ULAR AFĞON ZAMINIDA JANG QILGAN EDILAR...
Ötgan asrning saksoninçi yillarida öğillari böy yetgan ota-onalar yuraklarini hovuçlab iltijo qilardilar: “Ilohim, bolamning taqdiriga Afğoniston yozmasin-da”, - deya kun-u tunlarini hadik bilan ötkazişardi. Çunki tarixda “birodarkuşlik uruşi” deb nom olgan Afğon zaminidagi notinçliklar sobiq ittifoq hududidagi Respublikalar, ayniqsa Markaziy Osiyoliklar uçun köplab yöqotişlar olib kelgan, har kuni Afğonistondan birodarkuşlik janglarini töxtatiş uçun safarbar etilgan sovet armiyasi askarlarining jonsiz jasadlari “qora lolalar” deb nom olgan vertolyotlar orqali temir tobutlarda sobiq SSSR hududiga olib ötilardi. Ularning deyarli barçasi 18-19 yoşli navqiron yigitlar edilar...
Sobiq ittifoq hududidagi Respublikalardan uşbu uruşda 14454 nafar, Qoraqalpoğiston Respublikasining özidan 2800 nafar yigit Afğoniston uruşiga safarbar etildi. Ulardan 88 nafar navqiron yigit qahramonlarça halok böldilar. Yuqoridagi raqamlarga eʼtibor berilsa, musulmon farzandlari boşqa millat vakillariga nisbatan köpçilikni taşkil etganini anglaş qiyin emas.
Bizning Amudaryo tumanimizdan 13 nafar yigit 18-20 yoşning nari-berisida uşbu qattol uruş qurboni böldilar. 9-yil-u 2 oy davom etgan talatöplardan omon qaytganlarning biri oyoği yo qölini, yana biri yarim jonini begona yurt tuproğini yovdan ozod etiş uçun bölgan qaqşatqiç jang maydonlariga taşlab qaytdi. Omon qaytganlarning deyarli barçasi, mana, 32-yildirki, uruş asoratlaridan azob çekişadi. Ular orasida Qiliçboy zaminida tuğilib-ösgan Qöziboy Davletov ham bor edi. U navqiron yigitlik davridan to hozirgaça II guruh nogironi sifatida haftalab, baʼzan oylab şifoxonalarda davolanadi.
Hayot sinovlarga töla. Inson taqdiri ana şu sinovlar silsilasida goh ravon, goh notinç keçadi. Umr lahzalarini olib ötayotgan vaqt ham baʼzan inson boşidan keçirgan oğir sinovlar asoratiga malham bölmas ekan...
Qöziboy Davletovning orzulari, hayotdan umidi köp edi. Serfarzand oilada voyaga yetgan Qöziboy Erimmat ota bilan Yoqutjon opaning beşinçi öğli, yerga ursa, osmonga sapçiydigan norğul yigit bölib ulğaydi.
Xalqimizda önta bölsa, örni qirqta bölsa, qiliği boşqa, degan hikmatli iboraga nisbat beradigan bölsak 11 nafar öğil östirgan Erimmat ota bilan Yoqutjon ona uçun har bir öğli Asqar toğday suyanç, ön bir xil dunyo, faxrlansa arzigulik quvonçlari edilar.
Qiliçboydagi 15-sonli maktabni 1980-yilda tamomlagan Qöziboyning ulğayganini öğliga tuman harbiy komissariatidan çaqiruv xati kelganida bilişdi boyaqiş ota-onasi. Yoqutjon ona uçun tinç ötayotgan kun-u tunlaridan fayz ketdi. Ötirsa ham, tursa ham, hatto biron yumuş bilan maşğul bölsa ham nuqul bir gapni takrorlardi: “Ilohim, afğonlarga yöling tuşmagay-da, bolam!”
