 3маротаба сиқиб қўйиб юборади ва "ўқинг" деб буюрадилар.

Муҳаммад САВ Қуръон оятларини Жаброил алайҳисаломдан қабул қилар, бошқа мусулмонлар у кишидан эшитиб, ёдлаб олганлар. Бу пайтларда ёзиш илмидан жуда озчилик хабардор бўлган. Ёзишни билганлар япалоқ тошга, хурмо пўстлоғи, катта суяк, тери ва шунга ўхшаш нарсаларга Қуръонни ёзиб борганлар.

Пайғамбаримиз тириклик чоғларида яна воҳий тушиб қолар деган умидда Қуръон жамлаб китоб ҳолига келтирилмаган. У зод вафотидан кейин Қуръон кишиларнинг хотирасида ва ёзган нарсаларида сақланиб қолган.

Пайғамбаримиз вафотидан кейин Абу Бакр розияллоҳу анҳу мусулмонларга бошлиқ қилиб тайинланади. У киши даврида диндан қайтганлар ва мусулмонлар ўртасида қаттиқ жанглар бўлиб ўтади. Қуръонни ёд билган кўплаб қорилар шаҳид бўлади. Шундан сўнг Умар Абу Бакрга қорилар ўтиб кетаверса, Қуръонга зарар етиши мумкин, шунинг учун уни жамлаб, китоб ҳолига келтириш керак деган маслаҳатни беради. Аввал Абу Бакр бу таклифга иккиланади. Чунки пайғамбаримиз ҳаётлик чоғларида Қуръон китоб ҳолига келтирилмаган. Кейин эса Абу Бакр Қуръонни китоб ҳолига келтириш зарурлигини тушуниб етади. Бундай масулиятли ишни Зайт ибн Собит исмли саҳобага топширади. Чунки у зот пайғамбаримиз билан кўп бирга бўлган. Қуръонни энг яхши ёд олган ва уни пайғамбаримиз ҳузурида ёзиб олган эдилар.

Китоб ҳолига жамлаш ишлари ўта машаққатли кечади. Қуръонни кийик терисидан ишланган саҳифаларга ёзиб борадилар.

Қуръонда асосий ибодат талаблари белгилаб берилган. Булар: намоз, рўза, закот ва бошқалар. Ундаги ахлоқий ва ҳуқуқий нормалар кейинчалик шариятга асос қилиб олинган.

Қуръонда инсонларнинг этник бўлиниши, ижтимоий табақаланиши, айирмачилик, миллатчилик инкор этилади. Аллоҳ назарида барча тенг. Инсонлар Аллоҳ томонидан миллати, насаби, бойлиги, имтиёзига қараб эмас, балки, унинг қалби, савоб ишлари муҳтожларга ёрдам бериши инсонпарварликни улуғлаши жиҳатидан баҳолаш Қуръоннинг мазмун моҳиятини белгилайди.

Нуржамол Туребоева, Урганч Давлат университети тарих факультети талабаси.