Yaratganning sinovimidiki, Qöziboy 1981-yilning aprel-iyun oylarida Surxondaryo viloyatida harbiy dala maşğulotlarida tayyorgarlik bosqiçini ötadi. Iyul oyining boşida 149-sonli motoöqçilar polki tarkibida, Afğoniston Respublikasining Qunduz viloyatida haqiqiy harbiy xizmat vazifasini bajarişga kirişdi. Saraton jaziramasida harorat 50-60 darajagaça yetadigan toğ-u toşlarda, Afğon qişloqlarida jangarilarga qarşi bölgan beayov janglarda iştirok etdi. Jangavor xizmat davomida hozirgina özi bilan bir havodan nafas olayotgan quroldoş döstlaridan ayrildi. Ölim bilan yuzma-yuz kelgan lahzalarida ham xizmat postini taşlab ketmadi. Goh yaralangan döstlarini, goh duşman öqidan halok bölgan quroldoşlarining jonsiz jasadlarini jang maydonlaridan olib çiqdi. Şunday janglarning birida qozoq millatiga mansub quroldoşi Baxtbekni yelkasida opiçlab, sanitar maşinasigaça olib bordi. Jon talaşayotgan dösti tinmay onasini çaqirgani hamon quloği ostida jaranglaydi. Bir safargi jangda esa gruzin dösti oyoğidan oğir yaralandi, toliqqan Qöziboy quruqlikda yelkalab yurişga majoli yetmay Gaydaraşvilini çuqur soy suviga taşlab, suv orqali eson-omon sanitar postiga yetkazgani, garçi oyoğidan ajralsa-da, dösti undan minnatdor bölgani hamon esida.

Qöziboy Davletov janglarda körsatgan jasorati uçun harbiy Qömondonlik tomonidan “Qizil yulduz” ordeni, sobiq SSSR “Qurolli Kuçlarning 70 yilligi” yubiley medallari bilan taqdirlandi. U bir yil davomida neça-neça döstlaridan ajraldi. Har gal jangari duşman guruhiga qarşi jangga kirganida: “biz özi kim uçun, nima uçun uruşayotirmiz?” – degan savol yuragini timdalar, lekin bu savolga javob topa olmay, battar qiynalardi. Şunday oğir janglarning birida BMP maşinasi minaga duç kelib, portlab ketdi. Kim tirik, kim halok böldi, bunisi noayon, Qöziboy közini oçganida vujudidagi qattiq oğriqdan ingrab yubordi. U boşidan oğir jarohat olgandi. U avval dala gospitalida, keyinçalik öşa paytdagi Turkiston harbiy okruğiga qaraşli Toşkent şahridagi ixtisoslaştirilgan harbiy gospitalda oylar davomida davolandi. Boş çanoği suyagi ezilib ketgan Qöziboy bir neça marta jarrohlik stolida hayot uçun kuraşdi. Aʼlal-oqibat suyaklarning tiklaş qiyin bölgan joyiga plastik (sunʼiy suyak) örnatilib, 1-guruh nogironiga aylandi.
Mana 40-yildirki, Qöziboy Davletov boşidagi ana şu oğir jarohat asoratidan azob çekadi. Yaxşiyamki, unga Turdigul opaday oqila, mehribon ayol umr yöldoşi böldi. Turdigul opa bilan ahil-inoq yaşab 2 öğil, 2 qiz tarbiyalaşdi. Qizlarini uzatib, öğillarini uylantirişdi, şirin-şakar 3 nafar nevaraning bobo-buvisi bölişdi.
Hayot sinovlarini yengişda insonga faqat iroda kuçi yetmas ekan. Qançalik kuçli bölmang, oilada özaro mehr-oqibat tuyğusi ildiz otmasa, bunday oila iç-içidan yemiriladi. Qöziboy aka bilan Turdigul opa qurgan oila qörğoni esa ana şu mehr-oqibat tuyğusidan obod va körkam: Er-xotin qöş hökiz, deganlari ham haqiqat. Ikkovlon bir bölib, tomorqa xöjaligini yuritişdi. Avval sobiq sovxozda, keyinçalik jamoa xöjaligida va hududdagi biolaboratoriyada agronom bölib işlagan Turdigul opa eriga hamişa qöl-qanot böldi. Farzandlarini el-yurt koriga munosib insonlar qilib tarbiyalaşdi.
- Xudoga ming-ming şukr, - deydi Qöziboy aka mamnuniyat bilan, - Turdigul çeçangiz bilan bolalarning umri-davlatini tilab yaşayapmiz. – Öğil-qizlarni uyli-joyli qildik, kelinlarimiz mehribon, mehnatkaş. Bundan ortiği bölmaydi.
Qöziboy akaning özi nogiron bölsa-da, böş ötirmaydi. Goh mol-holga, parrandalarga qarasa, goh tomorqa işlariga urinadi. Bahor yaqinlaşgani uçun qöliga tokqayçi olib, möʼjazgina boğ-roğiga şakl beradi. Nevaralariga ertaklar öqib beradi.
Biz ijodiy jamoamiz bilan Qöziboy aka xonadonida bölgan kunimiz sobiq afğonçi jangçini yöqlab döstlari – Qoraqalpoğiston Respublikasi Baynalmilal jangçilar uyuşmasining Amudaryo tuman bölimi raisi Bahodir Jumaniyozov, sobiq afğonçilar Rustam Xörozov va Ozod Xöjaniyozovlar Qöziboy akani yöqlab kelişdi. Biri-birini soğingan qadrdonlar bir piyola çoy ustida olis yillar xotiralarini yodga olişdi. Sobiq sovet qöşinlarining Afğoniston hududidan olib çiqilganiga 32-yil tölgan kun munosabati bilan bayram tadbiri taşkil etilayotgani, uşbu tadbirga Qöziboy akani ham taklif qilib kelişganidan butun oila aʼzolari mamnun bölişdi. Şunday kunda Qöziboy aka uyiga siğarmidi!? Döstlari bilan birgalikda sobiq afğonçi jangçilarni 15-fevral sanasi bilan qutlaş uçun ularning safiga qöşildi.
Şu kuni ular Bahromjon Rahimovnikiga, söng Ozod Örozmetovning xonadonlariga ham borişib, barçasi birgalikda Toryop mahallasiga yöl oldilar. Yaqindagina afğon uruşida olgan darohatlari asorati tufayli vafot etgan Norimmat Boltaboyevning xonadonida bölişib, uning rafiqasi va farzandlari bilan uçraşişdi. Norimmat Boltaboyevning öğli Dilşodbek bilan Norimmatning hayoti bilan boğliq xotiralarni yodga oldilar. Marhumning haqiga qurʼon tilovatlar qildilar, el-yurtga tinçlik-omonlik tiladilar.
Sobiq afğonçi jangçilar Norimmat Boltaboyevning izlarida qolgan yaxşiliklar, farzandlari hayotida davom etayotgan ezgu işlari, orzulari haqida uzoq suhbatlaşdilar va tinçlik yurtidan harbiy xizmatga çaqirilib, Afğoniston zaminidagi maqsadsiz jang-u jadallarda bevaqt xazon bölgan 13 nafar amudaryolik jangçilarni bir-bir yodga oldilar, ularning pok ruhlariga Qurʼon oyatlaridan tilovatlar qildilar.
Ijodiy jamoamiz bilan Afğoniston uruşining sobiq jangçilari huzuridan qaytarkanmiz, oradan şunça yillar ötsa-da, yuraklaridagi çandiq, armon doği hamon ketmagan, bugun barçasi nuroniy yoşga yetib, har biri bir etak nevaraga bobo bölgan bu insonlar könglini anglaganday böldik. Beixtiyor dilimizdan ezgin satrlar keçdi.
Bu hayotning qadr-u qimmatin,
Uruş körgan ellardan sörang.
Tonglar aro jahannam ötin,
Keçib kelgan erlardan sörang,
Ular bilar bir burda nonning,
Qadri hayot qadriça uluğ.
Tinçlik degan buyuk imkonning,
Har lahzasi baxtga töluğ.
Robiya YÖLDOŞEVA.

▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶
▶